Copyright: MusicSoft and HardwareHouse


Index
Handleiding bij

Score Perfect Professional 3.2

Muzieknotatieprogramma voor de PC

Auteur van het programma: Klaus Kleinbrahm

Auteur van het handboek: Klaus Recke

Vertaling uit het Duits: Jan Croonen / Hans van IJzendoorn

Importeur BeNeLux: Music Soft & Hardware House, Nijmegen

Ridderspoor 50

NL-6542 HE Nijmegen

Tel +31-(0)24-3790399

Fax +31-(0)24-3790257

Website: http//www.music-soft.com

E-mail: servicedesk@music-soft.com

Inhoudsopgave


Inhoudsopgave
Score Perfect 3.2

Inhoudsopgave

1	Inleiding

2	Cursus

3	Referentie-deel

4	Tips en trucs

5	Appendix

Colofon


Inleiding
1   Inleiding

1.1  Overzicht van de verschillende hoofdstukken

1.2  Wie wat moet lezen...

1.3  Voorwoord

1.4  Computer-chinees voor beginners

1.5  Notatieafspraken in deze uitgave

1.6  Symbolen


Overzicht
1.1  Overzicht van de verschillende hoofdstukken

1	Inleiding

In het eerste hoofdstuk verkrijgt u informatie over licentie en garantiebepalingen, opbouw en bedoeling van dit handboek, een toelichting wordt gegeven op de notatiewijze en vaktaal over computers wordt uitgelegd. In de "eerste hulpafdeling" treft u onmiddellijke acties aan. In dit hoofdstuk vindt u natuurlijk ook het voorwoord.

2	De cursus

De belangrijkste handgrepen en elementen in de omgang met SPP aan de hand van een klein liedarrangement. Daarna zult u notenvoorbeelden of eigen ideeën zelf kunnen zetten.

3	Referentie-deel

Dit is het meest grondige en gedetailleerde deel, dat u alles, maar dan ook alles over het programma uit de doeken doet.

4	Tips en trucs

Veel aanwijzingen voor nieuwe SPP-gebruikers en oudgedienden.

5	Appendix

Een overzicht van de toetscommando's en een "update-spiegel" waar alle wijzigingen sinds de vorige versie van SPP opgesomd staan.


Wie wat moet lezen...
1.2  Wie wat moet lezen...

·	U heeft uw computer wegens Score Perfect Professional gekocht, dus u heeft nog geen ervaring met uw computer of met andere programma's.

Lees hoofdstuk 1 tot het einde door. Begin de volgende dag met de cursus in hoofdstuk 2. Daarna moet u allereerst een tijd met SPP werken om u met het programna vertrouwd te maken. De rest van het handboek raadpleegt u naar behoefte.

·	U heeft al met andere programma's op de computer gewerkt (bijv. tekstverwerking, grafische programma's), maar nog niet met muzieknotatieprogramma's of sequencers.

Dan bent u vertrouwd met de elementaire technieken op de computer. Werk hoofdstuk 2 door. Indien een functie u niet duidelijk is, sla hoofdstuk 3 dan na (het referentiedeel). Functies die daar ontbreken zoekt u op via de index of de korte referentie.

·	U heeft al vele programma's op de computer gebruikt en probeert op intuïtieve wijze, zonder handboek te werken.

U leest het begin van hoofdstuk 2, vooral "de betekenis van de muis in SPP". Dan neemt u hoofstuk 3 vluchtig door - en u kunt van start. Als u dan nog wat zoekt: met de index, resp. de korte referentie is ieder antwoord snel te vinden.

·	U heeft zojuist uw lang verwachte update van SPP ontvangen.

In dat geval bent u allereerst in de wijzigingen en vernieuwingen geinteresseerd. die in het aanhangsel opgesomd staan. Sla hierna gericht hoofdstuk 3 en het referentiedeel na op de onderwerpen waar u belang in stelt.


Voorwoord
1.3  Voorwoord

Score Perfect Professional heeft zich een eigen plaats veroverd tussen de toonaangevende muzieknotatieprogramma's. Wie had dat ooit gedacht...

Als schrijver van het programma en als muziekleraar ben ik natuurlijk blij met deze ontwikkeling. Zeker is dat het succes van het programma voor het grootste deel aan de vruchtbare samenwerking met de gebruikers is te danken, nadrukkelijk ook wat het basisidee ervan betreft.

·	 Orientatie op het traditionele notenschrift

De afbeeldingsvorm van gedrukte noten bleef gedurende eeuwen verregaand ongewijzigd, vernieuwingen slopen er heel geleidelijk in. Pas de laatste tijd wordt op sommige plaatsen geprobeerd, de tradiotioneel overgeleverde regels over uiterlijk en plaatsing van noten en tekens een nieuwe, eigen standaard te ontwikkelen. SPP daarentegen slaagt erin, zo getrouw mogelijk aan het traditionele notenschrift vast te houden.

·	 Overzichtelijke bediening

"Ik ben er binnen een weekeinde in geslaagd, tekstverwerkingsprogramma XYZ op mijn harde schijf te installeren!" Heeft u dat wel eens gehoord? Stel je voor: geen brief werd geschreven, geen bladzijde geprint! Eerst moet het tribuut aan de machine worden betaald, dan nog aan het "overzichtelijke handboek" van 500 pagina's.

SPP doet hier niet aan mee! De installatie is eenvoudig, de bediening werd bewust op het werken met potlood en gum gebaseerd. Op het beeldscherm zal ook de beginneling snel zijn weg vinden. Vaak hebben we er lang over geprakkiseerd, hoe een programmafunctie zodanig kan worden geintegreerd, dat de overzichtelijkheid bij het gebruik niet verloren gaat. In twijfelgevallen hielpen ons telefonades met ervaren SPP-klanten ons verder. Compromissen over de "zuiverheid" van de noten werden echter nergens gesloten. Daarover waken enige gerenommeerde kenners van notenschrift, die zelf klanten van SPP zijn en die bij vragen over hun vakgebied steeds een open oor voor mijn speciale vragen hadden.

·	SPP voor (bijna) alle muzieknotatieproblemen

Ook onder de kenners van bits en bytes, processorsnelheid en capaciteit van harde schijven dringt steeds meer het inzicht door, dat een eenvoudig te bedienen werktuig in het leven van alledag meer opbrengt dan de beroemde "multifunctionele, naar alle kanten uitbreidbare allround-utility". Als muziek makende en -uitvoerende zult u zeker ook graag zien dat het "werktuig computer" uw werk bespaart en niet telkens voor nieuwe problemen stelt. Daarom zal SPP eerder van een bepaalde functie afzien, dan zijn functionaliteit verminderen. Maar laat u me zelf eens weten, wat aan SPP nog ontbreekt...

Het programma wordt door de firma Columus Soft, Duitsland en Music Soft & Hardware House (BeNeLux) gedistribueerd.

In het bijzonder gaat mijn dank echter uit naar Karin Kleinbrahm voor haar geduld in de intussen vele jaren (en nachten) "afwezigheid" gedurende diverse fasen in het programmeren! Dank ook aan Klaus Recke voor de medewerking aan het programma en het handboek, en aan Michael Dempe, Norbert Heukäufer, Gerhard Müller-Waldheim en Gerd Haehnel voor hun talloze lezingen en seminars over SPP.

Klaus Kleinbrahm, mei 1998


Computer-chinees voor beginners
1.4  Computer-chinees voor beginners

Klikken:	op linker muisknop drukken (eenmaal kort)

Dubbelklik:	tweemaal kort achter elkaar op de linker muistoets drukken (alsof u zestiende noten speelt)

Menu-regel:	regel met letters aan de bovenrand van het scherm; als men deze aanraakt of er op klikt (verschillend per type computer), valt een rolluik naar beneden open

Menu(-item):	een onderdeel van de menu-regel

Menutraject:	een onderdeel in het rolluik

geinverteerd:	tekst of iets dergelijks wordt zwart (zoals in een negatief) of blauw van achtergrond

Slepen:	de linker muisknop ingedrukt houden en gelijktijdig de muis verplaatsen

Shift-toets:	de twee grote toetsen links en rechts van het toetsenblok met de pijl omhoog (voor "grote letters" op de typmachine). Soms ook schakel- of dode toetsen genoemd.

Speciale toetsen die op een typmachine niet voorkomen

Return/Enter:	Bevestigingstoets ("Mijn invoer is gereed")

Delete:	wist het teken rechts van de cursor

Backspace:	wist het teken links van de cursor

Alt:	een extra schakeltoets

Ctrl:	nog een extra schakeltoets

Eerste hulp!

Wat te doen, wanneer...

·	een menulijst per ongeluk uitrolt? Ergens buiten het menuveld klikken.

·	men een dialoogbox wilt verlaten? Op "Afbreken" klikken.

·	men per ongeluk in de buurt van een maatstreep geklikt heeft? Op "Annuleren" klikken.


Notatieafspraken
1.5  Notatieafspraken in deze uitgave

[...]	wanneer u op een of meer toetsen van het toetsenbord moet drukken, staan deze tussen rechte haken [...]

[Ctrl+A]	dit betekent: de Ctrl-toets ingedrukt houden en dan eenmaal kort op de toets A drukken; daarna de Ctrl-toets loslaten

[Alt]	net als bij [Ctrl+..], alleen houdt u nu de Alt-toets ingedrukt

[c...]	een kleine "c" betekent een toets op het numerieke veld rechts op het toetsenbord

[Shift]	betekent steeds de linker Shift-toets

[Tab]	betekent de tabulatortoets

[Return]	betekent dat men op de Return- of Enter-toets moet drukken

SPP	betekent Score Perfect Professional


Symbolen
1.6  Symbolen

Het uitroepteken wijst op een belangrijke uitspraak, waar u niet overheen moet lezen

Aan het lampje herkent u nuttige tips, waar u zeker op moet letten!

Deze klok wijst op een PROF-functie, waarmee veelschrijvers met grote partituren een hoop tijd kunnen besparen. De beginneling kan dit gerust overslaan!

De bril wijst op een toetsencombinatie (sneltoets) die men in plaats van menulijsten kan gebruiken, zodat men sneller werkt.


Cursus
2   Cursus

2.1	Eerste etappe - de eerste stappen

2.2	Het hoofdvenster van SPP

2.3	Het bedieningsprincipe van SPP

2.4	Maatcijfers instellen

2.5	Toonsoort instellen

2.6	Maatsoort wijzigen

2.7	Noten invoeren

2.8	Nootwaarden instellen

2.9	Opmaat

2.10	Gepuncteerde notenwaarden en rusten

2.11	Voortekens plaatsen

2.12	Noten in een maat invoegen

2.13	Haken (volta) zetten

2.14	Afspelen en beluisteren

2.15	Opslaan

2.16	Tweede etappe

2.17	Een song laden

2.18	MIDI-Realtime

2.19	Notenbalk toevoegen

2.20	MIDI- Step-by-step (stap voor stap)

2.21	Blok wissen (leeg maken)

2.22	Notenbalk tussenvoegen

2.23	Notenbalken verwisselen

2.24	Notenbalk verkleinen

2.25	Notenbalk verschuiven

2.26	Tekst invoeren

2.27	Meerdere notenbalken verschuiven

2.28	Legatobogen

2.29	Stemmen (instrumenten) transponeren

2.30	Notenbalknamen

2.31	Derde etappe - notenwaarden in een bereik wijzigen

2.32	Opmaak

2.33	Dynamische tekens, speciale tekens

2.34	Titels

2.35	Afdrukken

2.36	Bij het einde van de cursus


Eerste etappe
2.1	Eerste etappe - de eerste stappen

Eindelijk wordt uw geduld beloond! Na het installeren van het programma start u het voor de eerste keer. Het programma heet Score Perfect Professional, afgekort SPP. Start het op een van de volgende manieren:

·	Via de programmagroep onder de Start-knop (Windows 95)

·	Met een dubbelklik op het pictogram (icoon) SPP32, in het verkennerscherm

Na een korte tijd verschijnt het zogenaamde welkomscherm, dat spoedig daarna het veld ruimt voor uw toekomstige werkplek.


Het hoofdvenster van SPP
2.2	Het hoofdvenster van SPP

Laat de muis nog maar even met rust, hoe verleidend het beeldscherm er ook uit ziet om grote daden te verrichten! Bekijk eerst eens uw werkomgeving. Wat ziet u hier?

Bovenaan de menuregel met verschillende onderdelen (Bestand, Blok, Beeld etc.). Helemaal linksonder kleine tafeltjes met noten- en rustwaarden, onder in het midden enige knoppen die u waarschijnlijk wel vertrouwd zijn van de afstandsbediening van uw cd-speler, plus nog wat velden, waarvan de betekenis later nog zal worden uitgelegd.

Midden in het beeldscherm het belangrijkste, uw "elektronische bladpapier". Een vriendelijk iemand heeft alvast twee notenbalken met elk vijf lijnen voor u aangebracht, en twee verschillende sleutels, de maatsoort, maatstrepen, een balkhaak links en boven de vioolsleutel een kleine 1 in een vakje.

Hoewel u nu natuurlijk het liefst meteen noten op dit witte vlak wilt zetten, kunt u zich beter eerst nog een en ander uit laten leggen...


Het bedieningsprincipe van SPP
2.3	Het bedieningsprincipe van SPP

·	Alles draait om de muis! Zoals u op traditioneel muziekpapier slechts met potlood en gum zou werken, zo heeft u bij het bedienen van SPP slechts de muis nodig, waarvan de linkerknop in principe het potlood en de rechterknop de vlakgom voorstelt. Anders gezegd:

- de linker muisknop is positief

- de rechter muisknop is negatief

Dit betekent dat de linker muisknop een actie op het beeldscherm zet of een invoerwaarde verhoogt en dat de rechter muisknop een actie op het beeldscherm ongedaan maakt of een invoerwaarde verlaagt. (Deze belangrijke zin nog eens aandachtig lezen alstublieft!)

·	Men klikt met de muis steeds op de plek waar men ook met de hand iets zou schrijven of weggummen! Deze op de traditionele notatiewijze gebaseerde werkwijze zult u al snel bijzonder kunnen waarderen, hij is immers verantwoordelijk voor de grote acceptatie van SPP bij gebruikers.

- Klik op de plek waar u ook met de hand iets zou schrijven of weggummen.

U klikt dus steeds daar, waar iets veranderd moet worden.

Noot (of rust) zetten?	In de notenlijn klikken

Noot (of rust) wissen?	Rechtsklikken op de noot (of rust)

Voorteken bij een noot schrijven?	Vlak voor de noot klikken

Maatsoort wijzigen?	Op het maatcijfer klikken

Sleutel aan begin van de regel wijzigen?	Op de sleutel klikken

Herhaalteken schrijven?	Op de maatstreep klikken

(enz.)


Maatcijfers instellen
2.4	Maatcijfers instellen

En wat zou er gebeuren, wanneer men met de rechter muisknop op dat kleine eentje boven de vioolsleutel klikt?

Probeer maar eens. Klik met de rechterknop op dit kleine vierkantje (heeft u per ongeluk met de linkerknop geklikt, gebruik dan het commando "ANNULEER") en zie de box waarmee u de maatcijfers in kunt stellen:

Hier stelt men het gebruik van maatcijfers in. Wanneer men dit venster per ongeluk oproept, sluit men het weer door op de onderste optie te klikken, dus "ANNULEER".

Klik nu s.v.p. op de derde optie, "in iedere maat". Hierna gaat het venster weer dicht en ziet u boven iedere maat het maatnummer (Dit doen we om het u als beginner gemakkelijker te maken, zich op het beeldscherm te orienteren)

Maar nu worden we - eindelijk! - creatief. U gaat een klein arrangement bij het Schotse volkslied "Greensleeves" schrijven. Als toonsoort kiest u d-klein.


Toonsoort instellen
2.5	Toonsoort instellen

Kunt u op grond van wat u nu over de bedieningsprincipes van SPP weet al raden, hoe u de toonsoort instelt? Weet u nog? Men klikt precies op de plaats, waar men ook met de hand...

Voortekens staan steeds tussen notensleutel en maataanduiding. Klik dus gewoon precies zoals in onderstaande afbeelding met de pijlpunt .

Als u zojuist gemikt heeft en er gaan allerlei vensters open die duidelijk niets met het instellen van de toonsoort te maken hebben, klik dan op "ANNULEER" of, indien deze optie niet aanwezig is, ergens buiten ieder venster.

Heeft u goed gemikt, dan ziet u nu de fraaiste kwintencirkel die ooit door een muzieknotatieprogramma is getekend:

De momentele toonsoort C-groot/a-klein is geinverteerd afgebeeld. Klik nu op F-groot/d-klein en verlaat dan de kwintencirkel via het veld "EINDE". De wijziging van de toonsoort ziet u aan de voortekens achter viool- en bassleutel.


Maatsoort wijzigen
2.6	Maatsoort wijzigen

Uw arrangement moet in driekwartsmaat staan (ja, ik weet het wel, een zesachtste maat zou juister zijn, maar hier is wel een reden voor!). Precies, men klikt op de breuk, want men klikt steeds op de plek, waar men iets wil wijzigen. Hierop verschijnt het volgende venster:

Hier kunt u tussen normale maataanduidingen, twee verschillende samengestelde maatsoorten en de c-symbolen (alla breve) kiezen.

Op de twee vieren van de maatsoortbreuk kunt u, teller en noemer apart, klikken met de muis. Omdat u alleen de teller van 4 naar 3 wilt veranderen klikt u nu kort op de bovenste 4. Rechts klikken natuurlijk, want de rechter muisknop is negatief en telt dus naar beneden!

Als u nieuwsgierig en moedig bent, kunt u nu ook alle instelmogelijkheden is dit venster uitproberen. Men kan het schrijven van maataanduidingen zelfs geheel uitschakelen door op het kleine zwarte vierkant boven de cijfers te klikken.

Heeft u genoeg gespeeld en de driekwartsmaat ingesteld, verlaat dan het venster via "OK".


Noten invoeren
2.7	Noten invoeren

Nu komt het spannende moment waarop u voor het eerst noten in de notenbalk gaat schrijven. We beginnen met de melodie van :Greensleeves", waarvan u de volgende maten moet noteren:

Om bij het begin te beginnen, om de eerste noot te zetten gaat u met de pijlpunt midden in de maat naar de plek, waar u bijvoorbeeld een d' wilt schrijven, ...

... en klik links:

Een kwartnoot is getekend, niet op de plaats waar u geklikt heeft, maar meer naar links. SPP houdt namelijk zelf bij waar noten in een maat horizontaal gepositioneerd moeten worden.

 Indien u een geluidsapparaat aan uw computer heeft aangesloten, hoort u inderdaad iedere toon die u zet (zie hier)

Heeft u fout gemikt en bijv. een e' geschreven? Geen probleem! Mik met de pijlpunt precies op het midden van de nootkop, ...

 ... druk op de linker muisknop en houdt hem ingedrukt. Zolang u de knop ingedrukt houdt, blijft de noot aan de pijlpunt hangen en kan hij verticaal verschoven worden. Heeft de noot de juiste toonhoogte bereikt, dan kunt u hem loslaten. Klaar!

Nu het toch zo eenvoudig gaat, wis deze noot eens: mik met de pijlpunt op het midden van de nootkop en klik rechts!

 Iedere noot (of rust) blijft net zolang aan de pijlpunt hangen als u de muisknop ingedrukt houdt.

Deze fraaie eigenschap moet u nu gebruiken! U hoeft niet meer krampachtig de toonhoogte zien aan te wijzen, maar u zet de muispijl ongeveer op de plaats van de juiste toonhoogte, drukt de linker muisknop in en houdt hem ingedrukt, beweeg de noot naar de definitieve plaats en laat dan los. Deze werkwijze is op den duur minder vermoeiend en bovendien effectiever dan er naderhand op te klikken en dan de toonhoogte te corrigeren. Maak nu met deze methode de d' aan in de eerste maat.

Hiermee is de opmaat al geschreven, waarna het herhaalteken volgt. Klik op de maatstreep:

In het maatstreepselectievenster vindt u verschillende herhaaltekens. Bovendien kan men maatstrepen ook onderdrukken (halve maten op het einde van een regel!) en ook vervolgmaten "blind schakelen". Verder stelt men hier maat- en toonsoortwisselingen tijdens een stuk in en sprongbevelen voor de play-functie, om sprongen in de coda enz. te maken.

Klik op het gewenste herhalingssymbool en verlaat het venster via "OK". Als SPP het venster gesloten heeft, verschijnt het herhalingsteken op de juiste plaats. Bovendien heeft SPP het beeldscherm opnieuw getekend, want de nu overbodige ruimte achter de noot in de eerste maat is verdwenen.


Nootwaarden instellen
2.8	Nootwaarden instellen

Hoe kan SPP nu weten, dat hij een vierkwartnoot moet tekenen?

Kijk nog eens naar de tabletten linksonder in het scherm, met de noten- en rustwaarden.

Kies hier de waarde halve noten, door op deze noot te klikken. Deze wordt nu geinverteerd weergegeven. Bij de eerstvolgende keer dat u in de notenbalk klikt zal een halve noot worden gezet.

Bekijk de tabletten eens wat nauwkeuriger, u ziet dan de kleine lettertjes, van links naar rechts "Q W E R T Y ..." De letters komen in deze volgorde precies overeen met de bovenste rij op uw toetsenbord. In plaats van het klikken op de tabletten kan men de notenwaarden ook heel gerieflijk met de linker hand instellen, terwijl men met de rechterhand de muis de juiste toonhoogte in de notenbalk laat kiezen.

Probeer het uitkiezen van notenwaarden met de lettertoetsen uit. Schijf dan volgens dit "accordeonprincipe" de volgende maat: halve noot f', kwartnoot g'.


Opmaat
2.9	Opmaat

Mocht u het nog niet hebben gemerkt: we moeten dringend de maatcijfers corrigeren! De huidige eerste maat is namelijk helemaal niet de eerste maat, maar een opmaat. Roep dus nogmaals de maatcijfer-instelbox op (door rechtsklikken op de 1). Klik op de tweede optie van beneden ("Maatnummer"). Deze box verdwijnt dan en maakt plaats voor de volgende instelbox:

Schrijf een nul, ...

 ... en druk op Enter. De opmaat heeft nu het nummer 0, de juiste eerste maat het nummer 1. Een klein getal toont de interne telling voor SPP (voor sprongbevelen etc.)

 U kunt de eerste maat van een stuk overigens elk willekeurig nummer geven. Zo kan men bijvoorbeeld een grote partituur in verschillende delen bewerken en toch een doorlopende nummering verkrijgen.


Gepuncteerde notenwaarden en rusten
2.10	Gepuncteerde notenwaarden en rusten

... zijn hier in de tweede maat nodig, en zo doe je dat:

Boven ieder notenwaarde-tablet staan twee kleine vakjes, waarin links een "p" en rechts een "3" staat. Met een muisklik kan men ieder vakje geinverteerd maken. Een geinverteerde "p" geeft dan een gepuncteerde notenwaarde, een "3" een triool. Om weer de normale waarde te verkrijgen klikt men op de eigenlijke noot op het tablet.

 Natuurlijk kunnen gepuncteerde of triool-notenwaarden ook direct via het toetsenbord worden ingesteld:

gepuncteerd:	Ctrl-toets ingedrukt houden en op de gewenste lettertoets drukken

triool:	Alternate-toets ingedrukt houden en op de gewenste lettertoets drukken

Zet nu de gepuncteerde kwartnoot a' in de tweede maat, en ook de volgende achtste noot. En het herstellingsteken?


Voortekens plaatsen
2.11	Voortekens plaatsen

Voortekens heten voortekens, omdat ze voor de noot staan. Klik dus ter hoogte van de notenkop vlak voor de noot:

 Resultaat:

Zonder de muispijl te bewegen klikt u verder, totdat het herstellingsteken verschijnt:

 De volgorde waarin voortekens bij het klikken verschijnen is in te stellen (zie hier).

Door op een van beide velden te klikken kunt u kiezen tussen enkelvoudige of dubbele punctering.

 Aanvulling op de puncteringen

Overigens kunt u een kwartnoot later niet meer van een punt voorzien (over zulke omwegen hebben we het nog). Als u per ongeluk in plaats van een gepuncteerde- een gewone kwartnoot heeft gezet, dan moet u deze noot dus wissen en dan de juiste waarde gebruiken.

Voer nu s.v.p. de rest van de melodie in. Als u een verkeerde notenwaarde ingegeven heeft: wissen en opnieuw zetten. Als u (ten laatste bij maat 4) aan de rechterkant van het scherm komt en de computer niet vanzelf verder bladert, gebruik dan de opschuifpijlen:

Hierbij bladert de enkele driehoek een maat, de dubbele pijl een beeldscherm verder.

Naar begin of einde van het stuk springt u met


Noten in een maat invoegen
2.12	Noten in een maat invoegen

Als u een noot voor andere in wilt voegen, dan moet u de Ctrl- en de Shift-toets tegelijk ingedrukt houden.

Bijvoorbeeld: invoegen van een achtste noot:

Houd Ctrl- en Shif-ttoets ingedrukt en klik:


Haken zetten
2.13	Haken (volta) zetten

Schuif nu de vijfde maat met de opschuifpijl naar de linker schermrand (maat 5 is dus de eerste maat die u op het scherm ziet). Open het rolgordijn van "Extra's" in de menubalk. Daar vindt u de optie Maathaken. Als de muispijl op dit woord gericht staat, wordt hij invers. Dan klikt u:

Wanneer u vervolgens boven de vijfde maat klikt, dan wordt daar een eerste haak getekend.

Als u boven de volgende maten 6, 7, 8 en 9 klikt wordt de haak verlengd.

Als u nogmaals boven maat 9 klikt, wordt de eerste haak tot de tweede haak (secunda volta)!

U verlaat het programmaonderdeel "Maathaken zetten" door op het grote veld "AFSLUITEN" linksonder te klikken.


Afspelen en beluisteren
2.14	Afspelen en beluisteren

Indien u een MIDI-apparaat heeft aangesloten, spring dan s.v.p. naar het begin van het stuk en klik op

Nu zult u horen, dat SPP zowel met de herhaaltekens als de haken perfect rekening houdt. Wilt u bovendien het notenschrift meelezen, druk dan op functietoets F1 en start PLAY opnieuw.

Vindt u het tempo te snel? Rechts naast PLAY staat een metronoomaanduiding:

Door hier met de rechter muisknop te klikken verlaagt u de aangegeven waarde. Wanneer u de muisknop ingedrukt houdt zinkt de metronoomwaarde diep in de grond!

 Wilt u een metronoomwaarde heel precies instellen, dan gaat dat eenvoudiger via de toets [*] op het cijferblok (het maalteken). Nadat u op deze toets heeft gedrukt verschijnt een gewone instelbox. Typ "117, Return" - een procedure die u al wel vertrouwd zal zijn.


Opslaan
2.15	Opslaan

Oef! De eerste etappe is klaar. U moet uw werk nu opslaan, want morgen gaan we op deze plek verder. Als u niet op de harde schijf opslaat, leg dan uw geprepareerde song-diskette in diskettestation A. Roep onder menu-item "Bestand" de optie "Opslaan" aan:

Nu verschijnt de zogenaamde bestand-selectiebox van uw computer. Als u na het starten voor de eerste keer opslaat, stelt SPP als naam "NONAME.SON" voor. Verander deze naam s.v.p. in "GREENSL1.SON" (lees in de handleiding van uw computer, hoe dit moet).

Hoewel de cursus voor vandaag af is gelopen, kunt u dit bestand morgen weer laden en uw werk voortzetten op de plaats waar u bent opgehouden.

O ja: hoe beeindig je SPP eigenlijk? Het liefst zei ik nu: helemaal niet, want het is zo'n leuk programma. Maar voordat uw vierkante pupillen en ruzie met uw echtgeno(o)t(e) krijgt, roep onder "Bestand" de optie "Afsluiten" aan. De nu volgende controlevraag beantwoordt u met "OK". Nu kunt uw computer uitzetten.


Tweede etappe
2.16	Tweede etappe

Vanaf nu gaat het sneller, dames en heren! Op de eerste plaats: omdat u nu met de basisprincipes van SPP vertrouwd bent, op de tweede plaats: omdat we ons vanaf nu van een MIDI-capabel keyboard (indien aanwezig) zullen bedienen.


Een song laden
2.17	Een song laden

Allereerst start u SPP zoals we "gisteren" hebben beschreven. Dan haalt u uw werk van gisteren op. (Als u het op een diskette heeft opgeslagen, doe dan de gegevensdiskette in het diskettestation). Klik onder "Bestand" op de optie "Laden". In de bestandselectiebox van uw systeem kiest u "GREENSL1.SON".

Nu moet de basstem worden ingevoerd, dit keer echter via de toetsen van een keyboard (wie hier niet over beschikt, klikt de noten zoals gebruikelijk met de muis tevoorschijn in de onderste notenbalk). Zo moet de basstem er uit gaan zien:


MIDI-Realtime
2.18	MIDI-Realtime

Dit onderwerp vindt u onder "Bestand". Klik op "MIDI-Realtime" en dan opent zich het volgende nog onbekende venster. Het ziet er ingewikkeld uit, maar niet bang zijn! U komt er wel uit!

Wat willen we eigenlijk bereiken? We willen iets in een notenbalk inspelen, en wel in notenbalk nr. 2. De eerste maat, waarin de noot ingespeeld moet worden (beginmaat) is maat 1, de eindmaat is maat 12. Als tempo kiezen we een kwart M.M.=117. De kleinste notenwaarde die in onze basstem voorkomt is een kwartnoot.

U ziet het: alle in de vorige alinea onderstreepte condities kunnen in dit venster worden ingesteld.

"1. Not. balk" is geinverteerd, is dus al ingesteld.

 Door op de hoekige haken te klikken (de symbolen voor kleiner-/groter dan) in de velden links en rechts van de getallen kan men deze vergroten of verkleinen.

Stel s.v.p. de volgende drie waarden in:

Als u de muisknop te lang ingedrukt houdt, racen de ingestelde waarden van u weg. Als u bijv. de waarde van de eindmaat verlaagt en dan te lang op de linker haak drukt, flitst de waarde "12" voorbij en belandt u onverwacht bij "0". Wanneer u eerder "1" als beginmaat had ingesteld, dan komt deze nu ook op "0" te staan, aangezien je moeilijk in maat 1 kunt beginnen als je in maat 0 eindigt! Controleer voordat u start nog eens alle instellingen.

Stel s.v.p. ook nog de volgende waarden in, de rest hebben we nu niet nodig:

Hiermee zijn alle instellingen voor het inspelen van de basstem klaar. Zet uw keyboard, dat natuurlijk al aan de computer is aangesloten, aan en klik op START - anders s.v.p. nog niets doen! Uit de luidspreker van uw computer of keyboard moet u nu het klikken van een metronoom horen. Indien niet, s.v.p. de volumeknop bijregelen. Tegelijk verschijnt in het midden van het scherm een aanduiding van de huidige lopende maat en de teltijd. De knop START heet nu ANNULEER. Als u hier op klikt, nadat u iets heeft ingespeeld, is alles voor niets geweest! Pas dus op voor een abusievelijk gebruik van ANNULEER. Ik heb al menigmaal mensen hun haren uit hun hoofd zien trekken. Neem SLUITEN.

Loopt de metronoom nog? Goed, speel dan de basstem, maar streng in het metrum en s.v.p. zonder frasering - anders denkt SPP op het eind, dat u een rust speelt.

 Let bij het inspelen niet op haken of herhaaltekens, maar speel hier gewoon overheen.

"Invoereinde bereikt"? "OK" - en u bent weer in het gewone bewerkingsscherm. Druk op PLAY en controleer de noten van de basstem. Fouten worden met de hand verbeterd (wissen en met een muisklik opnieuw zetten). Ook de ontbrekende vierkwartrust in de opmaat maakt u met handenarbeid.

Op deze plaats zijn een paar woorden over MIDI-Realtime op hun plaats. De problematiek van een gefraseerd spel werd reeds kort aangeraakt. SPP wil van u geen muziek horen, maar noten, zoals ze in het voorbeeld staan. Ieder loslaten van toetsen interpreteert de computer als rust - en schrijft die dan ook! Om de onvermijdelijke spelrusten bij toonherhalingen (dus op de zelfde toets) niet als rust te laten verschijnen, helpt de instelling van de kleinste notenwaarde. Heeft u bijv. een achtste als kleinste waarde ingesteld en speelt u per ongeluk een "rust" van de waarde van een zestiende, dan wordt er geen "rust" genoteerd, aangezien SPP immers op achtsten af zal ronden, omdat dit de ingestelde waarde is. Dit automatisme, dat men vooral bij sequencers aantreft, noemt men quantisering.

Als SPP u een notenbeeld vol ongewilde rusten presenteert, dan ligt dat meestal aan een verkeerd gekozen quantiseringswaarde - of anders moet u uw speeltechniek nog wat oppoetsen (Czerny, Josephy - of wat verder nog als "voorbeeldige pianomuziek" geldt).

Vooral bij dicht legatospel of bij speelfouten kan SPP vaak niet interpreteren, wat u eigenlijk bedoeld heeft. Het programma toont dan "kersennoten" - aan elkaar klevende noten aan een stok. Hier verleent u nazorg met de hand om overbodige of verkeerde noten weg te klikken.


Notenbalk toevoegen
2.19	Notenbalk toevoegen

Nu we ons met de meer technische kanten hebben bezig gehouden, wordt het eens tijd om wat meer aan de muziek te denken. Muzikaal gezien hebben we met ons geraamte voor "Greensleeves" een zogenaamde overgeordende tweestemmigheid. Tussen melodie- en baspartij zou een akkoordbegeleiding zeker goed klinken. We moeten dus eerst een lege notenbalk toevoegen:

Na klikken op deze optie bevindt zich op de plaats van de muispijl een "loper", die zich met de muis verticaal laat verschuiven.

 Wanneer u in dit stadium op een of andere toets van het toetsenbord drukt, verandert de sleutel aan de loper van viool- naar bassleutel en omgekeerd. Probeer uit!

Zet de loper nu tussen de twee balken in en klik links (met de rechter muisknop breekt men deze actie af):


MIDI- Step-by-step
2.20	MIDI- Step-by-step (stap voor stap)

Nu moet de tweede mogelijkheid, noten via het keyboard in te voeren, worden uitgeprobeerd. Om u een gevoel te geven voor deze programmafunctie volgt hier eerst een klein oefenstukje:

1.	Spring naar het einde van het stuk

2.	Houd de toets [Ctrl] ingedrukt en druk op het getal 1 op het hoofdtoetsenbord. Daarmee wordt een marker gezet, waar we later naartoe zullen springen.

3.	Activeer MIDI- Step by step:

 4.	Om SPP te laten weten, in welke maat welke notenbalk de zometeen te spelen noten thuishoren, klikt u in de desbetreffende maat met de rechter muisknop.

 Als u dit vergeet begint SPP als volgt te zeuren: "Zet s.v.p. maat en balk met een muisklik".

5.	Stel als notenwaarde kwartnoten in. Speel nu een paar noten en let op het beeldscherm: zodra men een toets loslaat wordt de noot getekend. Als de maat vol is, springt SPP vanzelf naar de volgende maat.

6.	Akkoorden voert men in door (minstens een) toets ingedrukt te houden, terwijl men de ontbrekende akkoordnoot speelt. Zodra de laatste toets los wordt gelaten, staat het akkoord op het beeldscherm.

7.	Als er secunden voorkomen in akkoorden kan men de plaats van noten aan de stok door de volgorde van de tonen sturen: speel eens g'-b'-c'-e'. Dit klopt niet. Speel nu g'-c'-e'-b', dus de collisietoon het laatste. Nu staat het akkoord er zoals het hoort.

8.	Kruis of mol bij het spelen van een zwarte toets? Tja, de enharmonie! SPP is echter buitengewoon nauwkeurig en kent de toonzettingsregels. Speel een cadens in d-mol. De leidtoon (=terts van de dominant) is natuurlijk verhoogd. Dit kwam door

 Als AUTO geinverteerd is (actief is dus), worden binnenkomende MIDI-tonen naar de regels van toonzetting geanalyseerd.

Klikt men op AUTO (doe het!), dan schakelt men deze functie uit. Alle binnenkomende zwarte toetsen worden nu met een kruis genoteerd. Probeer dit uit, door een chromatische toonladder te spelen.

Klikt u rechts naast AUTO op het kruis, dan verandert het in een mol. Speel nogmaals de chromatische toonladder. De zwarte toetsen worden met mollen genoteerd.

 Als vuistregel kan gelden:

Voor klassiek-traditionele muziek is de instelling AUTO+kruis aan te bevelen, voor jazz en pop de instelling AUTO+mol. Compositorische uitzonderingsgevallen moet men "met de hand" (AUTO staat uit) instellen.


Blok wissen
2.21	Blok wissen (leeg maken)

Onze probeerstukjes moeten nu weer gewist worden. Men zou iedere noot apart kunnen wegklikken...

Sneller werkt echter het blokbevel. Eerst springen we met naar onze markerpositie: houd de toets Alt (of Alternate) ingedrukt terwijl u op de toets met het cijfer "1" drukt (hoofdtoetsenbord). Zo komt u aan het begin van het kladwerk van de training.

Leg het begin van het blok vast door met ingedrukt gehouden linker Shift-toets (linksonder verschijnt nu het woord "Blokstart"), met de linker muisknop in de bovenste maat te klikken, waar de trainingsnoten beginnen. Deze maat ziet er dan uit als gerasterd. Spring naar het eind van alle noten, houd de Alt-toets ingedrukt (er staat nu "Blokeinde") en klik in de eindmaat van de onderste balk.

Om te zien wat er nu gebeurd is, spring nogmaals naar markerpositie 1. Dan ziet u dat alle maten tussen begin- en eindmaat als blok gemarkeerd zijn. Dit blok gaan we leeg maken (wissen):

De controlevraag beantwoordt u met "OK" - en weg is ons kladwerk! De blokmarkering verdwijnt door ergens op het scherm rechts te klikken.

Genoeg geoefend? Dan aan het echte werk! Voer de volgende noten via Step-by-step in:

Let erop, dat u niet te snel de drieklank invoert, anders "verslikt" SPP zich, vooral aan de rechter rand van het beeldscherm. Onder haak 2 aangekomen, schakelt u van AUTO-Kruis over naar AUTO-mol, om de harmonische afweging correct te noteren. Aansluitend moet u uw actuele werkresultaat opslaan onder de naam "GREENSL2.SON".


Notenbalk tussenvoegen
2.22	Notenbalk tussenvoegen

Vervolgens gaan we de melodie door een dwarsfluit laten meespelen en bij de melodie tekst zetten.

Eerst naar de dwarsfluit, die in de partituur een eigen notenbalk moet krijgen. Voeg tussen de twee bovenste balken een lege notenbalk in.

De melodie uit balk 1 moet nu in de (lege) balk 2 gekopieerd worden. Eerst maakt u balk 1 in zijn geheel tot blok.

 De "loper" schuift u over balk 1 heen, dan doet u een linksklik:

 Daarmee is de gehele eerste balk als blok gedefinieerd.

Onder het menu "Blok" vind u de optie "... kopieren". Klik hier s.v.p. op.

Ga met de muisaanwijzer naar de opmaat van de tweede balk en klik hier op. De melodie wordt gekopieerd.

Op deze diepere positie klinkt de dwarsfluit echter niet meer goed, je moet hem een octaaf omhoog transponeren. Kies onder "Balken" de optie "Diversen":

Zet nu de loper boven de tweede balk en doe een linksklik:

De gehele tweede balk wordt nu als blok gedefinieerd, waarna een ware schatkamer betreden wordt: het paneel "Blok-Diversen":

 Achter de items 1 t/m 7 staan steeds drie punten. Dit betekent altijd dat achter deze optie nog een ander paneel volgt. Op de optie kan men klikken of - wat sneller gaat - men kan het met behulp van het juiste cijfer uitkiezen.

Druk op de toets "1" op het hoofdtoetsenbord van uw computer, waarna zich opent ...

Klik s.v.p. op de tweede optie, "Octaaf naar boven" - even geduld, SPP rekent het nu uit - en de tweede balk wordt een octaaf hoger gezet. Als je nu rechts klikt verdwijnt de blokmarkering.

 De ervaren SPP-professional had in dit geval het volgende gedaan:

op toets "D" drukken, loper plaatsen en klikken, op de toetsen "D 1 2" drukken.

Door deze zogenaamde sneltoetsen kan men het werken met SPP heel wat sneller maken. Om te stimuleren dat men de toetscombinaties erbij leert, staan ze steeds rechts van de menu-opties.


Notenbalken verwisselen
2.23	Notenbalken verwisselen

Voor de optiek zou het beter zijn wanneer balken 1 en 2 verwisseld werden. Ik denk dat u dit nu wel zonder veel uitleg voor elkaar zult krijgen. Menu-item "Balken", optie "... verwisselen", loper tussen de beide balken zetten, links klikken en... OK!


Notenbalk verkleinen
2.24	Notenbalk verkleinen

Omdat de dwarsfluitstem ad lib. is gedacht, kan hij ook in kleinere noten worden afgedrukt: menu-item "Balken", optie "verkleind", loper op de bovenste balk en klik!


Notenbalk verschuiven
2.25	Notenbalk verschuiven

De tweede balk kan nu nog iets naar boven worden verschoven, om eronder plaats te krijgen voor twee regels tekst: Menu-item "Balken", optie "... verschuiven", loper op de tweede balk en - STOP! Nu moet u niet zomaar gaan klikken, maar de linker muisknop ingedrukt houden en zo de balk gaan verplaatsen. Hierbij ziet u steeds de afstand in centimeters aangegeven. Verschuif de balk zover, tot de volgende waarde bereikt is:

Vervolgens laat u de muisknop los.

Voordat u tekst begint in te voeren moet nog wat aan de lay-out worden gedaan, want de tekst mag niet door de maatstrepen heenlopen; deze mogen dus niet worden doorgetrokken. Traditioneel genoteerd zouden balken 3 en 4 (piano) van doorgetrokken maatstrepen voorzien moeten zijn, de beide bovenste echter met aparte. Precies dat willen we nu gaan doen. Daar is een driesprong voor nodig.

1.	Klik op de accolade (zo noemt met de balkhaak aan de linkerrand van het scherm, precies rechts naast het balkcijfer):

Een venster gaat open, om de partituurklemmen te bewerken. De accolade heeft boven en onderen een klein vierkant, een zogenaamde klikbox. "Pak vast" en schuif het tot onder balk 3 (Dit doet men - hoe kan het ook anders - met ingedrukt gehouden linker muisknop . Dus: muispijl in het vierkantje, linker muisknop ingedrukt houden, muis naar onder trekken, knop loslaten)

Dit instelvenster sluit men met een muisklik ergens op het scherm, buiten dit instelvenster zelf.

2.	Roep nu via menu-item "Extra's" de optie "Maatstrepen" op.

In het venster wat daar bij hoort klikt u op "als partituurklemmen":

 Hierdoor krijgen de onderste twee balken doorgetrokken maatstrepen, alle andere houden aparte maatstrepen.

3.	Nu moeten voor de pianobalken echter niet de hoekige, maar de gewelfde haken worden gebruikt! Roep nu dus nog eens het partituurklemmen-instelvenster op en wis de accoladehaken via een rechter muisklik in een van de beide vierkantjes (klik kort, anders komt de haak weer tevoorschijn).

Om de gewelfde klem te zetten klikt u tussen de beide stippellijnen tussen balken 3 en 4:

Zo krijgt u de gewenste gewelfde klemmen en hoeft u alleen nog maar het partituurklemmen-venster te sluiten door ergens buiten dat venster in het beeldscherm te klikken.


Tekst invoeren
2.26	Tekst invoeren

De tekst die we nu in willen gaan voeren, is de liedtekst onder de noten van een melodie. In het Engels heet zoiets "lyrics". Hoewel SPP ook zogenaamde "vrije tekst" (songtitels, voordrachtsaanwijzingen zoals ritardando, etc.) biedt, is deze toch helemaal anders om mee om te gaan, vandaar de aparte term. We hebben dus lyrics nodig. Klik s.v.p. op menu-item "Tekst" op deze optie.

De "loper" naar de tweede balk schuiven (niet ertussenin, waar de tekst staat! Deze fout wordt vaak gemaakt) en doe een linksklik:

U komt onmiddellijk in de lyrics-invoer-modus, hetgeen u ziet aan de cursor onder de eerste noot, een korte loodrecht staande streep.

 Met de pijltoetsen op het toetsenbord (links van het numerieke veld) kun je deze cursor ook verticaal bewegen (in pixel-stapgrootte).

Druk nu viermaal op de pijl omhoog, om de cursor hoger te plaatsen:

Er zijn vier toetsen die u voortdurend zult gebruiken:

[Delete]	bij typfouten wist u hiermee de letter die rechts van de cursor staat

[Tilde]	een slingerend lijntje; linksboven op het toetsenbord, links van de "1". De [Tilde] geeft een scheidingsstreep die automatisch tussen twee lettergrepen gecentreerd wordt.

In plaats hiervan kunt u ook [c +] gebruiken, wat dus zonder [Shift] kan!

[Liggende streep]	het streepje, rechts naast de "0", in combinatie met [Shift]. Deze toets geeft een horizontale streep onder meerdere noten, wanneer een lettergreep moet worden uitgerekt.

[Spatiebalk]	hiermee schrijft u op een typmachine een lege plaats tussen de woorden. In SPP springt de cursor onder de volgende noot.

Schrijf nu de volgende tekst. Te gebruiken speciale toetsen staan tussen hoekige haken. De lege ruimte dient voor betere leesbaarheid en moet niet worden ingevoerd.

A [Tilde] las [Space] my [Space] love [Liggende streep] [Liggende streep] you [Space] do [Space] me [Space] wrong [Space] to [Return]

Door de afsluitende Return heeft u de lyrics-invoermodus weer verlaten. SPP lijnt de tekst nu uit, centreert de scheidingsstrepen en trekt de horizontale lijnen. De centrering van de tekst onder de notenkoppen geschiedde al bij het invoeren.

Verschuif de uitsnede van het beeldscherm een maat naar rechts, zodat de opmaat verdwijnt en de eerste maat helemaal links staat. Roep nu "lyrics" op en klik met de loper weer op de tweede balk. De cursor staat nu achter de lettergreep "las". Druk nu zevenmaal op de pijl omlaag. Resultaat:

 De cursor staat nu onder de eerste tekstregel en u kunt verdergaan met de tekstinvoer:

I [Space] have [Space] lov [Tilde] [Tilde] ed [Space] you [Space] so [Space] long [Space] de- [Space] [Space] [viermaal Pijl omhoog] cast [Space] me [Space] off [Liggende streep] [Liggende streep] dis [Tilde] cour [Tilde] teos [Tilde] ly; [Space] and [Space] light [Tilde] [Tilde] ing [Space] in [Liggende streep] [Liggende streep] your [Space] com [Tilde] pa [Tilde] ny. [Return]

Als u de tekst nauwkeurig heeft ingevoerd zoals hij beschreven werd, zou u voortaan met lyrics geen problemen meer moeten hebben, want u weet nu wanneer [Spatiebalk], [Tilde] of [Liggende streep] moeten worden toegepast.


Meerdere notenbalken verschuiven
2.27	Meerdere notenbalken verschuiven

Balken 3 en 4 kunnen nu, aangezien er lyrics bijgekomen zijn, nog wat dieper staan. Roep onder menu-item "Balken" de optie "verschuiven" aan. De loper kent u al; schuif hem tot boven balk 3. Houd nu de linker muisknop ingedrukt en (nieuw!) druk vervolgens tevens op de rechter muisknop. Verschuif aldus de derde balk en alle balken die eronder staan 0,14 cm. naar beneden.


Legatobogen
2.28	Legatobogen

Nu komen we aan een spannend hoofdstuk toe, het tekenen van legatobogen. Melismen (= een lettergreep in de tekst die meerdere noten beslaat) hebben namelijk, voor het gezicht, steeds een legatoboog.

Spring, indien nodig, eerst naar het begin van het stuk. Vroeger was het tekenen van legatobogen een netelige zaak, maar tegenwoordig kan men de splinternieuwe bereiksfunctie van SPP gebruiken.

Houd [Ctrl] ingedrukt (nu staat er linksonder in het scherm "Bereik"). Klik in de tweede maat in de zangstem op de gepuncteerde kwartnoot a' en houd de linker muisknop ingedrukt! Sleep de muis naar rechts tot de achtste noot b'. Zodra zowel de a' als de b' een zwarte achtergrond hebben heeft u over beide noten een bereik gevormd en kunt u de muisknop loslaten.

Roep nu onder menu-item "Bereik" de optie "Legatobogen..." aan. Nu opent zich het volgende paneel:

Klik op optie 4, "automatisch zetten". Na een korte rekentijd is een perfecte legatoboog getekend. (Wis de bereikmarkering met een muisklik).

Voorzie alle verdere plaatsen van de zangstem die daarvoor in aanmerking komen van legatobogen. In plaats van het gebruiken van de menubalk drukt u slechts, na het definieren van het bereik, op de toetsen [X] [image] en [4].


Stemmen transponeren
2.29	Instrumenten transponeren

Uw arrangement is bijna klaar. Nu krijgt u ineens twijfels. Kan de dwarsfluit niet beter ingeruild worden voor een klarinet? Daar de (gebruikelijke) klarinet een B-instrument is, betekende dit tot nu toe: potlood slijpen en met gefronst voorhoofd gaan transponeren. U bezit nu echter SPP. Dus: menu-item "Balken", optie "transponeren", loper plaatsen en klik. Kies optie 6.

In dit paneel staan de belangrijkste instrumenten aangegeven die voor transponeren in aanmerking komen. U hoeft zich dus niet het hoofd te breken, als u bij een stuk in A-groot naar de toonsoort voor de saxofoon in Es zoekt, maar slechts op het juiste veld te klikken.

Hoorns worden vaak zonder voortekens in staand zetsel genoteerd!

Voor "andere instrumenten" is de op twee na onderste optie bedoeld.


Notenbalknamen
2.30	Notenbalknamen

Onder menu-item "Beeld" vindt u als derde optie "toon balk...", welke u verzocht wordt aan te klikken. Voor de balknaam staat nu op iedere regel het woord "Notenbalk". (Of klik op het nummer voor een balk.)

Klik op de meest linkse letter van het woord "Notenbalk" en schrijf dan in het invoervenster:

Corrigeer typfouten met [Delete] en [Backspace], beeindig de invoer, als die juist is, met [Return] (of [Enter]). Op dezelfde manier gaat u bij balk 2 en 4 te werk. Omdat de twee onderste balken identiek zijn, vat SPP ze bondig samen.


Derde etappe - notenwaarden in een bereik wijzigen
2.31	Derde etappe - notenwaarden in een bereik wijzigen

De klavierstem voor de rechterhand moet nu nog wat interessanter worden gemaakt. Tot de laatste twee maten moet iedere maat met een kwartrust beginnen, gevolgd door de akkoorden als halve noten. Dit brengen we in twee stappen tot stand. Stel echter eerst het beeld "klein" in - klik gewoon op het desbetreffende tablet.

Stel in het selectieveld voor de notenwaarde halve noten in.

1.	Houd [Ctrl] ingedrukt (u ziet de aanwijzing "Bereik") en klik achtereenvolgens op de akkoorden voor de rechterhand:

Onder menu-item "Bereik" klik u op de optie "Notenwaarden ..." en in het paneel dat dan verschijnt kiest u de bovenste optie, "als ingesteld", waarop de akkoorden in halve noten worden veranderd.

 	Blader een beeldschermpagina verder en doe hetzelfde in maat 6 t/m 10. In plaats van op ieder afzonderlijk akkoord te klikken kunt u echter ook op de eerste klikken, de linker muisknop ingedrukt houden en naar rechts bewegen. Alle aangeraakte noten worden nu invers. U ziet een aaneengesloten bereik in plaats van afzonderlijke selecties. Breng de wijziging aan zoals eerder werd beschreven.

2.	Spring naar het begin van het stuk. Stel nu als notenwaarde de kwartrust in, welke we nu met de hand in iedere maat gaan toevoegen. Houd [Ctrl] en [Shift] ingedrukt (er staat nu "toon invoegen", terwijl u op het akkoord klikt. Het trilt kort in de maat, SPP is bezig, en dan staat de eerste maat precies zoals we hem hebben willen.

Doe dit in het gehele stuk, dan is het werk klaar. Schakel het beeld weer naar "normaal" om. Als u nu op PLAY drukt, moet u twee dingen horen:

·	de getransponeerde stem wordt klinkend (!) afgespeeld

·	het stuk klinkt nu levendiger


Opmaak
2.32	Opmaak (lay-out)

Voor het afdrukken hebben de goden de omslag geplaatst! Tot nu toe hebben we de noten als op eindeloos papier ingevoerd en ons niet over de marges bekommerd. Dat moeten we nu inhalen. Op de eerste plaats stelt u "spreiding" op de waarde "75%" in, door met ... (ja, met welke muisknop zou dat nu zijn?) op het tablet te klikken:

Onder menu-item "Bestand" vindt u de optie "Opmaak" (=Formatteren). Als u hier op klikt komt u onmiddellijk op de opmaakpagina. Links ziet u een instelvenster:

Maximaal passen er, zoals u kunt zien, 3 partituurregels op een DIN A4 - bladzij. Ingesteld zijn echter slechts 2 regels. Klik op deze "2" en typ "3" [Return].

Beeld "klein" is invers; klik op "normaal". Dan start de opmaak door een klik op het "Start"-veld. Na een korte tijd ziet u de linker bovenhoek van het muziekblad, precies zoals het zal worden afgedrukt.

U ziet, dat de notenbalknamen erg dicht bij de noten staan en wilt dit wijzigen.

Daarom klikt u op de eerste verticale streep aan het begin van de balk (zoek in het volgende plaatje de muis!), houd de muisknop ingedrukt en beweegt de muis zolang naar rechts, totdat u de waarde "Inspr. 90" kunt aflezen:

Klik nu op "Hele pagina", om een overzicht te verkrijgen van de gehele bladzij. In de bovenste partituurregel zou best nog een maat extra kunnen staan. Gewoon even op het "+1" aan de rechterrand van het scherm klikken.

SPP wringt de eerste regel nu zover in elkaar dat er nog een maat (maat 4) bijpast. Hiermee hebben overigens alle maten van ons stuk hun plaats gevonden. Verlaat de omslagpagina met een klik op "OK".


Dynamische tekens, speciale tekens
2.33	Dynamische tekens, speciale tekens

Als ik haast heb, begin ik met het afdrukken en schrijf de rest met de hand (zucht!) op het muziekpapier. Edeler en duurzamer is het echter om ook de dynamische tekens en alle overige toevoegingen via SPP te schrijven.

Spring naar het begin en roep onder menu-item "Tekens" de optie "Dynamiek" op. Linksonder verschijnt een selectievenster, waarin net als bij de notenwaarden alle tekens met een klik kunnen worden ingesteld. "Mezzoforte" is normaal gesproken vooraf ingesteld, zodat u meteen op de juiste plek kunt gaan klikken. Zolang u de muisknop ingedrukt houdt kunt u het teken nog verschuiven. Het draadkruis helpt u bij het precieze positioneren.

Blader verder naar maat 5 (de eerste maat onder de eerste klem); daar moet een crescendo-vork getekend worden. Kies deze in het selectievenster, ga met de muispijl naar het punt waar de vork moet beginnen. Druk op de linker muisknop en sleep met ingedrukt gehouden muisknop de muis naar rechts. Als het einde bereikt is, laat u de knop los. Wat er nu nog aan traptree-effect te zien is, zal later bij het afdrukken nauwelijks meer zichtbaar zijn.

Op dezelfde manier tekent men een decrescendo-vork, nu echter van rechts naar links slepend (dus ook hier beginnen bij de punt). Om een dynamisch teken te wissen gebruikt men - hoe kan het ook anders - de rechter muisknop.

Verlaat dit programmapunt met een klik op het veld "EINDE" linksonder.

De fermates horen bij de speciale tekens, onder menu-item "Tekens". Spring naar het einde van het stuk, kies de naar onderen open getekende fermate in het selectievenster en klik deze op de bijbehorende noot. De precieze positionering neemt SPP voor zijn rekening. (dit ziet u aan de aanduiding "AUTO" boven de selectietabel). Toch kan men later op het fermate klikken en het naar eigen voorkeur positioneren. De bastoon van de piano krijgt de naar boven open getekende fermate. Als u klaar bent, klikt u op "EINDE".


Titels
2.34	Titels

Nu moet voordat het stuk afgedrukt wordt nog een titel worden gemaakt. Spring naar het begin van het stuk, klik dan tweemaal op de enkelvoudige pijl omhoog. Onder het menu-item "Tekst" klikt u op de optie "Times New Roman 20". Helaas klapt het rolluik meteen weer dicht en moet u het nog eens openen, om op "vrije tekst" te klikken (in de toekomst gaat u dit met toetscommando's doen!)

De muispijl verandert in een dubbele klem. Na een linksklik boven de noten in het midden van het scherm schrijft u "Greensleeves[Return]".

Als u bij het intikken op het scherm heeft gelet, heeft u kunnen zien dat de titel rond de startpositie gecentreerd werd. Om de titel precies op zijn plaats te krijgen, gaat u wederom naar de "opmaakpagina".

Klik met de rechter muisknop op de titel "Greensleeves", in de instelbox op "centr." klikken en SPP grijpt de titel en zet hem in het midden. Als u hierna in de titel met de linker muisknop klikt en de knop ingedrukt houdt, kunt u de titel ook nog naar keuze in verticale richting verschuiven.

Sla uw werk op, want nu beginnen we met ...


Afdrukken
2.35	Afdrukken

Menu-item "Bestand", optie "Afdrukken": zo komt u in het afdrukvenster. Veel valt hier niet meer te doen, want normaal gesproken zal uw type drukker en de juiste resolutie reeds ingesteld zijn. Als uw printer aan staat en klaar staat, klik dan op "Start". Korte tijd later kunt u de fantastische afdrukkwaliteit van SPP bewonderen!

Overigens, de bovenste stem wordt door een altsaxofoon (die staat in Es) gespeeld. Hoe men dit transponeert, behoort u inmiddels te weten!


Bij het einde van de kursus
2.36	Bij het einde van de cursus

Hartelijk gefeliciteerd met uw eerste muziekprint! U heeft de cursus doorstaan en daarnaast naar een ruwe schatting 80% van alle nodige kunstgrepen in het werken met SPP geleerd. U kunt het nu vast wel eens zijn met de testverslagen in veel vaktijdschriften, waarin bericht is, dat SPP in zijn bediening zo logisch en doelgericht opgebouwd is, dat men het handboek nauwelijks nog nodig heeft.

Indien u nog tijd en zin heeft, kunt u het referentiedeel nog doorbladeren, waar alle programmafuncties in hun volledige draagwijdte beschreven zijn.

Op den duur zult u de menu-oproepen te tijdrovend gaan vinden. Dan schakelt u over op de toetscommando's, die voor iedere belangrijke menu-optie voorhanden zijn. Deze toetsen bent u al tegengekomen, ze staan op het einde van iedere menu-regel. Een overzicht in tabelvorm vindt u in de online-help op het einde van de korte referentie.

Mocht u een functie missen, zoek hem dan op in de korte referentie. U vindt hem daar dan zeker!

Bij hardnekkige problemen, tenslotte, staat u altijd de hotline ter beschikking.


Referentie-deel
3   Referentie-deel

In het referentiedeel wordt het doel nagestreefd, u alle functies van SPP uitvoerig en gedetailleerd uit te leggen. Het is als het ware het lexicon binnen het handboek.

Het referentiedeel is in principe voor alle drie computerplatforms (Windows, Apple en Atari) van toepassing. Uitzonderingen hierop worden steeds als zodanig vermeld.

 Voor veelschrijvers biedt SPP de zogenaamde prof-functies, die te herkennen zijn aan het zandlopertje, symbool voor het tijdbesparende karakter van deze functies. Prof-functies voeren vaak een hele reeks veranderingen tegelijk uit. Om nog meer tijd te besparen worden geen van de anders gebruikelijke bedienings- of waarschuwingsmededelingen gedaan. Als aan de voorwaarden voor het afwerken van een prof-functie niet voldaan is, dan wordt de hele functie domweg niet uitgevoerd.

De prof-functies zijn geschikt voor de ervaren SPP-gebruiker. Als nieuweling kan men ze beter voorlopig uit de weg gaan. Dit is geen nadeel, want voor elke prof-functie bestaat een andere, uitvoerigere en dus beter te volgen manier.

[c..]	Een kleine "c" vooraan tussen hoekige haken betekent in de navolgende tekst, dat een toets van het numerieke veld (rechts van het hoofdveld) van het toetsenbord wordt gebruikt. [c +] betekent dus de "+"-toets op het numerieke veld. De kleine letter "c" moet niet worden ingevoerd.

3.1	Betekenis van de muis in het programma

3.2	Functies binnen het hoofdvenster

3.3	Functietoetsen

3.4	Menu "Bestand"

3.5	Menu "Blok"

3.6	Menu "Beeld"

3.7	Menu "Balken"

3.8	Menu "Tekens"

3.9	Menu "Tekst"

3.10	Menu "Bereik"

3.11	Menu "Extra's"


Betekenis van de muis in het programma
3.1	Betekenis van de muis in het programma

In SPP is geprobeerd een bediening te vinden, die de gebruiker in staat stelt zonder steeds opnieuw zoeken in dit handboek snel en zonder problemen tot een zuiver notenbeeld te komen. Hiertoe zijn vele functies geautomatiseerd, zodat de gebruiker zich in hoge mate op de eigenlijke invoer van noten kan concentreren.

Tot deze automatische functies horen de correcte positionering van noten en rusten in een maat, als ook de verdeling en rotatie van eventuele balken. Hierdoor gaat het invoeren en wijzigen via de muis echt ongecompliceerd.

SPP is zo geprogrammeerd dat het raadt, wat u met een muisklik op het beeldscherm wilt bereiken. De vaakst gebruikte functies zijn...

·	noot/rust zetten

·	noot/rust wissen

·	voorteken wijzigen/wissen

·	toegevoegde akkoordtoon

·	noot invoegen

·	noot wijzigen

·	maatstreep wijzigen

·	vrije tekst verschuiven

·	speciale tekens verschuiven

·	speciale tekens wissen

·	vrije tekst wissen

... met maar een muisklik al te bereiken! Ook zonder MIDI-invoer te gebruiken of via een extern keyboard te werken kunnen noten/rusten heel comfortabel ingegeven en gewijzigd worden.

Daarbij is de betekenis van de twee muisknoppen in SPP nooit anders dan:

·	De linker muisknop is positief geladen!

Deze wordt gebruikt om noten en rusten te zetten, voortekens te zetten, ingestelde waarden te verhogen.

·	De rechter muisknop is negatief geladen!

Deze wordt gebruikt om noten , rusten en voortekens te wissen of om ingestelde waarden te verlagen.

·	Men klikt steeds daar, waar men ook met potlood en gum iets zou veranderen.

Noten zetten?	In de nootregel klikken

Herhalingsteken?	Op de maatstreep klikken (daar staan namelijk de herhalingstekens)

Voorteken?	Voor de noot klikken

Sleutel veranderen?	Op de sleutel klikken

Maatsoort veranderen?	Op de maatcijfers klikken

enz.


Functies binnen het hoofdvenster
3.2	Functies binnen het hoofdvenster

SPP heeft een overzichtelijk, eenvoudig hoofdvenster:

3.2.1	De selectie van notenwaarden en rustwaarden

3.2.2	Selectie van de notenkop

3.2.3	Noten/rusten zetten, verschuiven, invoegen

3.2.4	Zo voert u effectief noten of rusten in

3.2.5	Voortekens zetten, wijzigen, wissen

3.2.6	Opmaat schrijven

3.2.7	Overbindingsbogen zetten/wissen [H]

3.2.8	Spreiding van maten [c /]

3.2.9	Door de maten lopen

3.2.10	Scrollen

3.2.11	Naar begin/einde van het stuk [Ctrl+A] / [Ctrl+B]

3.2.12	Beeldschermweergave klein/normaal/groot ][1] / [2] / [3]

3.2.13	Afspeelfunctie [Tab]

3.2.14	Afspeeltempo [c +] [c -] [c *]

3.2.15	Enharmonie [#] [Ctrl+#]

3.2.16	Statische tekens aan het begin van de partituur

3.2.17	Grondmaatsoort instellen/wijzigen

3.2.18	Maatstreepveranderingen

3.2.19	Andere toonsoort binnen een muziekstuk

3.2.20	Andere maatsoort binnen een muziekstuk

3.2.21	PLAY: verder in maat ...

3.2.22	Maatcijfer afbeelden en maatcijfer afdrukken

3.2.23	Maatcijfers positioneren

3.2.24	Markerposities zetten / Naar markerposities springen [Ctrl+1-9] [ Alt 1-9]

3.2.25	Volgende vrije markerpositie gebruiken [Ctrl+0]

3.2.26	Naar laatst gewijzigde plaats springen [Alt+0]

3.2.27	Afzonderlijke noten/grepen beluisteren [Spatiebalk]

3.2.28	MIDI-gegevens wijzigen

3.2.29	Tekstpresets voor "vrije tekst"


De selectie van notenwaarden en rustwaarden
3.2.1	De selectie van notenwaarden en rustwaarden

Door op de juiste velden te klikken kan men de 46 instelbare noten- en rustwaarden vooraf instellen. Deze voorinstelling is geldig voor muisinvoer zowel als de optie Step-by-step (stapsgewijze invoer) met behulp van een MIDI-keyboard; eveneens wordt ze gebruikt bij de quantisering voor "Blok-opnamen" (zie hier).

Bij iedere hoofdwaarde (hele noot, halve noot, kwartnoot, achtste noot etc.) horen twee kleinere velden bovenaan. Op deze kun je klikken in het geval dat je een gepuncteerde (p) of triool- (3) noot resp. rustwaarde wilt instellen. De ingestelde waarde blijft tot te volgende wijziging geldig. Bij de start van het programma staat hier de waarde "kwartnoot" ingesteld.

 Punctering en triolen (ook ...iolen: quintiolen, septolen etc.) kan men eigenlijk niet combineren. Hoe men toch een gepuncteerde triool-achtste noot schrijft, kunt u opzoeken in het hoofdstuk "tip en trucs".

 Noten- en rustwaarden kan men ook direct via het toetsenbord selecteren: in ieder veld staat een kleine letter, in de volgorde van de tweede rij van het toetsenbord (QWERTY etc.)

·	door op deze lettertoets te drukken stelt men de hoofdwaarde in

·	samen met [Ctrl] volgt de gepuncteerde waarde

·	samen met [Alt] volgt de triool-waarde

 Om niet voortdurend met de linkerhand tussen noten- en rusttoetsen te hoeven wisselen, kan door gelijktijdig drukken op de linker [Shift]-toets en de notenwaardetoets de bijbehorende rustwaarde worden uitgekozen.

Bijv. [Ctrl + E]	= gepuncteerde kwartnoot

[Shift + Ctrl + E]	= gepuncteerde kwartmaat

Door op de "puntjes-velden" te klikken kunt u omschakelen tussen enkelvoudige en dubbele punctering. Ook hiervoor is er een toetsbediening die goed te onthouden is (hoe kan het ook anders): druk op de punt of de dubbele punt van het toetsenbord.


Selectie van de notenkop
3.2.2	Selectie van de notenkop

Stel hier de vorm van de notenkop in, die bij de volgende muisklik of MIDI step-by-step-invoer gezet moet worden. Deze kopvorm blijft gehandhaafd totdat hij veranderd wordt.

Kruisvormige notenkoppen (bijv. voor slagwerknotatie) en ruitvormige notenkoppen kan men met normale mengen, ook binnen een akkoord (!).

Voor een snelle verandering van de vorm van notenkoppen gelieve men onder menu-item Bereik de functie "Notenkop ..." te gebruiken. Ieder willekeurig SPP-teken kunt u als notenkop selecteren (zie hier),


Noten/rusten zetten, verschuiven, invoegen
3.2.3	Noten/rusten zetten, verschuiven, invoegen

SPP regelt de horizontale positie van noten en rusten geheel automatisch. Dit betekent dat u alleen maar op de invoer van de juiste toonhoogte hoeft te letten. SPP berekent de positie van de noten steeds zo, dat de juiste notenwaarde boven elkaar staan.

3.2.3.1	Zo zet u met de hand noten of rusten

3.2.3.2	Geplaatste noten verschuiven

3.2.3.3	Rusten zetten

3.2.3.4	Akkoorden schrijven

3.2.3.5	Noten/rusten in de maat toevoegen [Ctrl + Shift]

3.2.3.6	Noten/rusten wissen


Zo zet u met de hand noten of rusten
3.2.3.1	Zo zet u met de hand noten of rusten

Stel de gewenste notenwaarde in (zie hier), ga met de punt van de muispijl naar de gewenste plaats ...

... en doe een linksklik:

 Zolang u de muisknop ingedrukt houdt, kunt u de zojuist getekende noot nog in hoogte verschuiven! Als u een geluidsapparaat aan uw computer heeft aangesloten, kunt u de noot die u zet ook horen (glijden) - dit kan men instellen, zie hier.

 Hoe u de gewenste vorm van de notenkop bepaalt, leest u hier.

 Om SPP te laten merken, wat u met een muisklik wilt bereiken, gelieve u met de muispijl achter de laatste noot in een bepaalde notenbalk te gaan staan. Niet te dicht bij een maatstreep klikken. Ook wanneer u helemaal rechts in de maat klikt, wordt de toon automatisch op de juiste plaats gezet!

Als er rechts van de maatstreep niet genoeg ruimte over is om nog een toon erbij te klikken en het maatstreeep-selectievenster opengaat, drukt u op [Ctrl + Shift] (=noot invoegen).


Geplaatste noten verschuiven
3.2.3.2	Geplaatste noten verschuiven

Mik met de punt van de muispijl precies in het midden van de notenkop en houdt de linker muisknop ingedrukt. Nu kunt u de noot verticaal verschuiven.

 Noten kan men slechts tot midden tussen twee notenbalken verschuiven. Een streepjeslijn verschijnt:

 Deze grens kan men doorbreken, indien men na de muisklik de linker [Shift]-toets ingedrukt houdt en de noot verschuift. (Deze noot kan men dan eventueel weer wissen door hem in een bereik te zetten.)

 Door het verschuiven wordt een eventueel voorteken gewist. Noten onder balken worden doorgaans met vlaggetjes getekend en bij de volgende beeldschermopbouw hersteld. Via toets [B] kunt u afdwingen dat de maten opnieuw worden getekend.

Nu het toch zo eenvoudig gaat, wis deze noot eens: mik met de pijlpunt op het midden van de nootkop en klik rechts!

 Iedere noot (of rust) blijft net zolang aan de pijlpunt hangen als u de muisknop ingedrukt houdt.

Deze fraaie eigenschap moet u nu gebruiken! U hoeft niet meer krampachtig de toonhoogte zien aan te wijzen, maar zet de muispijl ongeveer op de plaats van de juiste toonhoogte, drukt de linker muisknop in en houdt hem ingedrukt, beweeg de noot naar de definitieve plaats en laat dan los. Deze werkwijze is op de duur minder vermoeiend en bovendien effectiever dan er naderhand op te klikken en de toonhoogte te corrigeren. Maak nu s.v.p. met deze methode de d' aan in de eerste maat.

Hiermee is de opmaat al geschreven, waarna het herhaalteken volgt. Klik op de maatstreep:

In het maatstreepselectievenster vindt  u verschillende herhalingstekens. Bovendien kan men maatstrepen ook onderdrukken (halve maten op het einde van een regel!) en ook vervolgmaten "blind schakelen". Verder stelt men hier maat- en toonsoortwisselingen tijdens een stuk in en sprongbevelen voor de playfunctie, om sprongen in de coda enz. te maken.

Klik op het gewenste herhalingssymbool en verlaat het venster via "OK". Als SPP het venster gesloten heeft, verschijt het herhalingsteken op de juiste plaats. Bovendien heeft SPP het beeldscherm opnieuw getekend, want de nu overbodige ruimte achter de noot in de eerste maat is verdwenen.


Rusten zetten
3.2.3.3	Rusten zetten

Voor rusten hoeft men slechts ergens in de balk te klikken, van toonhoogte is geen sprake.

Door op een geplaatste rust nogmaals te klikken kan men deze met ingedrukt gehouden muisknop verticaal verschuiven.


Akkoorden schrijven
3.2.3.4	Akkoorden schrijven

Aan akkoorden kunnen eenvoudig tonen worden toegevoegd door ze gewoon bij bestaande noten "bij" te "klikken". Door de positie van de muisaanwijzer geeft u aan of de noot normaal (precies boven de eerste noot) of verplaatst (aan de andere kant van de notenhals, als secund) moet worden ingeschaald.

 Noten kunnen ook binnen akkoorden worden verschoven, zolang de muisknop ingedrukt wordt gehouden. Naar de andere kant van de notenhals is echter onmogelijk! (Oplossing: noot wissen en opnieuw zetten).


Noten/rusten in de maat toevoegen
3.2.3.5	Noten/rusten in de maat toevoegen [Ctrl + Shift]

Toevoegen betekent hier: noten of rusten tussen bestaande gebeurtenissen in de maat schrijven, tussen twee noten (resp. rusten) resp. tussen een maatstreep en de volgende noot (rust) die er links van staat.

Houdt [Ctrl + Shift] ingedrukt en klik op de gewenste plaats. (bij ruimtegebrek moet u eventueel op de noot rechts van de toevoegplaats klikken)

Resultaat:

De beeldschermpositie van de nieuwe noot is een voorlopige. Na het loslaten van de muisknop worden de maten opnieuw berekend en getekend. Als er maatstrepen boven de noten in het ongerede zijn geraakt worden die nu hersteld.


Noten/rusten wissen
3.2.3.6	Noten/rusten wissen

Klik met de rechter muisknop op de rust of precies midden op de notenkop. Bij noten wordt een eventueel aanwezig voorteken eveneens gewist.


Zo voert u effectief noten of rusten in
3.2.4	Zo voert u effectief noten of rusten in

 Het snelste gaat de handmatige invoer van noten met het "accordeon-principe". Met de linkerhand kiest u op het toetsenbord (na enige oefening zou dat blind kunnen) de notenwaarde (zestiende noot, gepuncteerde kwartrust, etc.). Met de rechterhand aan de muis zet u de noten/rusten. Een heel precies bepalen van de positie van de noten is niet nodig, als u de linker muisknop bij het zetten ingedrukt houdt: na het tekenen van de noot kunt u deze nog naar zijn definitieve plaats brengen. Uw oren kunnen dit ondersteunen, indien de "klinkende invoer" ingesteld is (zie hier).

Deze manier om de zojuist gezette noot met ingedrukt gehouden muisknop te verschuiven gaat meestal sneller dan het exacte mikken op lijn/tussenruimte voor het klikken.


Voortekens zetten, wijzigen, wissen
3.2.5	Voortekens zetten, wijzigen, wissen

Ga met de muispijl naar vlak voor de notenkop van de noot, waar u een voorteken voor wilt zetten en druk dan op de linker muisknop:

Resultaat:

Om een reeds bestaand voorteken te wijzigen moet u gewoon op het voorteken klikken, dat dan steeds verder (naar het volgende voorteken uit de rij) verspringt.

 De volgorde waarin de voortekens bij het herhaalde klikken verschijnen is in te stellen (zie hier). Voortekens kan men ook verstoppen! (zie hier).

Een reeds bestaand voorteken kan men wissen door een rechter klik te doen, midden op het voorteken.


Opmaat schrijven
3.2.6	Opmaat schrijven

Om een opmaat te schrijven zijn er geen speciale maatregelen nodig. Klik een enkele kwartnoot in de eerste maat, en verder geen. SPP aanvaardt dit zonder te mopperen en uw opmaat is klaar.


Overbindingsbogen zetten'wissen
3.2.7	Overbindingsbogen zetten/wissen [H]

Door op het schakelveld [image]  te klikken maakt men de functie "Overbindingsboog zetten/wissen" actief. Door er opnieuw op te klikken wordt naar de normale invoermodus teruggeschakeld.

Met deze functie kunnen identieke noten/akkoorden die naast elkaar staan, of in naast elkaar staande maten, van een overbindingsboog worden voorzien. Ook kunnen bestaande bogen worden verwijderd.

Overbindingsbogen zetten: plaats de muispijl tussen de noten/akkoorden die u wilt overbinden en druk op de linker muisknop.

Alleen de noten die links en rechts (tot en met het voorteken) identiek zijn worden overbonden. U kunt dus ook een afzonderlijke noot overbinden met een akkoord, wanneer in dat akkoord dezelfde noot aanwezig is.

 Als de spreiding te klein is (zie verder) krijg je een mooier resultaat als je in plaats van een overbindingsboog een legatoboog zet.

Als een overbindingsboog vlak voor een herhalingsteken moet beginnen, moet men wel uitwijken naar legatobogen.

Overbindingsbogen wissen: hetzelfde als ze zetten, alleen dit keer met de rechter muisknop werken.

 Voor enige functies van SPP, bijv. noot wissen, blokbewerkingen, is nodig dat de overbindingsbogen bij bepaalde gebeurtenissen gewist worden. U wordt daar middels een berichtenbox aan herinnerd.

 PAS OP: als u soms geen noten/rusten op het beeldscherm kunt doen verschijnen, dan is de functie "overbindingsbogen zetten" hoogstwaarschijnlijk nog actief! Klik dan op het schakelveld om deze modus te verlaten.

 Ook met toets [H] aan- / uit te schakelen.


Spreiding van maten [c /]
3.2.8	Spreiding van maten [c /]

De algemene spreiding is een van de belangrijkste parameters voor de overzichtelijkheid van het notenbeeld. Hij bepaalt de afstanden tussen de noten.

In het notenpatroon gebruikt men een indeling in "notenkopbreedten". SPP gebruikt een indeling in 1/90 inch (=0.07 cm) waardoor een veel fijnere gradatie mogelijk is.

De spreiding wordt programmatechnisch gezien als mutiplicatiefactor gebruikt en kan dus als opgave in % worden beschouwd!

De spreiding wordt in de kleine instelbox met de linker muisknop (grotere waarden = grotere afstanden) resp. met de rechter muisknop (kleinere waarden = kleinere afstanden) ingesteld. Deze box is bedoeld voor snellere wijzigingen.

 Wilt u een exacte spreidingswaarde instellen, druk dan op de toets [c /]. Er gaat dan een invoerveld open, waar u de waarde van de spreiding direct in kunt invoeren.

 Voor de opmaak van het muziekstuk moet u de spreiding zo instellen, dat deze de gewenste notenafstand zo goed mogelijk benadert. De exacte afstand wordt echter pas door het opmaken berekend.

 Is de spreiding te gering, dan kan SPP eventueel niet meer herkennen, wat u met een muisklik op de noten van plan bent (bijv. noten wijzigen? Voorteken plaatsen? Maatstreep wijzigen?). De spreiding moet tijdens de invoer van noten zodanig worden gekozen, dat een correcte invoer met de muis mogelijk is en het overzicht toch behouden blijft. In de praktijk blijkt voor normale partituren een waarde van 80 % erg bruikbaar te zijn.


Door de maten lopen
3.2.9	Door de maten lopen

Een klik in de buitenste velden schuift de beeldschermuitsnede een beeldschermbreedte naar voren of 4 maten terug, met de binnenste velden kan telkens een maat terug- of verder worden gegaan. Voor dat laatste kunnen in plaats van de klikvelden ook de pijltjestoetsen links naast het cijferblok worden gebruikt. Verder geldt:

·	Pijltjestoetsen met [Ctrl] = verschuif een beeldscherm verder resp. vier maten terug

·	Pijltjestoetsen met [Shift] = verschuif 8 maten (traditionele muziek is meestal in eenheden van 8 maten gecomponeerd!)

·	SPP kan bepaalde posities in een stuk "markeren" en "terugvinden" (zie hier).


Scrollen
3.2.10	Scrollen

Met de twee enkele pijlen kan men het beeldscherm een eenheid naar boven of onder verschuiven, in het geval dat het beeldscherm niet toereikend is voor de weergave van alle notenbalken.

Met de dubbele pijlen springt u naar de eerste resp. de laatste notenbalk.

Daarnaast kunt u ook de pijltjestoetsen omhoog en omlaag op het toetsenbord gebruiken.

·	Pijltjestoetsen alleen brengen het beeldscherm 1 notenbalk naar boven of onder

·	samen met [Ctrl] : het beeldscherm springt naar eerste/laatste notenbalk

·	samen met [Shift]: het beeldscherm springt een beeldschermhoogte verder

 Om naar een bepaalde notenbalk te springen drukt u op de toetscombinatie [Z] en geeft u in de dialoogbox het gewenste notenbalknummer in.


Naar begin/einde van het stuk [Ctrl+A]/[Ctrl+B]
3.2.11	Naar begin/einde van het stuk [Ctrl+A]/[Ctrl+B]

Een klik in de velden [image] brengt de beeldschermuitsnede naar de eerste resp. laatste maat van het stuk (vgl. ook "Menu Beeld")

 Ook met [Ctrl+A] (Begin) en [Ctrl+B] (Einde) te bereiken.


Beeldschermweergave klein/normaal/groot [1]/[2]/[3]
3.2.12	Beeldschermweergave klein/normaal/groot [1]/[2]/[3]

SPP heeft drie afbeeldingsformaten (zoom-gradaties) om noten op het beeldscherm af te beelden (vergelijk ook menu-item "Beeld")

·	"KLEIN" tekent het stuk op 2/3 van de normale grootte, zodat een groter overzicht mogelijk is voor bijv. blokbewerkingen

·	"NORMAAL" is het standaardformaat, waarmee men de invoer voor het grootste deel goed kan volbrengen

·	"GROOT" is het formaat voor speciale toepassingen, waarbij men op de pixel nauwkeurig moet positioneren. Hiertoe behoren het wijzigen van legatobogen alsmede het zetten van speciale tekens (dynamiek, vingerzetting etc.)

 De drie afbeeldingsformaten kan men ook via het toetsenbord bereiken: "Klein" [1], "Normaal" [2], Groot [3]


Afspeelfunctie [Tab]
3.2.13	Afspeelfunctie(Play) [Tab]

Men kan de partituur alleen via een MIDI-apparaat horen, bijvoorbeeld een MIDI-keyboard of een adequate geluidskaart.

Start en Stop

Start door op [image] te klikken of op [Tab] te drukken.

Beeindig de weergave door een rechter muisklik op dit veld, [Return] of [Enter], of door nogmaals op het PLAY-veld te klikken.

Aanwijzing

De partituur kan onder het afspelen worden meegelezen, wanneer functietoets F1 actief is ("PLAY met partituur").

Voor iedere notenbalk kan men een MIDI-kanaal vastleggen ("Voorinstelling", zie hier)

De geluidssterkte bij het afspelen is afhankelijk van het geplaatste dynamiekteken, indien deze functie ingeschakeld is ("PLAY met dynamiek", toets [F2] ) resp. van de toegewezen MIDI-gegevens.

Verdere afspeel-parameters worden met een rechtsklik op [image]  of via menu-item "Extra's" onder optie "PLAY..." ingesteld.


Afspeeltempo [c +] [c -] [c *]
3.2.14	Afspeeltempo [c +] [c -] [c *]

Het afspeeltempo wordt in kwart per minuut gerekend. Het wordt door in bovenstaande box te klikken met de linker muisknop (grotere waarde, snel) resp. rechter muisknop (kleinere waarde, langzaam) ingesteld.

Het afspeeltempo kan ook na het drukken op [c *] van het numerieke veld exact worden ingesteld. In plaats van een cijferwaarde is ook het ingeven van tempoaanduidingen mogelijk! De betekenissen zijn:

LAR (Largo = 50)	ADA (Adagio = 72)	AND (Andante = 85)

MOD (Moderato = 112)	ALL (Allegro = 140)	PRE (Presto = 200)

 Gedurende PLAY is het afspeeltempo bij te stellen met de toetsen [+] en [-] op het numerieke veld. Of anders met de linker-/rechter muisknop op de tempo-box.

Tempoveranderingen kunnen ook aan noten worden vastgemaakt (zie hier).

 Als de functie "PLAY met partituur" (zie hier) actief is, kan het bij langzame computers en snel tempo gebeuren, dat het programma stokt, omdat het tekenen van de noten bij dat tempo niet bijgehouden kan worden. Het programma moet de noten steeds opnieuw tekenen, het kan niet "bladeren". Zet het tempo in zulke gevallen op langzamer of zie af van het meelezen van de partituur.


Enharmonie [#] [Ctrl+#]
3.2.15	Enharmonie [#] [Ctrl+#]

SPP heeft een trefzekere routine om enharmonisch juiste tonen bij de MIDI step-by-step en realtime-invoer te analyseren, zolang de box AUTO geinverteerd is. Tevens worden bij latere toonsoortaanpassingen en transposities in alle regels enharmonisch juiste voortekens gebruikt.

Betekenis van AUTO # bij het met de hand noten zetten

Het rechts naast AUTO ingestelde voorteken kan men direct voor een noot klikken. Staat daar een mol en klikt u voor een noot, dan wordt daar een mol voor geplaatst. De mogelijkheid door te schakelen naar een ander voorteken door op een al bestaand voorteken te klikken blijft natuurlijk bestaan. (zie hier)

Betekenis van AUTO bij MIDI step-by-step, transposities, nieuwe toonsoort

AUTO uit, #	alle tonen worden hooggealtereerd genoteerd, dus bijv. Dis i.p.v. Es

AUTO uit, b	alle tonen worden diepgealtereerd genoteerd, dus bijv. Es i.p.v. Dis

AUTO aan	SPP zet de juiste voortekens, die bij de gegeven toonsoort passen

AUTO aan, #	de vanaf de grondtoon van de toonsoort Groot gerekend derde halftoonstap wordt als # weergegeven, dus in C-groot als "Dis" i.p.v. "Es"

AUTO aan, b	de vanaf de grondtoon van de toonsoort Groot gerekend derde halftoonstap wordt als b weergegeven, dus in C-groot als "Es" i.p.v. "Dis"

 Als vuistregel geldt:

AUTO aan, # gebruikt men bij traditionele en klassieke stukken, en bij mol-toonsoorten

AUTO aan, b gebruikt men bij stukken op het gebied van rock/pop of jazz

Voorbeeld: met de instelling AUTO # kunt u "Für Elise" van Beethoven correct inspelen. Slechts een voorteken moet worden veranderd ("Es" i.p.v. "Dis" bij de modulatie naar B-groot in maat 72f)!

 De toets [#] schakelt AUTO uit en bij iedere druk op [#] tussen # en b afwisselend.

De toetsencombinatie [Ctrl+#] schakelt AUTO # in, nogmaals [Ctrl+#] schakelt om tussen AUTO b en AUTO #.


Statische tekens aan het begin van de partituur
3.2.16	Statische tekens aan het begin van de partituur

De tekens aan het begin van een stuk zijn niet aan de algemene spreiding onderworpen en worden dus in de notatietechniek als "statische tekens" aangeduid. Ze dienen om de parameters van de betreffende notenbalk in principe vast te leggen. Tot de statische tekens horen de klemmen (accoladen of zweefklemmen), de sleutels, de voortekens en in de eerste maat de maataanduiding.

Sleutel, toonsoort en maatsoort kunnen of direct in de hoofdinvoer, of in het menu "Bestand" onder "voorinstelling" gezet resp. gewijzigd worden (zie hier).

3.2.16.1	Partituurklemmen wijzigen

3.2.16.2	Sleutel wijzigen

3.2.16.3	Grondtoonsoort vastleggen/wijzigen


Partituurklemmen wijzigen
3.2.16.1	Partituurklemmen wijzigen

Deze functie maakt de instelling van partituurklemmen (accolades) mogelijk, die verduidelijken welke notenbalken bij elkaar horen.

SPP kent twee soorten klemmen:

·	gewelfde klemmen, zoals die voor pianonotatie gebruikelijk zijn

·	hoekige klemmen met toegespitste bogen aan de uiteinden, bijv. voor koor- of orkestpartituren

Men kan deze twee soorten klemmen willekeurig door elkaar heen gebruiken.

Hoe u het instelvenster voor partituurklemmen opent

Klik links vlak naast het partituurbegin. Zijn hier al klemmen gezet, dat is een klik daarop voldoende.

Indien een box verschijnt met de betiteling "Notenbalknamen", heeft u te ver naar links geklikt. Sluit dan de box met [Return].

Instelmogelijkheden in het partituurklemmen-venster

·	Een klik in een bepaald klemmengebied geeft een bijbehorende klem

·	Een korte rechtsklik in een klikbox wist de klem

·	Met ingedrukt gehouden linker muisknop in een klikbox kan men een klem naar boven of onderen verlengen of verkorten

·	Een klik ergens buiten deze vensters sluit ze weer

Indien hoekige klemmen aanwezig zijn wordt een gewelfde klem automatisch verder naar links verschoven

Resultaat:


Sleutel wijzigen
3.2.16.2	Sleutel wijzigen

Klik op een sleutel. Indien geen sleutel aanwezig is, gelieve op de plaats te klikken, waar "eigenlijk" een sleutel zou moeten staan. Het volgende venster gaat dan open:

Kies een nieuwe sleutel uit door op het juiste selectievenster te klikken. Breek de procedure af, zoals in SPP gebruikelijk is, met de rechter muisknop.

 Als in de notenbalk al noten staan, worden ze aan de nieuwe sleutel aangepast.

 Een sleutel veranderen door er op te klikken is alleen in maat 1 mogelijk! U kunt echter ook in de voorinstelling (zie hier) sleutels wijzigen.

 Tabulatuuraanduidingen zijn alleen na het veranderen van een notenbalk in een gitaargrepenbalk zinvol (zie hier)

 Na een klik op de sleutel "drums" (1 notenlijn) worden de noten alleen maar anders op het beeldscherm afgebeeld. De toonhoogtegegevens gaan niet verloren, maar staan na een herstel van de vijflijnenbalk weer ter beschikking (vgl. menu "Balken", zie hier)

Sleutels uitschakelen

Notensleutels kan men ook helemaal uitschakelen door op een sleutel rechts te klikken (om bijv. zeer ongewone sleutels zoals de Franse vioolsleutel met de hand als vrij teken in de plaats van de systeemsleutel te plaatsen):

·	Klik op de sleutel in maat 1 met de rechter muisknop

·	Om de sleutel te herstellen hoef je op de verborgen sleutel maar een linksklik te doen


Grondtoonsoort vastleggen/wijzigen
3.2.16.3	Grondtoonsoort vastleggen/wijzigen

Klik op de voortekens aan het begin van een notenbalk:

Indien geen voorteken aanwezig is (C-groot), klik dan tussen sleutel en maataanduiding, zoals hier wordt aangegeven.

De toonsoortselectie verschijnt in de vorm van een kwintencirkel. De huidige toonsoort staat invers weergegeven.

Door op de betreffende box te klikken stelt men een nieuwe toonsoort in. Vervolgens verlaat met de kwintencirkel via het veld EINDE.

 Indien u de toonsoort verandert terwijl u reeds noten heeft ingevoerd, dan vraagt SPP of de bestaande voortekens aangepast moeten worden. Klikt u op JA, dan worden de voortekens in de partituur aan de nieuwe toonsoort aangepast; uw stuk blijft hetzelfde klinken.

Klikt u op NEE, dan blijven de voortekens staan zoals ze waren (op deze manier kan men ook uit grote terts kleine terts maken).

In de regel is het zinvol een klik op JA te geven, en de voortekens te laten aanpassen.

 In tegenstelling tot het transponeren van een stuk (menu Extra's, zie hier) worden door een toonsoortwisseling geen noten verschoven, maar worden uitsluitend de voortekens veranderd!

 De basistoonsoort vastleggen of wijzigen kan ook via de voorinstelling (zie hier)

Voor toonsoortwisselingen binnen een stuk zie hier.

Voortekens aan het begin van een notenbalk kunnen ook verborgen worden!

Klik op het voorteken achter de notensleutel met de rechter muisknop.

U heeft nu twee mogelijkheden:

1.	De voortekens in de statische tekens worden onzichtbaar gemaakt. Zo kunnen C-stemmen binnen een partituur (pauken) correct genoteerd worden. Let er s.v.p. op dat alleen de afbeelding van voortekens uitgeschakeld is; SPP "rekent" intern ook in dit geval met de verborgen voortekens!

2.	De voortekens in de statische tekens worden onzichtbaar gemaakt, maar komen voor de betreffende noten in de notenbalk te staan. Dit komt van pas, wanneer (zoals bij de moderne hoornnotatie gebruikelijk is) de voortekens steeds voor de noten moeten staan.


Grondmaatsoort instellen/wijzigen
3.2.17	Grondmaatsoort instellen/wijzigen

SPP behandelt maatsoorten tussen 1/16 en 23+23+23/1. De instellingen gelden voor het hele stuk (Voor maatsoortwisselingen binnen het stuk zie hier).

·	Klik in maat 1 op de maatcijfers. Indien geen maatsoort aanwezig is gelieve op de plaats te klikken, waar eigenlijk een maatsoort zou moeten staan.

Normaal betekent hier: een cijfer in de teller, een cijfer in de noemer. Verlaat dit venster met "OK" of "Annuleer".

·	Men kan op de cijfers klikken:

-	linker muisknop verhoogt de waarde

-	rechter muisknop verlaagt de waarde

·	In de rechterhelft van de maatsoortbox kun je de modus van de maatsoort ingesteld

Dit zijn samen allemaal omschakel - velden, d.w.z. dat slechts een van de velden actief kan zijn.

·	DIV1 is een samengestelde maatsoort, waarin de twee getallen in de teller de beklemtoning in de maat aangeven.

·	DIV2 geeft alternerende maten aan. In onderstaand voorbeeld worden vier- en vijfachtstenmaten afgewisseld.

·	De Alla Breve symbolen worden intern als vierkwartsmaat geinterpreteerd.

·	Door een rechtsklik op het vakje boven het getal kan men de maataanduiding ook "blind" schakelen. Toch wordt intern met de eerder ingestelde waarde gerekend!

 Naast de kwestie van de grafische aanduiding is intern in het programma de ingestelde maatsoort ook belangrijk bij het inpassen van tonen in de maat, zoals bij MIDI realtime of bij MIDI step-by-step.

 Alle vermelde instellingen zijn ook via de voorinstelling mogelijk (zie hier)


Maatstreepveranderingen
3.2.18	Maatstreepveranderingen

Indien u op een maatstreep klikt, gaat het volgende venster open:

Alles wat met maatstrepen te maken heeft kunt u in dit venster instellen:

·	Herhalingstekens, D.S.-tekens, maatstrepen onderdrukken, blanco maten

·	Nieuwe toonsoort

·	Nieuwe maatsoort

·	Sprongdoelen voor de PLAY-functie

Klik op een van de 9 mogelijke maatstreepvormen en verlaat het venster via "OK" of "Annul.". Het tiende veld ("blanco maat") kan samen met een van de 9 velden worden ingeschakeld.

 "Lege" maatstrepen zijn toegestaan, bijv. om een maat op het einde van een regel te splitsen. Op het scherm worden deze met een puntjeslijn aangeduid, die bij het afdrukken echter niet zichtbaar wordt. Geen maatstrepen in combinatie met "blanco" maten zijn zeer geschikt voor het gebruik in avant-gardistische muziek.

 De velden 9 en 10 zijn vooral interessant voor dansmuzikanten, die het oude Dal Segno-teken ("maatstreepwikkel") gewend zijn. Samen met het "blanco" veld 10 kan men zo de typische coda-kop vormen:

  Lees hier, hoe men bijzondere maatstreepsoorten, bijv. mensuurmaatstrepen, instelt.

Hoe men weer een normale maatstreep maakt:

Klik in het hoofdvenster met de rechter muisknop op een maatstreep, bijv. een herhaalteken. Het herhaalteken wordt gewist en de normale maatstreep wordt getekend.

Hoe men herhaaltekens midden in een maat schrijft:

SPP laat ook toe dat "onvolledige" maten worden geschreven. De breedte van een maat wordt bepaald door de waarden, die er daadwerkelijk in staan, niet naar de waarden die er in zouden moeten staan. Maak herhaaltekens midden in een maat door twee onvolledige maten te maken. Vergeet niet de maattelling aan te passen! (zie hier)

Opties

Elke maatstreep kan onafhankelijk van de globale instelling worden veranderd. Hoe u dat doet, leest u hier.


Andere toonsoort binnen een stuk
3.2.19	Andere toonsoort binnen een muziekstuk

SPP ondersteunt toonsoortwisseling op comfortabele wijze: instellingen kunnen allemaal ook na de invoer van noten nog worden doorgevoerd.

·	Klik op de maatstreep die de andere toonsoort moet bevatten; als er al andere toonsoort-voortekens aanwezig zijn hoeft men daar maar op te klikken. De maatstreepselectie (zie boven) gaat open.

·	Klik op het veld "toonsoortwisseling". De kwintencirkel gaat open. Klik daarin op de gewenste toonsoort en verlaat het venster met "EINDE".

Indien noten in de maten achter de veranderde maatstreep aanwezig zijn, vraagt SPP of de noten (tot aan de volgende toonsoortwisseling) aangepast moeten worden. Daarbij wordt met wegvallende of nieuw verschijnende voortekens en transponerende stemmen even betrouwbaar rekening gehouden als enharmonische verwisselingen, mochten die noodzakelijk zijn.


Andere maatsoort binnen een stuk
3.2.20	Andere maatsoort binnen een muziekstuk

Maatsoortwisseling midden in een stuk wordt eveneens in de maatstreepselectie ingesteld.

·	Klik op de maatstreep die de maatsoortwisseling moet bevatten. De maatstreepselectie gaat open.

·	Klik op het veld "maatsoortwisseling". De maatsoortselectiebox gaat open, waarin de nieuwe maatsoort ingesteld kan worden (zie hier)

 Met maatsoortwisselingen wordt bij MIDI step-by-step en realtime-invoer via een MIDI-keyboard natuurlijk rekening gehouden.


PLAY: verder in maat ...
3.2.21	PLAY: verder in maat ...

Met deze functie kunt u instellen, waar SPP bij het bereiken van een maatstreep tijdens het afspelen heen moet springen.

Als u op een maatstreep klikt, gaat de "maatstreepselectie" open.

Klik op het schakelveld PLAY: verder op maat..., waarop het volgende paneel opengaat:

verder vanaf maat...

U geeft een maatgetal als sprongdoel aan. Door deze functie kan men streken (vi...de) ook hoorbaar maken.

da capo (con repetizione) / dal segno (con repetizione)

Bij het bereiken van de maatstreep springt SPP bij da capo naar het begin van het stuk resp. bij dal segno tot het segno-teken. Deze tekens moeten dus reeds in de partituur staan. Doorgaans worden da capo en dal segno uitgevoerd zonder rekening te houden met eventueel aanwezige herhaaltekens. In afwijking daarvan kunt u een herhaling expliciet afdwingen met "con repetizione".

al coda

... springt bij het voor de tweede keer passeren van het codakop-teken naar de coda. Het codakop-teken moet natuurlijk wel eerst gezet zijn.

Een voorbeeld om het omgaan met deze functie toe te lichten:

U zou dit voorbeeld op de volgende manier moeten spelen: opmaat, maat 1, klem 1, maat 1, klem 2, maat 1, coda.

Zo brengt u deze gang van zaken tot stand:

klik op de maatstreep voor maat 1. In de maatstreepbox kiest u de onderste optie PLAY: verder op maat... In het volgende paneel klikt u op "al coda". Klik dan op de maatstreep achter klem 2, en kies in het paneel "da capo". De "wegwijzer" boven de maatstrepen toont, waarheen gesprongen wordt. (Met een al coda-aanwijzing wordt steeds pas bij de tweede doorgang rekening gehouden!)

De Fine-truc

Een "al fine" is in SPP thans nog niet geimplementeerd, maar is eenvoudig voor elkaar te krijgen. Laat het programma gewoon achter de laatste maat springen. SPP vindt dan geen noten meer en beeindigt het afspelen.

In het volgende voorbeeld wordt de eerste maat nogmaals gespeeld:

Al Fine midden in een maat

Vaak staat - vooral in barok da capo-aria's - het fine-teken (meestal een fermate) midden in een maat. In dat geval maken we gebruik van de eigenschap van SPP, dat men ook onvolledige maten en onzichtbare maatstrepen kan schrijven.

In het volgende voorbeeld worden de eerste drie noten van de eerste maat herhaald:


Maatcijfer afbeelden en maatcijfer afdrukken
3.2.22	Maatcijfer afbeelden en maatcijfer afdrukken

Ga naar het begin van het stuk (maat 1) en klik met de rechter muisknop op het maatcijfer (klein vierkant boven de bovenste notenbalk met een 1). Dan gaat het volgende paneel open:

alleen op beeldscherm

het maatcijfer wordt alleen steeds in de linkerhoek van het beeldscherm aangegeven. Maatcijfers worden niet afgedrukt.

begin van iedere partituurregel

SPP toont en drukt het actuele maatcijfer aan het begin van ieder partituurregel boven de sleutel in notenbalk 1

in iedere maat

SPP toont en drukt het maatcijfer boven iedere maat

om de 5 maten

SPP toont en drukt de maatcijfers boven maat 5, 10, 15 etc.

om de 10 maten

SPP toont en drukt de maatcijfers boven maat 10, 20, 30, etc.

om de ... maten

in een invoervenster kunt u aangeven met welk interval de notatie van maatcijfers plaats moet vinden

 Voor het afdrukken kunt u in het afdrukmenu nog beslissen, of de maatcijfers moeten worden afgedrukt of juist niet.

Drie overige functies slaan op de kaders waarin SPP de maatcijfers moet tekenen:

... zonder venster	alleen de cijfers tekenen

... in vierkant	cijfers in rechthoekig kader

... in cirkel	cijfers in ellipsvormig kader

Maatnummers

Het laatste veld tenslotte heeft de taak te bepalen, welk maatcijfer voor een bepaalde maat moet worden toegepast. Enige voorbeelden:

·	Opmaat

Geef de eerste maat van uw stuk het cijfer 0 (nul), dan krijgt de maat na de opmaat het juiste cijfer 1

·	Onderverdeling van een groot werk in meerdere bestanden

Als het eerste bestand bijv. de maten 1 t/m 299 bevat, stelt u als eerste maat van het tweede bestand 300 in

·	Herhalingsteken midden in een maat

... brachten tot nu toe de maatnummering behoorlijk in de war. Zet in zulke gevallen in de maat achter het herhalingsteken het juiste maatcijfer

·	Verschillende aantallen maten in klem 1 en 2

Zet achter klem 2 het juiste maatcijfer met de hand

 Heeft u de schakelaar "in het begin van iedere partituurregel" aangezet en wilt u maatcijfers veranderen midden in een stuk, verschuif dan de betreffende maat naar de linker beeldschermrand.


Maatcijfers positioneren
3.2.23	Maatcijfers positioneren

Ieder maatcijfer dat u tekent kunt u in het hoofdvenster verschuiven om hem op de positie te brengen, waar hij niet storend is. Klik op het maatcijfer met de linker muisknop en verschuif hem met ingedrukt gehouden muisknop.

 Als u dit in de eerste maat van uw stuk doet, vraagt SPP of alle maatcijfers in het stuk op dezelfde manier moeten worden verschoven!


Markerposities zetten / Naar markerposities springen [Ctrl+/Alt 1-9]
3.2.24	Markerposities zetten / Naar markerposities springen [Ctrl+/Alt+ 1-9]

Om handig en doelgericht met grotere partituren te werken is het zinvol om markers op bepaalde punten van de partituur te zetten. Deze markerpunten worden met het stuk mee opgeslagen.

Voorbeeld: vanaf maat 104 bewerkt u de articulatietekens in de vijfde notenbalk. Dan merkt u dat er in de zesde notenbalk nog wat fouten staan met de waardestrepen, die u later nog wilt corrigeren. Zet hier dan een marker met [Ctrl + cijfer] (bovenste rij van het toetsenbord), dus [Ctrl +1], [Ctrl +2] etc.

Hier kunt u vervolgens naartoe springen met [Alt +1], [Alt +2] etc.

·	Ctrl + cijfer zet markers

·	Alt + cijfer springt naar marker

 Hierbij wordt niet alleen naar een bepaalde maat in de partituur gesprongen, maar ook naar de notenbalk waar de marker bij werd gezet. Eveneens wordt het bij het plaatsen actieve schermformaat wederom geactiveerd. Zo kunt u door markers op een zinvolle manier te gebruiken tot wel drie functieaanroepen uitsparen!

 Via de toetsen [Ctrl+1] tot [Ctrl+9] (Marker plaatsen) en [Alt+1] tot [Alt+9] (Naar marker springen) te bereiken.


Volgende vrije markerpositie gebruiken [Ctrl+0]
3.2.25	Volgende vrije markerpositie gebruiken [Ctrl+0]

Met [Ctrl+0] wordt de eerstvolgende marker die nog vrij is gebruikt.

Bijv. u drukt op verschillende plaatsen in de partituur [Ctrl+0]. Zo worden (indien u nog niet eerder een marker heeft geplaatst) vanaf marker 1 achtereenvolgens marker 2,3,4 enz. gebruikt, die u vervolgens met Alt+1,2,3,4 enz. kunt bereiken.

 Via toets [Ctrl+0] te bereiken.


Naar laatst gewijzigde plaats springen
3.2.26	Naar laatst gewijzigde plaats springen [Alt+0]

Alt en "0" (nul) springt naar de positie waar u de laatste wijziging heeft aangebracht.

Voorbeeld: u heeft in maat 39 een toonhoogteverandering aangebracht en bladert terug door de partituur om deze plaats met andere te vergelijken. Daar stelt u vast dat de verandering fout was. U heeft er geen marker geplaatst en moet hem dus zelf gaan zoeken. [Alt+0] springt dan naar die plaats, omdat daar de laatste verandering heeft plaatsgevonden.

 Via toets [Alt 0] te bereiken.


Afzonderlijke noten/grepen beluisteren
3.2.27	Afzonderlijke noten/grepen beluisteren [Spatiebalk]

Als u eenmaal op de spatiebalk drukt, verandert de muispijl in een wijzende hand met luidspreker.

Klik met deze "wijsvinger" gewoon op de noten of akkoorden die u wilt horen! SPP speelt ze af in de actuele klankkleur van de notenbalk.

Wanneer u op gitaartabellen klikt, hoort u de getoonde tabel in klankkleur nr. 25 (bij klankapparaten naar de GS/GM-standaard klinkt dan een akoestische gitaar) .

Door op de rechter muisknop te drukken of tweemaal op de spatiebalk, verschijnt weer de gewone muispijl van SPP.

 Ook met [Spatiebalk] te bereiken.


MIDI-gegevens wijzigen
3.2.28	MIDI-gegevens wijzigen

Wanneer u tweemaal op de spatiebalk drukt, krijgt de muiscursor de vorm van een kruis. Klik met dat kruis op een noot, en het paneel "MIDI veranderen..." gaat open.

Alle wijzigingen die u nu aanbrengt worden bij het afspelen verdisconteerd, zodra SPP deze noten gepasseerd is en blijven zolang geldig, totdat opnieuw MIDI-gegevens worden veranderd. Wat u kunt veranderen:

vanaf hier ander instrument

Kies uit de GM-tabellen (zie hier) een andere klankkleur, die op het bijbehorende, aan de notenbalk verbonden MIDI-kanaal zal klinken.

vanaf hier ander geluidssterkte

onafhankelijk van de dynamiektekens (zie hier) kunt u vanaf de noot waar u op geklikt heeft een waarde tussen 0 en 127 instellen. Zo kunt u het afspeelvolume van het bijbehorende MIDI-kanaal heel nauwkeurig vastleggen (zie ook "Mixer").

 Hoe men via MIDI-gegevens crescendo en decrescendo bewerkstelligt, leest u hier.

vanaf hier ander tempo

Voor alle notenbalken legt u vanaf de noot waarop u geklikt heeft, een nieuw tempo vast. Indien men meerdere opeenvolgende noten in tempo verandert, kunt u zodoende ritardando of stringendo bewerkstelligen.

vanaf hier lager/hoger

Indien u in een partituur binnen een notenbalk van instrument wilt wisselen (bijv. van dwarsfluit naar gitaar), dan zal de gitaar een octaaf te hoog klinken, omdat gitaren een octaaf hoger genoteerd worden dan ze daadwerkelijk klinken. Stel de nieuwe afspeeltoonhoogte in (door invoer van -12).

vanaf hier ander trillertempo

U kunt kiezen, of trillers vanaf hier in zestienden of twee-endertigsten moeten worden weergegeven.

ANNULEER

(... zoals het woord al zegt ...)

Noten waaraan u MIDI-gegevens-veranderingen toegewezen heeft, worden aan de onderste beeldschermrand gekentekend door een kleine rechthoek met het opschrift MIDI, bovendien staat de notenkop in een klein vierkant. Voorwaarde: u heeft onder menu-item "Beeld" de optie "toon MIDI-changes" geactiveerd.

Als u het paneel "MIDI-gegevens veranderen" opnieuw oproept, worden de huidige, aan noten toegewezen MIDI-gegevens in haken achter de huidige invoer getoond.


Tekstpresets voor "vrije tekst"
3.2.29	Tekstpresets voor "vrije tekst"

 Na het starten van het programma zijn de volgende toetsen met bepaalde teksten beschikbaar, wanneer u een bereik gedefinieerd heeft:

ALT + 2:	crescendo

ALT + 3:	cresc.

ALT + 4:	decrescendo

ALT + 5:	decresc.

ALT + 6:	ritardando

ALT + 7:	rit.

ALT + 8:	diminuendo

ALT + 9:	dim.

Alle door u gemarkeerde bereiken worden door een druk op Alt + getal van de bijbehorende tekst voorzien.

De toetsen kunt u als volgt met tekst laden: schrijf vrije tekst onder een maat en markeer een willekeurige noot in de maat. Indien u nu [Ctrl + cijfertoets] (1 t/m 9) drukt wordt de eerste tekst van de maat in een buffer gezet en kan deze met [Alt + cijfertoets] onder een gemarkeerd bereik worden geschreven.

 Deze door u aangebrachte wijzigingen van de tekstbuffer kunnen niet opgeslagen worden voor een volgende keer dat u het programma start.


Functietoetsen
3.3	Functietoetsen

Op de bladzij "Voorinstelling" kunt u rechtsonder de huidige schakelstand van de functietoetsen aflezen.

Een druk op een functietoets bewerkstelligt het volgende:

F1 Play met partituur aan/uit

Hier stelt u in, of SPP bij het afspelen (vgl. PLAY) de beeldschermweergave automatisch mee bladert. Bij een te snel speeltempo kan het tekenen van noten soms niet bij blijven, zodat de muziek stokt. Schakel in zulke gevallen deze functie uit.

F2 Play met dynamiek aan/uit

Hier legt u vast, of SPP met de dynamische tekens bij het afspelen rekening moet houden. Op eventueel aan de noten toegewezen volumewijzigingen door MIDI-gegevens heeft deze functietoets geen invloed.

 Dynamiektekens zijn (zoals alle speciale tekens) steeds aan een noot of rust verbonden. Ook wanneer u precies midden tussen twee notenbalken een voorteken zet, zal het toch bij een bepaalde noot in een notenbalk horen - en alleen daar werken! Dit is van belang, wanneer u aan verschillende notenbalken afzonderlijke MIDI-kanalen heeft toegewezen (zie voorinstelling). Alleen bij gemengde notenbalken speelt dit geen rol.

F3 Balken aan/uit

Als u zich bij het bewerken van noten (bijv. om de toonhoogte of notenwaarde te veranderen) door het tijdelijke verbrokkelen van balken op het beeldscherm gehinderd voelt, kunt u het tekenen van balken op het beeldscherm (!) tegenhouden. Op de afdruk heeft deze functietoets geen invloed.

 Hoe je bij het afdrukken maatstrepen kunt onderdrukken, lees hier.

F4 Balkstijging aan/uit

Indien deze functie uit wordt geschakeld, worden alle maatstrepen inclusief de overbrugging van kwart- en halftriolen horizontaal getekend. Dit geeft een zuivere afdruk in de middelste resolutie van 180*180 DPI bij matrixprinters.

Voor de hoogste printerresolutie (360 DPI bij 24-naalds matrixprinters of 300 resp. 600 DPI bij laser- en inkjetprinters) kunt u de balkstijginsautomatiek gerust actief laten. Zelfs bij licht hellende balkten krijgt u nog geen "traptree-effect".

U kunt steeds door op F4 te drukken omschakelen tussen balkstijging aan en uit, zonder dat er gegevens over balkstijging of -groepering verloren gaan.

 Kijk ook eens onder menu-item "Extra's" onder Speciaal, optie "waardestrepen horizontaal v.a. 0%" - zie hier.

F5 Schott-balken

Bij enige uitgevers (bijv. B. Schott's Söhne, Mainz) wordt naast de gebruikelijke toepassing van waardestrepen een nieuwe variant gebruikt, die hier voor de eenvoud "Schott-balken" wordt genoemd.

Deze vernieuwing in muzieknotatie gaat uit van de veronderstelling, dat waardestrepen beter te lezen zijn wanneer de notenstokken niet tot de bovenste balk worden doorgetrokken.

Bovenste notenbalk: Schott-waardestrepen; onderste notenbalk: normale waardestrepen

Deze functie verandert uitsluitend het uiterlijk. U kunt dus zonder gevaar tussen "Schott-waardestrepen" en normale waardestrepen heen- en weer schakelen, want de gegevens worden niet veranderd.

F6 Balklengte optimaal aan/uit

Deze functie probeert de waardestrepen steeds zo te plaatsen, dat ze niet tussen notenbalklijnen of te dicht bij de noten komen. Daardoor wordt voorkomen, net als in het traditionele notenpatroon, dat strepen en lijnen op de kruispunten dichtlopen.

F7 na PLAY terug aan/uit

Wanneer u een PLAY-proces stopt of als het stuk ten einde is gespeeld, springt SPP naar de startmaat terug. Indien u in maat 30 PLAY heeft gestart, komt u na het einde van PLAY weer in maat 30. Als deze functie uit staat, blijft de laatst gespeelde maat op het beeldscherm staan.

 Deze functie heeft alleen effect, als u "Play met partituur" (F1) aan heeft staan!

F8 Voortekens inschikken aan/uit

Deze parameter heeft meer gevolgen dan men op het eerste gezicht zou denken. Als "voortekens inschikken" aan staat, dan wordt in het opzicht van notatie-techniek, de horizontale rangschikking op de juiste wijze uitgevoerd. Tijdens de opmaak en bij het afdrukken zet SPP deze parameter in ieder geval, onafhankelijk van deze parameter dus, op "aan".

SPP gebruikt twee verschillende soorten maatberekening:

Tijdens de invoer worden voortekens ook in die gevallen, dat er nog plaats genoeg is, als "mededingers naar plaats" beschouwd. Dit maakt de invoer gemakkelijker (voortekens worden bij het invoegen en wijzigen van noten niet van hun noten "afgesneden"), maar is technisch onjuist!

Bij de opmaak wordt met de juiste plaatsing van voortekens gewerkt. Onderstaande afbeelding verduidelijkt het onderscheid:

 	niet inschikkend	inschikkend

U ziet, dat deze parameter speciaal bij kleine spreiding een beslissende rol speelt. In zulke gevallen moet bij het invoeren van noten "voortekens inschikken" uitgeschakeld staan.

Voor de opmaak moet u "voortekens inschikken" inschakelen, om van de genoteerde muziek een juiste indruk te krijgen.

Bij de volgende functies zet SPP deze parameter automatisch op "aan":

·	opmaak

·	speciale tekens bewerken

·	legatobogen bewerken

·	horizontaal verschuiven

·	laden: aan/uit (zoals opgeslagen)

 Bij stukken die reeds opgemaakt zijn kan "voortekens inschikken" niet worden uitgeschakeld.

F9 Play met klavierbeeld aan/uit

Hier kunt u instellen, of SPP bij het afspelen in plaats van de noten een klein klavier laat meelopen.

 Ook in te stellen via "PLAY: Parameters".

F10 Hoofddialoog aan/uit

De hoofddialoog (het onderste kwart van het beeldscherm) kan onzichtbaar worden gemaakt, om op kleinere monitoren meer plaats te krijgen voor de notenbalken. Toch blijven alle instelwaarden behalve notenkopvorm via de bijbehorende toetscommando's te gebruiken.

 Indien u aan een bepaalde functietoetsinstelling bij de start van het programma de voorkeur geeft, kunt u deze (samen met andere parameters) opslaan als SPP.SON (zie hier)


"Bestand"
3.4	Menu "Bestand"

Hier vindt u de hoofdfuncties van SPP zoals laden en opslaan, step-by-step en automatische MIDI-invoer, opmaak en afdrukken, de algemene voorinstelling van een stuk en het einde van het programma.

3.4.1	Voorinstelling [Ctrl+V]

3.4.2	NIEUW [Ctrl+N]

3.4.3	Laden [Ctrl+L]

3.4.4	Opslaan [Ctrl+S]

3.4.5	MIDI-step by step [,]

3.4.6	MIDI-realtime [Ctrl+M]

3.4.7	Opmaak [Ctrl+F]

3.4.8	Overzicht

3.4.9	Afdrukken [Ctrl+D]

3.4.10	Pagina naar klembord

3.4.11	MIDI-file laden

3.4.12	MIDI-file opslaan

3.4.13	Afsluiten [Alt+F4]


Voorinstelling
3.4.1	Voorinstelling [Ctrl+V]

In het voorinstellingenformulier kunnen talrijke instellingen aan het begin van een stuk snel en gestructureerd worden bewerkt.

3.4.1.1	"OK" en "Annuleer"

3.4.1.2	titel invoeren/wijzigen

3.4.1.3	aantal notenbalken instellen/wijzigen

3.4.1.4	notenbalknamen bewerken

3.4.1.5	drietraps aanduiding van instrumentnamen

3.4.1.6	notenbalknamen wissen

3.4.1.7	notensleutel kiezen/wijzigen

3.4.1.8	"Z" = notenbalken tekenen ja/nee

3.4.1.9	"P" = notenbalk afspelen ja/nee

3.4.1.10	"Kan." = MIDI-kanaal toewijzen/wijzigen

3.4.1.11	"Pro." = MIDI programmanummer

3.4.1.12	"+/-" = key omschakeling (afspeel-transpositie)

3.4.1.13	Toonsoort en maatsoort bewerken

3.4.1.14	Waardestreepinstelling bewerken

3.4.1.15	Overige instellingen op de voorinstellingenbladzij


"OK" en "Annuleer"
3.4.1.1	"OK" en "Annuleer"

Zoals ook in andere programmaonderdelen de gewoonte is, kunt u met deze knoppen bepalen, of SPP de wijzigingen daadwerkelijk zal toepassen ("OK") of niet ("Annuleer").


titel invoeren/wijzigen
3.4.1.2	titel invoeren/wijzigen

Klik op het titelveld. Nu kan een titel worden ingegeven. Deze dient voor uw informatie en wordt bij het laden van een stuk afgebeeld. Daar een bestandsnaam meestal maar 8 letters lang mag zijn, kunt u hier bijv. de componist, de titel, het opusnummer en dergelijke invoeren.


aantal notenbalken instellen/wijzigen
3.4.1.3	aantal notenbalken instellen/wijzigen

Na het klikken op het veld "Notenbalken" kan deze belangrijke parameter (het aantal) worden ingesteld.

 Toe te voegen notenbalken worden onder reeds bestaande toegevoegd. Een verlaging van het aantal balken wist de onderste balk(en), waarmee ook eventueel bestaande noten in die balk(en) worden gewist.

 Notenbalken toevoegen en -wissen kunt u ook via het menu "Balken" en met de toetsen [c +] en [c -]


notenbalknamen bewerken
3.4.1.4	notenbalknamen bewerken

Klik op het veld voor de gewenste notenbalk met de linker muisknop. U kunt nu een naam aan de notenbalk geven (of hem wijzigen). Achter de eigenlijke naam kunt u nog een afkorting tussen hoekige haken invoeren. Zoals in pocketpartituren gebruikelijk is, kunnen deze afkortingen in grote partituren aan het begin van een partituurregel worden gezet voor een betere overzichtelijkheid.

 Indien voor twee onder elkaar staande notenbalken dezelfde naam wordt gebruikt, dan worden deze namen samengetrokken tot een naam, die midden tussen de balken in wordt geplaatst.

 Notenbalknamen worden in het hoofdvenster uitsluitend zichtbaar, wanneer onder menu-item Beeld de optie "toon balk..." geactiveerd is (afgevinkt).


drietraps aanduiding van instrumentnamen
3.4.1.5	drietraps aanduiding van instrumentnamen

Omdat de namen veel plaats nodig hebben, die men tijdens het bewerken dringend voor andere dingen nodig heeft, zijn ze in om te beginnen uitgeschakeld. In het hoofdvenster staan voor de notenbalken dus alleen de balknummers. Met een linksklik op het nummer roept u de naam tevoorschijn. Met een rechtsklik op de notenbalknamen brengt u deze terug tot drie letters, nog een rechtsklik brengt weer de balknummers op het scherm.


notenbalknamen wissen
3.4.1.6	notenbalknamen wissen

Als u in de voorinstelling rechtsklikt op een notenbalknaam, dan komt de volgende dialoog tevoorschijn:

Klik op "wissen", om de notenbalknaam te verwijderen.

 De betekenis van het veld "MIDI-GM" wordt later nog verklaard!


notensleutel kiezen/wijzigen
3.4.1.7	notensleutel kiezen/wijzigen

Door op het juiste veld te klikken kunt u de sleutel voor notenbalk (1..31) kiezen. Hoe hier verder mee om te gaan werd reeds hier uitgelegd.


"Z" = notenbalken tekenen ja/nee
3.4.1.8	"Z" = notenbalken tekenen ja/nee

Bij grotere partituren met veel notenbalken wordt, ondanks vergaande optimalisaties van het programma, de snelheid van de beeldschermopbouw geringer. Door het uitschakelen van momenteel niet gebruikte notenbalken, kan het werktempo worden genormaliseerd. De notenbalken worden dan in het hoofdvenster ieder met vijf transparante lijnen aangeduid.

Ook kunt u tijdens de bewerking van noten een beter overzicht bereiken, door niet gebruikte instrumentengroepen uit te schakelen.

 Indien de "notenbalknaam" in het hoofdvenster slechts uit een nummer bestaat, kunt u met een rechtsklik op het nummer bereiken dat deze niet getekend wordt. Zet het tekenen weer aan met nog een klik (rechts- of links-) op het nummer. (Zie ook de functie liniaal onder menu-item Beeld).


"P" = notenbalk afspelen ja/nee
3.4.1.9	"P" = notenbalk afspelen ja/nee

Hier wordt bepaald, of bij het afspelen via MIDI rekening moet worden gehouden met een bepaalde notenbalk (inverse weergave) of niet (normale weergave). Zo kunt u storende stemmen (slaginstrumenten) van de weergave uitsluiten.

 Zie ook Liniaal onder menu-item Beeld.


"Kan." = MIDI-kanaal toewijzen/wijzigen
3.4.1.10	"Kan." = MIDI-kanaal toewijzen/wijzigen

Hier kan iedere notenbalk aan een MIDI-kanaal worden toegewezen. Het MIDI-kanaal is alleen belangrijk, wanneer ofwel verschillende MIDI-apparaten tegelijk worden gebruikt, ofwel een aangesloten keyboard over meerdere MIDI-kanalen beschikt. Normaal staat het MIDI-kanaal uit. Klik op dit veld, dan gaat een box open waarin u alleen nog maar op het gewenste kanaal hoeft te klikken.

Eveneens kan men op de box "Kan." boven de kanaalvelden klikken. Hierop wordt gevraagd, of SPP de kanalen 1 t/m 16 achtereenvolgens aan de notenbalken toe moet wijzen. MIDI-kanaal 10 - gewoonlijk gereserveerd voor slagwerkinstrumenten - wordt overgeslagen.

Met een rechtsklik op een kanaalveld zet u het MIDI-kanaal weer uit.


"Pro." = MIDI programmanummer
3.4.1.11	"Pro." = MIDI programmanummer

Hier kan men aan iedere notenbalk (kanaal) een klankkleur (klanknummer) toewijzen. Indien u op een veld in de kolom "Pro." klikt komt een instelvenster tevoorschijn waar de mogelijke programmanummers (1..128) in staan.

Toewijzing van soundnummers en namen bij GS-apparaten:

Wanneer u op een van deze velden voor de instrumentnamen rechts klikt, kunt u in de dialoogbox die dan opengaat op het veld "MIDI-GM" klikken. Dan opent zich de comfortabele MIDI-GM selectiebox (de nummers en instrumenten zijn bij GM/GS-apparaten in een standaard vastgelegd).

Door in de GS-tabel op het gewenste instrument te klikken zet SPP onder "Pro." het juiste programmanummer. Indien gewenst wordt tegelijk ook de GS-naam onder de notenbalknaam gezet. SPP zal nu bij het afspelen van de partituur de programmanummers via het MIDI-kanaal naar het apparaat sturen; bij een apparaat dat compatibel is met de hier gebruikte lijst, zullen de noten hoorbaar worden met de klankkleur van het geselecteerde instrument.


"+/-" = key omschakeling (afspeel-transpositie)
3.4.1.12	"+/-" = key omschakeling (afspeel-transpositie)

Als u op een van de velden onder "+/-" klikt, kunt u instellen met hoeveel stappen van een halve toon de stemmen hoger of dieper zullen klinken, dan zoals ze genoteerd zijn.

Om de sound van een basgitaar weer te geven, moet men weten, dat dit instrument steeds een octaaf hoger genoteerd wordt dan het werkelijk klinkt. De basgitaar is dus een transponerend instrument in het octaaf, net als de contrabas, maar ook de blokfluit (die klinkt een octaaf hoger!). In de +/- velden kunt u nu bepalen hoeveel halve tonen de afwijking moet bedragen. U mag waarden invoeren tussen +24 en -24, wat neerkomt op 2 octaven hoger of dieper.

 Als u een notenbalk transponeert (C-stem wordt bijv. klarinet in B) hoeft u hier niets in te vullen, want het correcte afspelen van getransponeerde notenbalken gebeurt in SPP automatisch!


Toonsoort en maatsoort bewerken
3.4.1.13	Toonsoort en maatsoort bewerken

Lees hier en hier over de bijbehorende handelingen.


Waardestreepinstelling bewerken
3.4.1.14	Waardestreepinstelling bewerken

Hier ziet u alle elementen die nodig zijn voor het instellen van maatstreepverbinding. Bepaal eerst de notenbalk waarin u de verbinding wilt toepassen, door op de getallen 1..31 te klikken; deze wordt invers. Door op een van de beide hoeksymbolen ("<" en ">") te klikken kunt u de zestienden tot groepen laten samenvatten.

Als men lang genoeg op het linker symbool klikt komt men in de instelling "geen strepen", d.w.z. alleen vlaggetjes. Dit heeft men nodig bij traditioneel genoteerde vocale muziek.

De instelling van de maatstreepverbinding heeft effect op alle notenwaarden die kleiner zijn dan de kwartnoot. Heeft u bijv. groepen tot vier zestiende noten gevormd, dan worden de achtste noten telkens per twee of drie verbonden.

 De hier ingestelde overbrugging geldt voor alle maten van de betreffende notenbalk. Ze vormt de grondinstelling.

 In afwijking daarvan kunt u ook bepaalde plaatsen ander laten overbruggen - zie hier.

 Men kan maatwaardestrepen ook verschillend laten stijgen - zie hier.


Overige instellingen op de voorinstellingenbladzij
3.4.1.15	Overige instellingen op de voorinstellingenbladzij

Rechtsonder worden nog enige parameters en opties ingesteld, die betrekking hebben op de werkwijze van SPP tijdens PLAY, alsook op de tekens.

De optie "Play/Partituur"..."#/b inschikken" is identiek met de functietoetsen en is al eerder uitgelegd (zie hier). Hier kan men de opties "in een oogopslag" instellen door op een van de kleine velden "aan/uit" te klikken.

·	Legatobogen-dikte / Overb. boog-dikte

Leg hier vast hoe dik een boog getekend moet worden. Deze waarde geldt dan voor alle bogen in een stuk.

·	Ruimte maatbegin / Ruimte Maateinde

Bepaal hier welke afstand de maatstreep tot de eerste noot van de volgende maat en de laatste noot van een maat tot de volgende maatstreep moet hebben. Deze afstand is echter relatief, omdat hij door de spreiding wordt beinvloed.

·	Ruimte Voorteken

Hier kan men de afstand van voortekens tot de noten instellen. Is bijv. de waarde 6 (normaal), dan worden de voortekens in normaal beeldschermformaat precies 6 beeldpunten voor de noot gezet. Bij grotere waarden houden de voortekens meer afstand. Als meerdere voortekens achter elkaar staan voor een akkoord, dan gaan ze verder uit elkaar staan. De waarde die hier ingevuld wordt, is geldig voor alle voortekens in een stuk.

 Afzonderlijke voortekens kan men horizontaal verschuiven, indien aanvaringen dreigen met andere noten of voortekens (zie hier)

 De "voorinstelling" kan men ook via [Ctrl+V] oproepen.


NIEUW
3.4.2	NIEUW [Ctrl+N]

SPP wist de huidige song, die op het scherm te zien is. Alle waarden worden op de normale teruggezet en het beeldscherm ziet eruit zoals aan het begin van het pogramma. Voordat men deze functie gebruikt, dient men zijn werk op te slaan.

 Ook met [Ctrl+N] te bereiken.


Laden
3.4.3	Laden [Ctrl+L]

Met deze functie laadt u een stuk in SPP-formaat met de extensie .son (song). Bij het laden wordt een eventueel aanwezig muziekstuk uit het geheugen verwijderd. Dat moet dus eerst worden opgeslagen.

Andere songs, bijv. van een sequencer-programma laden, leiden tot een foutmelding. Stukken die al geformatteerd (opgemaakt) zijn kunnen onmiddellijk worden afgedrukt.

 Ook bereikbaar via [Ctrl+L]

AUTO-LOAD

Als u een song de naam SPP.SON geeft en deze in dezelfde map zet waar zich ook het programma bevindt, wordt deze song direct na de programmastart geladen. Welke mogelijkheden dit geeft voor het maken van een persoonlijke werkomgeving, kunt u onder "Bestand-Opslaan" lezen.

Laden door op een .son bestand te klikken

U kunt met een dubbelklik op een .son bestand SPP automatisch starten, het bestand laten laden en meteen op het beeldscherm zichtbaar laten maken. Het geheim heet "toepassing aanmelden" of "bestandstypen registreren". Hoe dit precies moet gebeuren kunt u in de handleiding bij uw computer nalezen.

 Hoe u 10 opgeslagen songs met een toetsdruk automatisch kunt laden en indien gewenst meteen af kunt laten spelen, kunt u lezen onder menu-item Extra's, optie "Song Presets".


Opslaan 2
3.4.4	Opslaan [Ctrl+S]

Iedere song wordt in SPP-formaat opgeslagen en kan dus niet door andere programma's worden gelezen. Toch is een bestandsuitwisseling mogelijk met behulp van het standaard MIDI-bestandsformaat (zie opslaan als MIDI-bestand, zie hier).

De volgende gegevens worden (afzonderlijk per bestand) opgeslagen:

·	alle bewerkte maten (d.w.z. alles wat u op het beeldscherm ziet inclusief teksten en speciale tekens)

·	de gegevens van opmaak, indien deze werd uitgevoerd

·	de voorinstellingen van functietoetsen zoals balken aan/uit, na PLAY terug, PLAY met partituur etc.

·	notenbalknamen drukken/niet drukken, maatcijfers drukken en modus, laatste beeldschermformaat, laatste afdrukinstelling, type en resolutie, balkenstijging vanaf x%, triolenbehandeling (geen cijfers, alleen cijfers, met bogen), laatst aangegeven beginmaat, AUTO-modus en # / b, markerposities 1 t/m 10.

De functie opslaan kan ook gebruikt worden, om geheel lege stukken op te slaan. Zo is het mogelijk een bibliotheek van partituurpatronen aan te leggen, zodat u niet steeds bij iedere nieuwe song alle parameters in hoeft te stellen.

Voorbeeld: u heeft bij het werken met koren vaak een partituurgeraamte nodig, dat uit 4 zangstemmen met een pianopartij bestaat.

·	stel alle parameters in die steeds meteen nodig zijn (bijv. 6 notenbalken, notensleutels, notenbalknamen, partituurklemmen, balkeninstelling)

·	sla deze parameters op als bijv. CHOR4.SON

·	voortaan kunt u, in plaats van steeds het partituurgeraamte opnieuw te maken, gewoon CHOR4.SON laden; alle parameters staan dan tot uw beschikking

 Indien u bij de start van het programma een bepaalde instelling klaar wilt hebben staan, sla deze dan op in een song met de naam SPP.SON - zie hier.

 Plaats in het bestand SPP.SON in de eerste maat een willekeurige noot. Maak dit "muziekstuk" nu op. Activeer de optie afdrukken. Stel uw printer en de desbetreffende resolutie in. Verwijder de noot, waardoor de opmaak weer opgeheven is, maar alle instellingen nog aanwezig zijn. Sla dit "muziekstuk" nu als SPP.SON op.

 Om te voorkomen dat u gegevens kwijtraakt in het geval van een stroomstoring of het vastlopen van het programma, kunt u langere stukken het beste ook tijdens het bewerken af en toe voor de veiligheid opslaan. Onvolledige maten of lege maten "hinderen" het programma geenszins.

 Ook via [Ctrl+S] te bereiken.


MIDI-step by step
3.4.5	MIDI-step by step [,]

 De stapsgewijze invoer (step-by-step) is alleen mogelijk, indien een MIDI-apparaat is aangesloten.

Hiermee kan behoorlijk snel - en zonder hinder van tijdfouten tijdens het inspelen - een muziekstuk of deel van een muziekstuk worden ingevoerd.

SPP houdt rekening met reeds in de maat aanwezige tekens. Als een ingevoerd teken tot een "volle" maat leidt, springt de invoer automatisch naar de volgende maat.

Zo gaat u te werk:

·	klik rechts in de maat, waar u nopten in wilt voeren

·	stel via het toetsenbord (of met de muis) de gewenste noten-/rustwaarde in (zie hier)

·	speel een toon of akkoord op het MIDI-apparaat. SPP berekent de bijbehorende noten op het moment, dat u alle toetsen loslaat

·	als u een rust wilt plaatsen, kunt u een willekeurige toets indrukken

 Als secundo-tonen noodzakelijk zijn, om een akkoord grafisch juist te noteren, dan worden tonen van het akkoord, die later worden aangeslagen aan de andere kant van de notenstok geplaatst!

 Bij ieder maateinde moet u kort met inspelen stoppen om SPP naar een nieuwe maat te laten springen. Verwonder u dus niet dat, wanneer u een achtstenloopje in een virtuoos tempo over twee maten inspeelt, in de tweede maat enige noten ontbreken! Ook de telling van gebeurtenissen (wanner is de maat vol?) raakt dan in de war.

 Ook via [,] (komma) te bereiken.


MIDI-realtime
3.4.6	MIDI-realtime [Ctrl+M]

SPP maakt het mogelijk, de invoer van noten in real time via het spel op een MIDI-keyboard te laten gebeuren. Dan rekent het programma binnenkomende MIDI-informatie (toon aan/toon uit/pedaal), rekening houdend met de ingestelde parameters, in muziekschrift om. Zo kan onder bepaalde omstandigheden een zeer snelle invoer worden bereikt.

"Hoezo: onder bepaalde omstandigheden", vraagt u zich misschien af. Goed vraag! Wel, het is duidelijk dat bij een automatische omzetting van de noten die u speelt in muziekschrift, de factor tijd een beslissende rol speelt. Binnenkomende MIDI-gegevens worden immers aan bepaalde punten in de tijd verbonden, om later in muziekschrift omgezet te kunnen worden. Dit banale gegeven bergt echter enige problemen in zich:

·	Er moet een zeer precieze overeenstemming tussen de meelopende metronoomtikken en het spel op het keyboard worden bereikt (wie vaak etudes heeft ingestudeerd met behulp van een metronoom is hier in het voordeel!)

·	Naast het aanslaan van toetsen is voor de correcte omrekening in muziekschrift tevens het loslaten ervan belangrijk. Als een toon te vroeg wordt beeindigd, ontstaan onbedoelde rusten, een te laat beeindigde toon (overlappende tonen - uitgedijd legato) brengt het programma "al aardig aan het zweten", zodat er foutieve interpretaties kunnen ontstaan. Het onbedoelde invoegen van rusten kan wel door de instelling "zonder rusten" (zie verder) voorkomen worden.

Nadat u onder menu-item "Bestand" de optie "MIDI-realtime" heeft gekozen, komt bovenstaand venster tevoorschijn, waarin de nodige waarden kunnen worden ingesteld. De hier ingevulde waarden blijven geldig, zodat bij verdere invoer geen veranderingen nodig zijn. De instelling geschiedt met de muis en de pijlvelden.

Zo gaat u te werk:

·	Verzeker u ervan, dat het MIDI-keyboard met de computer verbonden is en ingeschakeld staat. Rommel niet met de kabels, als de computer of het keyboard aanstaan. Vreselijke schade kan het gevolg zijn!

·	Stel het invoerbereik in (begin- en eindmaat). Zodoende worden andere gedeelten van het stuk beschermd tegen het risico dat er overheen gespeeld wordt.

·	Kies tussen een of twee invoer-notenbalken (bijv. om twee samenhangende pianostemmen tegelijk in te voeren)

·	(alleen indien twee notenbalken ingesteld zijn) zet het splitspunt met de muis of gewoon via het klavier van het MIDI-apparaat. Het splitspunt geeft aan, tot welke toon een MIDI-gebeurtenis met de tweede notenbalk moet worden verbonden.

·	Stel de gewenste notenbalk in (1..31)

·	Stel in of de metronoomklik via de ingebouwde computerluidspreker (intern) of via het aangesloten geluidsapparaat (externe klik) te horen moet zijn. In het laatste geval kunt u in een venster nog speciale gegevens voor uw klankapparaat instellen.

·	Stel nu het gewenste metrum voor de metronoom in (in de regel kwarten) en het tempo (tikken per minuut) in.

·	Beslissend voor de berekening van het muziekschrift is een zinvolle instelling van de parameters "kleinste notenwaarde" (quantisering): valt te verwachten dat in de MIDI-invoer sowieso alleen noten worden ingevoerd die groter dan of gelijk zijn aan een achtste, dan stelt u hier een achtste noot in. Als u een 1/32 noot instelt, bereikt u alleen een bruikbaar muziekschrift, indien u ofwel met een zeer langzame metronoom, of extreem nauwkeurig inspeelt.

·	Indien ook triolen worden toegestaan, zet dan de parameter "kleinste notenwaarde" op een trioolwaarde. Let er in dat geval wel op, dat van de eigenlijke waarden alleen die worden bekeken, die bijv. de 1/16 triolen als "deler" bevatten, dus die qua tijdsduur minstens een gradatie hoger liggen (dus alle "hele" achtsten, kwarten etc.)

·	Met het veld Rusten zetten/zonder rusten" en "Pedaal zetten/zonder pedaal" wordt de berekening van rusten toegelaten of onderdrukt. Na het kiezen van "zonder rusten" wordt de berekening van rusten tot de volgende MIDI-invoer volledig uitgeschakeld. Door het keizen van "met pedaal" kan de rustberekening van het pedaal van het MIDI-keyboard afhankelijk worden gemaakt. Deze functie zorgt ervoor, dat de opname van rusten wordt onderdrukt, zolang het pedaal ingedrukt wordt.

·	Begin nu de invoer door op het START-veld te klikken:

De metronoom begint in het ingestelde tempo te tikken, de teltijd wordt synchroon weergegeven. Belangrijk: uw spel moet in de pas lopen met de aangegeven teltijd, want anders krijgt men een verschuiving van het muziekschrift ten opzichte van de maatverdeling.

·	U heeft alle tijd, om zich op het metronoomtempo in te stellen, aangezien de invoer pas begint met de eerste ingevoerde noot. Als de invoer precies aan het begin van een maat moet beginnen, moet uw invoer precies bij metronoomtik 1 beginnen! Het beste kunt u de teltijden een of twee maten meetellen. Bij opmaten begint u met de bijbehorende teltijd.

·	Na beeindiging van de invoer klikt u op het veld "Sluiten". SPP berekent dan het muziekschrift voor hetgeen u heeft ingespeeld.

Indien u bij de opname fouten heeft gemaakt, kunt u via het veld "Annuleer" naar de voorinstellingen voor MIDI terugkeren. Alle tot dan toe ingespeelde noten gaan dan verloren!

 Als u per ongeluk "Annuleer" heeft gekozen zijn alle zojuist ingespeelde noten voorgoed verloren! Pas daar dus mee op!

 Ook via [Ctrl+M] bereikbaar.


Opmaak 2
3.4.7	Opmaak [Ctrl+F]

Deze functie is vergelijkbaar met omslag resp. lay-out in de boekdrukkunst. Als men weet, dat boeken drukken sinds Gutenbergs uitvinding rond 1450 mogelijk is, het drukken van muziekschrift echter pas, tot aan de uitvinding van computers van de vierde generatie, via het afdrukken vanaf steekplaten (met de hand gemaakte gravuren), dan zal men begrijpen hoeveel ingewikkelder de opmaak van noten is! (Daarom is dit hoofdstuk ook het langste uit het hele boek!). Opmaken betekent dus, het "op lengte brengen" van notenregels.

Niet uit te rekken elementen zoals notenkoppen, statische tekens aan het begin van een partituur en de bijzondere kentekenen die bij toonsoort- en maatsoortwisselingen horen, zorgen dat het helemaal niet zo eenvoudig is voor een computerprogramma om deze allemaal te ondervangen. Daar hoeft u zich echter niet druk over te maken...

3.4.7.1	Overzicht

3.4.7.2	Mogelijkheden van de SPP-opmaakroutines

3.4.7.3	Voorbereiding

3.4.7.4	Parameters en opties vastleggen

3.4.7.5	Opmaken en handmatig vormgeven

3.4.7.6	Na de opmaak

3.4.7.7	Editmogelijkheden na de opmaak

3.4.7.8	Opmaak opheffen


Opmaak: Overzicht
3.4.7.1	Overzicht

De opmaak zoals die nu is, omvat de volgende functies:

·	vrij paginaformaat

·	vrije zetspiegel (marges)

·	inspringing eerste partituurregel

·	vrije instelling aantal partituurregels per pagina

·	vrije keuze van spreiding

·	vrije instelling van aantal maten per pagina

·	verticale verschuiving van afzonderlijke partituurregels

·	afbeelding in vier afbeeldingsformaten bij benutting van de volledige beeldschermbreedte

·	te gebruiken als zuivere "zichtfunctie" bij reeds opgemaakte stukken

·	automatische omslag van legatobogen

·	willekeurig veel pagina's op te maken (afhankelijk van het werkgeheugen)

·	PLAY op de opmaakbladzij, als het stuk opgemaakt is

Voordat SPP een stuk op papier kan brengen, moet er opmaak op zijn toegepast. Dan worden de partituurregels door een routine, die met blokoperaties (uitvullen) van vele tekstprogramma's te vergelijken is, automatisch op gelijke lengte gebracht.

SPP berekent dan experimenteel iedere regel met de ingestelde minimale spreiding en doet hem dan zo uitdijen, dat de laatste maat die er nog bij past, precies op het einde van de regel staat.


Mogelijkheden van de SPP-opmaakroutines
3.4.7.2	Mogelijkheden van de SPP-opmaakroutines

U kunt notenvoorbeelden in een paginaformaat van 10 * 4 cm afdrukken (of in een tekstprogramma overnemen, zie verder). In afwijking van de DIN-maten (A4 etc.) kunt u elk denkbaar formaat kiezen door het invoeren van de gewenste lengte en breedte. Maximaal 1 m2 (100 cm * 100 cm). Als grafiek opgeslagen zou een 1 : 1 - afdruk denkbaar zijn.

Een bijzonder geval vormt het A4 - liggend - formaat, waarbij de noten kortweg worden gedraaid, zodat dit formaat ook op normale DIN A4-printers (beslist niet op 9 naalds matrix-printers!) gebruikt kan worden. Dit moet men echter zelf in het Windows-afdrukvenster instellen!

U kunt de "zetspiegel" ook zelf bepalen. Deze geeft aan hoe breed de marges boven/onder/links/rechts zullen zijn. Zo kan men bijv. op eigen wijze een briefhoofd met de noten rechtsboven maken, of een A4 tot aan de laatste printerpixel vol maken en dan een iets groter papierformaat in de printer schuiven...

SPP biedt de mogelijkheid, de spreiding op een pagina en/of het aantal maten per regel vrij te veranderen. Deze beperkingen worden automatisch juist uitgerekend, zodat ook bij kleine spreiding (bijv. 20%) geen overlappingen van notenkoppen en andere niet uit te vullen tekens optreden. U kunt bijv. precies de laatste maat op een bladzij brengen - in de techniek van muzieknotatie bijzonder belangrijk als "keerpunt" - of het programma de opdracht geven, bijv. om bij wijze van uitzondering in de derde partituurregel op pagina 1, twee maten extra onder te brengen.

Zoals gebruikelijk in pocketpartituren kan men notenbalken van instrumenten, die net even pauzeren, onderdrukken. De verticale verschuiving van afzonderlijke notenbalken is evenzeer mogelijk als het bepalen van de inspringing van de eerste regel (belangrijk bij het gebruik van notenbalknamen, zie verder).

Het programma ondersteunt u bovendien met een zinvolle automatiek en vier afbeeldingsformaten:

·	klein, normaal, groot (deze formaten kent u al van het hoofdvenster)

·	weergave gehele pagina

Als u uw noten precies op de bladzijde moet plaatsen, kan een liniaal in cm-indeling tevoorschijn worden gebracht, die u het positioneren veel gemakkelijker maakt. (voorbeeld, zie verder).

 De opmaak functioneert ook, wanneer u helemaal niets instelt! In dat geval worden de laatst in het hoofdvenster ingestelde spreiding en voor rest de "normale" waarden gebruikt.

·	paginaformaat DIN A4 met vooringestelde zetspiegel

·	inspringing van de eerste partituurregel met 1,4 cm

·	opties in "standaard"-instelling

Werk van groot naar klein!

Alle wijzigingen moeten volgens het principe "van groot naar klein" worden aangebracht. Anders zult u moeten constateren, dat "gedachteloos" opmaken tot extra werk leidt.

Bepaalde veranderingen (bijv. het verschuiven van randen van de zetspiegel) hebben zo'n sterk effect, dat andere reeds met de hand aangebrachte correcties (bijv. aantal maten per regel) door het programma weer teniet worden gedaan. Zo formatteert SPP een hele bladzijde opnieuw, als u de minimale spreiding op een andere waarde instelt, en dit zonder ergens anders rekening mee te houden! Alle naderhand aangebrachte instellingen zoals de handmatige maatindeling of de verticale verschuiving van regels worden bij dit proces gewist.

Orienteer u bij uw werk op de volgorde in de opmaak, zoals u die op de volgende bladzijden beschreven zult zien.


Opmaak: Voorbereiding
3.4.7.3	Voorbereiding

U zult zich echter voor de opmaak eerst moeten verzekeren, dat het muziekstuk wat de noten betreft foutloos is. Na de opmaak kunt u niet meer alle details verbeteren. Wat nog wel mogelijk is en wat niet meer, leest u op het einde van dit onderwerp.

Tegen een korte visite aan de opmaakpagina - om hem te leren kennen - heeft het programma natuurlijk geen bezwaar. De opmaakpagina kan men zonder dat iets wordt beinvloed weer verlaten, met de knop "Annuleer".

 Belangrijk is bovendien, dat u voor het aanroepen van de opmaak de algemene spreiding in het hoofdvenster (vgl. "Algemene spreiding") zo instellen, dat u de gewenste latere afdruk zo dicht mogelijk benadert. Deze waarde wordt namelijk door het programma gebruikt als voorinstelling voor alle op te maken pagina's. Weliswaar kunt u tijdens de opmaak de spreiding voor iedere afzonderlijke pagina apart instellen, maar dat is natuurlijk veel bewerkelijker dan een korte klik voordien in de spreidingsbox.


Opmaak: Parameters en opties vastleggen
3.4.7.4	Parameters en opties vastleggen

Als u de spreiding vast heeft gelegd, komt de opmaak tot stand doordat u deze optie kiest onder menu-item Bestand. Op de eerste plaats heeft u de mogelijkheid, voor de berekening van de eerste pagina parameters in te stellen.

·	Stel in, hoeveel partituurregels per bladzijde u wenst, door op de box te klikken en de gewenste waarde in te voeren. SPP deelt u onder de box mee, hoeveel regels u maximaal op een bladzijde kwijt kunt.

·	 De maximale spreiding moet u al goed ingesteld hebben (zie boven), doe dit anders nu

·	Het afbeeldingsformaat kan worden bepaald.

SPP ondersteunt bij de opmaak in totaal vier afbeeldingsformaten.

"klein, normaal, groot" hebben dezelfde vorm als in het hoofdvenster.

"gehele pagina" daarentegen laat de gehele bladzijde zien, hoe groot of klein uw beeldscherm ook is.

 Indien van gehele bladzijde over wordt geschakeld naar een ander formaat moet eerst een partituuruitsnede worden gekozen d.m.v. een klein kader.

Bij het overgaan van klein naar groot/normaal etc. wordt de actuele uitsnede ge"zoom"d, d.w.z. het middelpunt van de uitsnede blijft hetzelfde. Als u naar de linker bovenhoek wilt gaan, helpt het als u nogmaals op hetzelfde formaat klikt. De uitsnede gaat dan naar het begin van de bladzijde.

 In het algemeen kunt u het beste met de gehele bladzijde-weergave beginnen en ter controle steeds naar de baarvoor meest geschikt weergave overschakelen.

·	Leg, indien gewenst, de overige opties vast

Als u op het "opties"-veld geklikt heeft, kunt u in het instelvenster in de zes bovenste items het gedrag van SPP ten aanzien van de notenbalknamen regelen:

Notenbalknaam niet drukken

Ook als u in het hoofdvenster namen aan de notenbalken heeft gegeven, zullen deze bij de opmaak en het afdrukken niet zichtbaar worden.

Notenbalknaam voor de eerste regel

Deze standaard-instelling schrijft alleen voor de eerste partituurregel de notenbalknamen in volle lengte

Notenbalknaam afgekort voor de eerste regel

Notenbalknamen komen afgekort voor alleen de eerste regel te staan.

Notenbalknaam voor ALLE regels

De hele naam komt voor iedere partituurregel te staan

Notenbalknaam afgekort voor ALLE regels

De afgekorte naam komt voor iedere partituurregel

Notenbalknaam in regel 1 normaal, dan afgekort

Dit is gebruikelijk in (pocket-)partituren

De volgende instelvensters gaan over het gedrag van regels op de opmaakpagina:

Lege notenbalken normaal / Lege notenbalken verstoppen

Zijn er bij de opmaak lege notenregels, die in een stem lege maten of alleen gehele rusten bevatten, dan kunnen deze regels verborgen worden (vgl. ook "Lege maten met gehele rusten vullen", zie hier).

 Een handmatige instelling van het aantal notenbalken per bladzijde is dan niet meer nodig, daar dit door een automatisme uitgerekend moet worden.

Minimum-afstand tussen de notenbalken

Hier legt u in pixels vast, indien de onderdrukking van lege balken actief is, hoe dicht het automatisme de notenbalken naar elkaar toe mag schuiven (een pixel is een punt op het beeldscherm)

Overlapping niet gewenst/ overlapping toegestaan

(De knutselaarsfunctie!) Hier kan men het automatisme, dat ervoor zorgt dat notenbalken door handmatig verschuiven op de opmaakpagina (zie verder) elkaar niet overlappen, buiten werking stellen. Zo kan men ook notenbalken maken met tien lijnen!

Titelruimte op pagina 1

Als deze functie aan staat, kan men ruimte scheppen voor de titel. Hoe hier precies mee om te gaan, zie hier.

·	Bepaal het bladzijdeformaat. (klik op het veldje linksboven op het weergegeven blad)

Kies het gewenste formaat door erop te klikken. Een vrij, geheel zelf te bepalen formaat kan eveneens worden gekozen door op "ANDERE:" te klikken en bij "breedte" en "hoogte" de waarden in te voeren die men kiest.

 Om het paginaformaat naderhand te wijzigen, klikt u op de box linksboven op het afgebeelde blad, waar het huidige formaat in aangegeven staat. Voorzichtig: SPP maakt het gehele stuk opnieuw op!

(als er geen paginaselectiebox te zien is, tweemaal op formaat "normaal" klikken, zodat de linkerbovenhoek van het blad zichtbaar wordt).

·	Stel, indien gewenst, de paginanummering in

De bovenste optie kunt u aan- (het veld wordt invers) of uitschakelen.

De opties op de tweede regel zijn per twee keuzeschakelaars. SPP schrijft normaal gesproken het paginanummer in de rechtermarge van de zetspiegel. Als u een andere verdeling wenst kiest u bijv. "op even pagina's links". Het eerste paginanummer hoeft niet "1" te zijn (denk aan een groot, uit meerdere delen bestaand werk); voer dan een ander getal in achter "begin met pagina-nummer:".

 Als de eerste pagina van de opmaak klaar is, kunt u op het paginacijfer klikken en het verschuiven. De clou is, dat een positieverandering op pagina 1 overgenomen wordt op de andere bladzijden. Toch kunt u vanaf pagina 2 ieder paginacijfer alsnog anders plaatsen.

Door op een paginacijfer rechts te klikken, kan men deze instellingsbox opnieuw oproepen.


Opmaken en handmatig vormgeven
3.4.7.5	Opmaken en handmatig vormgeven

Na deze voorbereidingen begint u nu met het opmaakproces door op START te klikken. Na een korte tijd is de eerste bladzijde al te bekijken. Wat u nog kunt vormgeven, blijkt uit onderstaand overzicht:

·	Paginaformaat wijzigen

zie hier

·	Zetspiegel wijzigen

Zetspiegel is wat men de daadwerkelijk te bedrukken bladzijde noemt, dus alles binnen de streepjeslijn. De zetspiegel kan alleen op pagina 1 ingesteld worden en is geldig voor het gehele stuk.

Om hem te veranderen klikt u op de streepjeslijn en beweegt de betreffende margelijn met ingedrukt gehouden muisknop totdat hij de juiste positie heeft ('klik en sleep'). Omdat deze parameter zo'n beslissend effect heeft op de opmaak van het gehele stuk, vraagt SPP voor de zekerheid nog een keer, of de wijziging werkelijk plaats moet vinden.

 Immers: SPP maakt daarna het gehele stuk opnieuw op!

·	Inspringing van de eerste partituurregel wijzigen

De eerste partituurregel kan men onbeperkt doen inspringen. Klik en sleep; intussen wordt de huidige inspringing in pixels aangeduid (1 pixel=1/90 inch).

Hierna doet SPP de opmaak opnieuw.

·	Spreiding van huidige bladzijde wijzigen

SPP berekent tijdens de opmaak steeds de laatste maat die nog op de regel past. Als uitgangswaarde wordt de minimale spreiding gehanteerd. Deze staat voor de algemene spreiding die u in het hoofdvenster heeft ingevoerd en die voor alle bladzijden geldt. De regel wordt dus zo opgevuld, dat de maatstreep precies op het einde van een regel staat. Bij een kleine minimale spreiding passen meer maten in een regel, bij een grotere minimale spreiding minder. De spreiding kan per bladzijde opnieuw worden bepaald.

Hierna maakt SPP het stuk opnieuw op.

·	Aantal maten per regel

Klik in het veld +1 of het veld -1 in het gebied van de noten. Indien het technisch mogelijk is krijgt de regel een maat meer resp. minder. Hierna maakt SPP het stuk opnieuw op.

·	Verticale verschuiving van afzonderlijke notenbalken

Soms kan een gelijkmatige spreiding niet binnen een partituurregel worden bereikt. In het bijzonder eisen ver van de notenbalk verwijderde melodielijnen - vooral bij een romantisch, door speciale tekens, bogen en verbale toevoegingen "overladen" geraakt stuk - meer plaats dan barokcomposities.

In SPP heeft u de mogelijkheid, afzonderlijke notenbalken (bij regel van uitzondering) naar boven of naar onderen te schuiven. Zo kan ook bij technisch problematische plaatsen een grote optische evenwichtigheid worden bereikt. Klik en sleep met de notenbalk. Indien u hierbij ook de rechter muisknop ingedrukt houdt worden ook alle notenbalken die lager liggen mee verschoven. Bovendien vraagt SPP dan, of de lager liggende notenbalken mee moeten worden verschoven.

·	Bladzijde verder / terug

Bij een bladzijdenomslag wordt de nieuwe bladzijde zonodig geformatteerd en getekend.

 Men kan ook direct op het aantal pagina's klikken en een nieuw getal invoeren! Zo is een snel-opmaak mogelijk, waarmee men een overzicht krijgt. Voert u bijv. "99" in - SPP formatteert dan de tussenliggende bladzijden (zonder deze te tekenen, hetgeen veel tijd bespaart) en eindigt bij pagina 99 - of de laatste bladzijde die aanwezig is!

·	Verschuiven, centreren, wissen van vrije tekst

Alle vrije teksten kunnen met ingedrukt gehouden linker muisknop verschoven worden. Klikt men er met de rechter muisknop op, dan kan men in een dialoogbox beslissen of de tekst gewist of gecentreerd moet worden. Het laatste is erg geschikt voor het centreren van de titel.

 Lyrics vormen geen vrije tekst en kunnen dus niet verschoven worden!

·	Verschuiven van het paginanummer

Zie hier.

·	Titelruimte op pagina 1

Deze functie dient ervoor, plaats voor de titel te maken op de eerste pagina, zonder alle notenbalken met de hand te moeten verschuiven. De laatste optie onder "opties..." moet ingeschakeld staan. U gaat dan als volgt te werk:

1	Schrijf de titel als vrije tekst boven de bovenste notenbalk, boven maat 1

2	Roep de opmaakpagina op met beeldformaat "normaal", verschuif eventueel nog de beeldschermuitsnede, zodat de bovenste bladrand te zien is.

3	Bepaal de afstand tussen de titel en de daaronder liggende notenregel, door de titel met ingedrukt gehouden linker muisknop naar boven of onder te schuiven. Belangrijk: met de afstand tot de bovenste bladrand geen rekening houden! Desnoods de titel daar overheen schuiven.

4	Forceer een nieuwe opmaak van de bladzijde, door op de spreidingsbox te klikken, daarin niets te veranderen, en op [Return] te drukken.

SPP plaatst de titel nu zo op de bladzijde, dat de afstand tussen bovenste bladrand en titel precies zo groot is als de door u ingestelde afstand tussen de titel en de eronder liggende notenbalk. Om dit te bereiken worden alle afstanden tussen de notenbalken verkleind.

 Zouden notenbalken hierdoor tegen elkaar aan botsen, dan moet u het aantal notenbalken op de bladzijde verminderen!

 Indien u een verticale centrering niet mooi vindt, kunt u de titel ook nog verticaal verschuiven (klik en sleep).

·	PLAY op de opmaakpagina

Volledig opgemaakte stukken kan men ook op de opmaak pagina afluisteren. Druk op [Tab]. Als u "PLAY met partituur aan" (F1) heeft ingesteld, worden de pagina's meegebladerd.


Na de opmaak
3.4.7.6	Na de opmaak

Nadat u de opmaak tot de laatste maat heeft volbracht en de opmaakselectie via het OK-veld verlaten heeft, is de muziek klaar om te worden afgedrukt. De beeldschermweergave weerspiegelt de toestand van de opmaak. De afstanden van de noten worden op de pixel nauwkeurig hetzelfde afgebeeld, als ze zullen worden afgedrukt.

Op grond van dit gegeven moet u toe te voegen speciale tekens en in het bijzonder de vrije legatobogen (zie onder menu-item Tekens, optie Legatobogen) pas na de opmaak zetten, als u zich ergerlijke aanpassingen naderhand wilt besparen.

In het hoofdvenster worden regeleinden aangegeven door verticaal gearceerde lijnen. In een klein venster bij deze lijn kan de positie van maten (pagina, regel) worden afgelezen.


Editmogelijkheden na de opmaak
3.4.7.7	Editmogelijkheden na de opmaak

Ook na de opmaak kunnen nog bepaalde veranderingen worden aangebracht, namelijk:

·	legatobogen bewerken

·	speciale tekens bewerken (dynamiek, articulatie etc.)

·	strofetekst (lyrics) wijzigen

·	vrije tekst wijzigen

·	uiterlijk van maatstrepen (normaal, mensuur, enkel)

·	noten en rusten verticaal verschuiven

·	akkoorden wijzigen (noten verschuiven, toevoegen, wissen - zolang tenminste een noot blijft staan)

·	voortekens zetten/wissen

·	alle bereiksfuncties behalve wissen (dus in het bijzonder "stokrichting wijzigen", "waardestreep veranderen" en "notenwaarde veranderen" is nog mogelijk)

·	horizontale verschuiving van noten en rusten (zie menu-item Extra's, Horizontaal verschuiven, hier)

·	wijziging van de maatcijferaanduiding

De volgende wijzigingen kunnen niet meer plaatsvinden:

·	partituurklemmen wijzigen

·	blokoperaties zoals verschuiven en kopieren

·	met de hand verschuiven (ruimte scheppen) over alle notenbalken

·	nieuwe toonsoort- en maatsoort

·	wijzigingen van maatstrepen in de maatstreepselectie

·	wijziging van de algemene spreiding

Indien laatstgenoemde wijzigingen voor reeds opgemaakte stukken noodzakelijk blijken te zijn (akkoord wissen, stuk of notenbalk transponeren, etc.), dan moet SPP de huidige opmaak wissen. In dat geval zult u het stuk opnieuw op moeten maken.

Bij veranderingen die na de opmaak toegestaan zijn volgt geen automatische aanpassing van de afstanden tussen noten meer. Alle x-waarden van de partituurregels blijven ongewijzigd. Als perse extra plaats nodig is, bijv. om een vergeten voorteken tussen zestienden te zetten, kan het met de hand verschuiven van noten ([Alt] en [Ctrl] ingedrukt houden) een oplossing brengen (zie "Horizontaal verschuiven", hier).

 De mogelijkheid om noten en voortekens te wijzigen na de opmaak dient men slechts in noodgevallen te gebruiken! Het is beter om het bewerkte muziekstuk op foutloosheid te controleren (door het af te luisteren) voor de opmaak.


Opmaak opheffen
3.4.7.8	Opmaak opheffen

Klik bij een muziekstuk dat opgemaakt is, in de spreidingsbox in het hoofdvenster.


Overzicht 2
3.4.8	Overzicht

Aanwijzing: deze functie is alleen bij opgemaakte stukken mogelijk!

SPP tekent een of twee bladzijden in pagina-afbeelding. Een bladzijdeselectie ontbreekt. De pagina, die bij de aanvangsmaat in het hoofdvenster hoort, wordt getekend. Als er genoeg plaats is op het beeldscherm wordt - afhankelijk van het ingestelde afdrukformaat en de lengte van het muziekstuk - tot twee bladzijden getekend. Sleutels en tekst worden meestal groot afgebeeld, maar het gaat om - de naam zegt het al - het overzicht van een (misschien vergeten) stuk.


Afdrukken 2
3.4.9	Afdrukken [Ctrl+D]

 Afdrukken kan men alleen opgemaakte stukken!

3.4.9.1	Afdrukken onder Windows


Afdrukken onder Windows
3.4.9.1	Afdrukken onder Windows

Als u op de menu-optie "Afdrukken" klikt, opent Windows het u vertrouwde afdrukvenster. De instelmogelijkheden zijn geheel afhankelijk van uw printer. Lees alles s.v.p. na in het handboek bij uw printer.

 Indien u op de opmaakpagina voor DIN A4 liggend (landscape) heeft gekozen, moet u dit ook doen in uw afdrukvenster!


Pagina naar klembord
3.4.10	Pagina naar klembord

SPP maakt het u mogelijk, op eenvoudige wijze noten naar andere programma over te brengen, bijv. een tekstverwerker of een grafisch programma.

Twee mogelijkheden:

·	uitsneden van het beeldscherm (screenshot)

·	een geformatteerde bladzijde exporteren

Uitsneden van het beeldscherm

Alles dat u in het hoofdvenster of de opmaakpagina ziet, kunt u ook naar vele andere programma's exporteren. De meeste plaatjes in dit boek zijn zo ontstaan.

Nadeel: de resolutie is natuurlijk minder dan bij de tweede methode, maar voor een kort voorbeeld op een werkblad wel voldoende.

·	In de bovenste rij van uw toetsenbord rechts vindt u een toets met de opdruk PrintScreen. Hiermee brengt u de gehele beeldscherminhoud naar een Windows-buffer (klembord).

·	Start een ander programma, bijv. een grafisch- of tekstprogramma.

·	Druk [Ctrl+V] (plakken) en snijd hier dan het gewenste deel af.

In de meeste grafische programma's (bijv. Paint in de map Accessoires van Windows) moet u op een stippellijn-kader klikken en de gewenste uitsnede met de muis aangeven.

In tekstverwerkers (bijv. Word) klikt men op de geimporteerde afbeelding, die vervolgens door zes vierkantjes op de rand van het plaatje omgeven wordt, waarmee men de gewenste uitsnede kan bepalen.

In "Word97" opent u eerst de werkbalk voor grafiek (Menu Beeld, werkbalken, figuur). Klik daarin op het bijsnijden-pictogram. Ga met de muispijl naar een van de vierkantjes en schuif dat in de gewenste richting. Zo wordt het plaatje aan de randen bijgesneden. Schuif zo alle hoeken naar de gewenste positie.

(In Word 6.0 moet u bij het verslepen van hoekpunten [Shift] ingedrukt houden. Raadpleeg in twijfelgevallen uw documentatie onder kopjes als "Grafische bewerkingen", "Verkleinen" of "bijsnijden". )

Een opgemaakte bladzijde overspelen

Klik op menu-item "Bestand", "Bladzijde naar klembord". Het volgende paneel gaat open, dat aan een diskette doet denken:

Stel in, als het stuk meerdere bladzijden beslaat, in welke bladzijde geexporteerd moeten worden. Bepaal ook de resolutie waarin dat moet gebeuren (90, 180, 300, 360, 600 DPI).

Zoals in het voorgaande beschreven werd, kunt u de bladzijde nu in een tekenprogramma of tekstverwerker laden en verder bewerken.

 Het Windows-klembord kan per keer slechts een bladzijde bewaren. Als u eerst bladzijde 1 en dan 2 van uw notenvoorbeeld overbrengt, zonder de bladzijde tussendoor door een ander programma te laten afhalen, wordt bladzijde 1 overschreven.

 Wat overgebracht wordt is steeds een gehele bladzijde, ook wanneer u maar een klein gebied met noten heeft beschreven. Om geen overbodige witte vlekken te exporteren, kunt u het beste de volgende paragraaf lezen.

Uitsnede op de opmaakpagina begrenzen.

·	Schakel de liniaal in

·	Verschuif de bovenste rand van de zetspiegel en de inspringing van de eerste notenbalk zo ver mogelijk naar de rand

·	Lees m.b.v. de liniaal de afmeting van het gebied met noten ongeveer af (hier 11,5 * 4,5 cm).

·	Klik op "DIN A4". Klik in het paginaformaatvenster op "Andere" en dan op "breedte". Geef de gewenste breedte in (bijv. 11,5 cm). Klik op "OK". Geef de gewenste hoogte in (bijv. 4,5) [OK] Klik dan ergens buiten het paginaformaatvenster.

·	Uw gehele pagina is nu geen DIN A4 meer, maar nog maar 11,5 * 4,5 cm groot. Schuif de inspringing van de eerste regel nog wat naar links, zodat de beide maten op dezelfde "bladzijde" passen:

·	Verlaat de opmaakpagina met "OK" en roep onder "Bestand" de optie "Pagina naar Klembord" aan.

·	Een bijsnijd-actie in het ontvangende programma is nu niet meer nodig!

 Na de omvorming vormen de noten slechts een plaatje. Dit kan men naderhand niet meer in SPP gebruiken om er bijv. nog een fout uit te halen!


MIDI-file laden
3.4.11	MIDI-file laden

Algemeen

MIDI-bestanden zijn de kleinste gemene deler tussen computerprogramma's onder de meest verschillende besturingssystemen waar muziek mee wordt bewerkt, en tevens tussen verschillende keyboards. Ze zijn te vergelijken met ASCII-bestanden in tekstverwerkers: een standaard om informatie uit te wisselen tussen verschillende systemen. Natuurlijk kunnen niet alle gegevens van een muzieknotatieprogramma als MIDI-bestand worden overgebracht. De standaard is beperkt tot toonhoogte en -lengte, maat- en toonsoort alsmede commando's voor klankbesturing van aangesloten soundapparaten of keyboards. De rest, in het bijzonder liedteksten, dynamische tekens en articulaties, blijft buiten het bereik van de MIDI-standaard.

Het laden van MIDI-bestanden

Nadat op de betreffende menu-optie is geklikt en een MIDI-bestand is uitgekozen, verschijnt de volgende aanwijzing:

Deze nuttige functie stelt u in de gelegenheid, voordat u de song daadwerkelijk laadt, eerst te luisteren of u de juiste file heeft uitgekozen. Afbreken, zoals gebruikelijk, met de rechter muisknop. Verder met een willekeurige toets.

Als u verdergaat volgt deze box, waarin u de quantisering kiest:

Nadat op een van de tabletten geklikt is rekent SPP de MIDI-gegevens in noten om.

De actuele stand van zaken wordt op het beeldscherm afgebeeld. Als het laden voltooid is, probeert SPP nog de kleinste rusten, die waarschijnlijk van het fraseren komen, om te vormen. Zonder deze functie zou wat geladen wordt er vermoedelijk zo uitzien:

Tips

·	Sommige MIDI-bestanden hebben geen maataanduiding. In zulke gevallen gebruikt SPP een vierkwartsmaat

·	Soms hoort men weliswaar een opmaat, maar in een MIDI-bestand (dat geen maatstrepen kent) kan het begin van een stuk niet met een "rust" beginnen (d.w.z. met een later gebrachte inzet van stemmen).

In beide gevallen ontstaat een verkeerde weergave van noten, omdat SPP bij gebrek aan beter, informatie verkeerd in de maat zet. Kies dan voor de volgende oplossing:

·	Laad het MIDI-bestand zoals u gewend bent. Stel de juiste maatsoort in.

·	Voeg in de eerste maat voor de eerste noten zoveel rusten in, dat de opmaat "vol" is.

·	Sla het stuk weer als MIDI-bestand op, waarbij u voor de veiligheid een andere naam (of map) kiest.

Bij het opslaan schrijft SPP de ingestelde maatsoort in het nieuwe MIDI-bestand. Als u dat nu opnieuw laadt, wordt alles in de juiste maat geplaatst, ook de maatstrepen staan nu op de goede plaats. Nu alleen nog de rusten aan het begin van de "opmaat" wissen.

 Via deze omweg (als MIDI-file opslaan) kunt u uw noten zelfs van driekwart in vierkwartsmaat laten veranderen.

Verder toepassingsvoorbeeld: u heeft in vierkwartsmaat genoteerd, geeft later echter de voorkeur aan alla breve. Met de functie Bereik, "Notenwaarde veranderen" (zie hier), verdubbelt u alle notenwaarden. Dan stelt u als maatsoort Alla Breve in. Sla uw stuk op als MIDI-bestand, en laad het dan weer.


MIDI-file opslaan
3.4.12	MIDI-file opslaan

Het gehele stuk wordt als standaard MIDI-bestand opgeslagen. Net als bij het normale opslaan moet u eerst een bestandsnaam invoeren. Als extensie is ".mid" gebruikelijk.


Afsluiten
3.4.13	Afsluiten [Alt+F4]

Zou u met ScorePerfect Professional werkelijk willen stoppen (mijn ervaring is dat dit hoogstens door dwang van buitenaf gebeurt), dan kunt u hier op een ordelijke manier uit het programma geraken. Eerst wordt u nog gewaarschuwd, een muziekstuk dat eventueel nog voor uw ogen staat, op te slaan, voordat het zich in de elektronische lucht oplost.

 Ook via [Alt F4] bereikbaar.


"Blok"
3.5	Menu "Blok"

Het principe van blokken zult u wel al kennen van tekstverwerkers . Delen kunnen gemarkeerd en vervolgens gemanipuleerd worden.

Naast de standaard-bewerkingen van een blok zoals kopieren, knippen, wissen, laden en opslaan zijn er onder "Diversen" meer geraffineerde mogelijkheden.

 Blokken bestaan in SPP altijd uit gehele maten. Wilt u gedeelten van maten manipuleren, dan kunt u de bereik-functies gebruiken.

3.5.1	Blok markeren [Shift/Alt + Muisklik]

3.5.2	Doelblok bepalen

3.5.3	Foutmelding "Overlappende notenbalken"

3.5.4	...verschuiven [V]

3.5.5	...kopieren [K]

3.5.6	...invoegen [1]

3.5.7	...leeg maken [L]

3.5.8	...verwijderen [2]

3.5.9	...Diversen [D]

3.5.10	...Diversen 2 [D D...]

3.5.11	...opnemen [<]

3.5.12	...laden

3.5.13	...opslaan [S]

3.5.14	...markering wissen [M] of [Rechtsklik]


Blok markeren
3.5.1	Blok markeren

Hoewel voor liefhebbers van onbeperkte muisbediening de menu-opties "Blokbegin" en "Blokeinde" beschikbaar zijn, bestaat er ook een combinatiemogelijkheid van toetsen met de muis:

Blokbegin bepalen

Houd linker [Shift] ingedrukt en klik in de maat waar het blok mee moet beginnen.

Blokeinde bepalen

Houd [Alt] ingedrukt en klik in de maat, waar het blok mee moet eindigen.

 Blokken kunnen meerdere notenbalken beslaan. Het blokbegin is dan de linker bovenhoek, het blokeinde de rechter onderhoek van het blok.

 Als men linker [Shift] resp. [Alt] indrukt verschijnt onder links in het scherm een passende aanwijzing.

Blokmarkering via de menubalk

Klik op de gewenste menu-optie en dan in de beoogde maat.

 Gemarkeerde blokken zijn te herkennen aan een erover getekend puntrooster.


Doelblok bepalen
3.5.2	Doelblok bepalen

Na het aanroepen van een van de nog te behandelen blokoperaties klikt u met de linker muisknop in de maat (doelmaat), waar de "linker bovenhoek" van het doelblok moet staan.

 Een blokoperatie kunt u afbreken met de rechter muisknop.


Foutmelding "Overlappende notenbalken"
3.5.3	Foutmelding "Overlappende notenbalken"

Bij blokoperaties kan de foutmelding "overlappende notenbalken" verschijnen. Meestal is er dan het volgende aan de hand:

U heeft een blok gedefinieerd dat zich over meerdere notenbalken uitstrekt, bijv. over alle acht notenbalken van uw stuk. Nu wilt u dit blok naar een dieperliggende notenbalk kopieren. Bijv. klikt u in een maat van de derde balk. Omdat SPP blokken steeds intact laat, zijn er twee balken te weinig en kan de operatie niet worden uitgevoerd.,


...verschuiven
3.5.4	...verschuiven

Deze functie verschuift de inhoud van een blok, dat gemarkeerd werd, naar een andere plaats. Het doelblok is dus aanvankelijk leeg.

·	Bron- en doelblok mogen elkaar overlappen

·	De blokmarkering wordt mee verplaatst

·	Indien in het doelblok reeds noten staan, worden ze (na een waarschuwing) overschreven

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [V] bereikbaar.


...kopieren
3.5.5	...kopieren

Hetzelfde als "...verschuiven", echter met behoud van de inhoud van de bronmaten.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [K] bereikbaar.


...invoegen
3.5.6	...invoegen

 Alleen toegestaan voor blokken die zich uitstrekken over alle aanwezige notenbalken.

Voor de maat waar men op klikt voegt het programma zoveel lege maten in, als het bronblok bevat, en kopieert dan het blok daar naartoe. Beslaat de blokmarkering bijv. maat 2 t/m 4 en klikt u dan in maat 24, dan worden eerst drie lege maten ingevoegd voor maat 24. Vervolgens wordt de inhoud van het bronblok daar naartoe gekopieerd.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [1] bereikbaar.


...leeg maken
3.5.7	...leeg maken

De inhoud van de bronmaten wordt gewist, er blijven lege maten staan.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [L] bereikbaar.


...verwijderen
3.5.8	...verwijderen

 Alleen toegestaan voor blokken die zich uitstrekken over alle aanwezige notenbalken.

De inhoud van de bronmaten wordt gewist, vervolgens worden de vrijgekomen maten uit de notenbalk verwijderd. De zo gewiste maten inclusief alle noten, speciale tekens, legatobogen etc. zijn dan blijvend verloren. Daarom verschijnt eerst een waarschuwing.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [2] bereikbaar.


...Diversen
3.5.9	...Diversen

Deze blokfuncties zijn geschikt om grote hoeveelheden gegevens tegelijk te veranderen. De opties zijn als sub-menu's te begrijpen, herkenbaar aan de drie puntjes achter iedere titel.

Let op de getallen aan het begin van de opties, voor snelle toetscommando's!

3.5.9.1	Toonhoogte...[D 1 ...]

3.5.9.2	Notenwaarde...[D 2 ...]

3.5.9.3	Rusten...[D 3 ...]

3.5.9.4	Wissen...[D 4 ...]

3.5.9.5	Herberekening...[D 5 ...]

3.5.9.6	Lyrics...[D 6 ...]

3.5.9.7	Akkoordsymbolen...[D 7 ...]


Toonhoogte...
3.5.9.1	Toonhoogte...

veranderen...

Hiermee kunt u snel fouten in de hoogtepositie van een melodie corrigeren, of sequensen (notenseries) maken. Alle tonen in het blok worden een aantal diatonische stappen naar boven of onderen verschoven. In een invoervenster geeft u het aantal stappen aan.

Voorbeeld: de invoer van het getal "3" verschuift de toon c' naar f', het getal "-4" geeft F.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 1 1] bereikbaar.

Octaaf naar boven/onder

Verschuift alle noten in het blok een octaaf naar boven of naar onder. De stokrichtingen van de noten wordt opnieuw berekend.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 1 2] resp. [D 1 3] bereikbaar.

+ Interval

Aan een gegeven melodie wordt het uitgekozen interval toegevoegd. Zo kan men snel een melodie "uit-tertsen".

 Werkt alleen op afzonderlijke tonen! Bij twee- of meerklanken wordt niets toegevoegd.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 1 4] t/m [D 1 9] bereikbaar.


Notenwaarde...
3.5.9.2	Notenwaarde...

als ingesteld

Alle noten of rusten (!) in het blok worden omgezet naar de linksonder in de notentabletten ingestelde noten- of rustwaarde.

 Ook via [D 2 1] bereikbaar.

...halveren / ...verdubbelen

Alle noten- en rustwaarden worden (zoveel mogelijk) gehalveerd of verdubbeld.

·	gehalveerd = een halve noot wordt een kwartnoot

·	verdubbeld = een halve noot wordt een hele noot

"Zoveel mogelijk" betekent dat SPP bijv. geen hele noten kan verdubbelen, omdat deze niet in de notentabletten bestaan (wel in de "Tekenselectie", zie hier)

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 2 2] t/m [D 2 3] bereikbaar.


Rusten...
3.5.9.3	Rusten...

verticaal verschuiven

Vooral in gemengde notenbalken (zie hier) zou het noodzakelijke verschuiven van rusten met de muis een bewerkelijke zaak worden.

·	(indien nodig) scheid de gemengde notenbalken

·	zet via "rusten verticaal verschuiven" de rusten in de gewenste mate naar boven (positief) of naar onderen

 (negatief)

·	voeg de notenbalken weer samen

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 3 1] bereikbaar.

Lege maten met rusten vullen

SPP schrijft in elke maat van het blok, waar geen noten en geen rusten in staan, een gehele rust.

 Ook in een lege driekwartsmaat wordt een gehele rust geschreven - en dat klopt ook! De gehele rust heeft namelijk niet automatisch de waarde van vier kwarten maar betekent alleen maar: in deze maat (waarbij de maatsoort geen rol speelt, met uitzondering van: vier halve maten) heeft de muzikant niets te doen!

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 3 3] bereikbaar.

Hele maatrusten wissen

Het omgekeerde van de voorgaande functie. Markeer een notenbalk of een stuk als blok en laat SPP alle gehele rusten wissen. Noten en overige rusten blijven onaangetast.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 3 4] bereikbaar.

Hele maatrusten naar combinatierusten

In orkeststemmen vat men achtereenvolgende rustmaten samen en voorziet deze met een getal dat erboven komt te staan.

Dus de volgende maten:

kunnen worden samengevat tot:

Markeer dus de rustmaten die u samen wilt vatten en roep de functie aan. In bovenstaand voorbeeld zijn twee regels tot blok gemaakt. Zoals u ziet heeft SPP de dubbele maatstreep gerespecteerd en de meermaatsrusten correct tot twee groepen samengevat.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 3 6] bereikbaar.

Combinatierusten scheiden

Het omgekeerde van de vorige functie: alle in een blok staande combinatierusten worden weer in gehele maat-rusten "uitgespreid".

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 3 7] bereikbaar.


Wissen...
3.5.9.4	Wissen...

Horizontale verschuiving

Dit wist alle handmatige verschuivingen van noten binnen een blok (vgl. "horizontaal verschuiven", hier).

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 4 1] bereikbaar.

Lyrics

Wist alle strofetekst, die bij de in het blok aanwezige noten horen. (vgl. Lyrics)

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 4 2] bereikbaar.

Vrije tekst

Alle vrije tekst, die aan het gemarkeerde gebied verbonden is, wordt gewist.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 4 3] bereikbaar.

Legatobogen

Wist alle legatobogen binnen het blok.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 4 4] bereikbaar.

Speciale tekens

Alle speciale tekens, bijv. articulatie, dynamiek en alle vrij toepasbare tekens van de tekenset, die bij de noten van het blok horen, worden gewist.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 4 5] bereikbaar.

Grepen

Gitaargrepen, die aan de noten van het blok verbonden zijn, worden gewist.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 4 6] bereikbaar.

Grafieken

Afbeeldingen, die aan de noten van het blok verbonden zijn, worden gewist.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 4 7] bereikbaar.

Akkoordsymbolen

Akkoordsymbolen, die aan de noten van het blok verbonden zijn, worden gewist.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 4 8] bereikbaar.

Sleutelwisseling

Alle sleutelwisselingen binnen het blok worden gewist, de toonhoogte van de noten wordt aangepast.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 4 9] bereikbaar.

MIDI-gegevens

Alle MIDI-gegevens worden gewist.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 4] bereikbaar, daarna op de op een na onderste optie in het paneel klikken.


Herberekening...
3.5.9.5	Herberekening...

Waardestrepen

Alle met de hand aangebrachte waardestreepveranderingen binnen het blok worden gewist. SPP rekent vervolgens de waardestrepen aan de hand van wat er in de "voorinstellingen" staat, opnieuw uit.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 5 1] bereikbaar.

Stokrichting

Alle door u in het blok aangebrachte wijzigingen in stokrichting worden gewist. Vervolgens worden de stokken naar de standaardregels getekend.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 5 2] bereikbaar.

Notenafstand

In zeer zeldzame gevallen komt het voor, dat SPP notenafstanden niet goed berekent. Dit komt, omdat SPP geen compleet nieuwe berekeningen uitvoert voor de inhoud van een maat bij elke actie, daar dit ten koste zou gaan van de werksnelheid van het programma.

Voorbeeld: een maat vol overbrugde achtsten bij geringe spreiding, waarin u de twee laatste overbrugde achtsten in vlaggetjes-achtsten verandert. Hier kan het gebeuren, dat de vlaggetjes van de laatste achtste noot dan op de maatstreep ligt.

Als u op de functie "Notenafstand opnieuw berekenen" klikt, herstelt SPP dit.

 Gebruik deze functie ook om bijv. na wijziging van het lyrics-lettertype (zie hier) de tekstafstanden opnieuw te berekenen.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 5 3] bereikbaar.

Notenafstand (zonder lyrics)

Er wordt niet op de strofetekst gelet. Dit leidt soms tot een evenwichtiger notenbeeld in begeleidende stemmen, waar geen lyrics bij staan. Bij een te groot lettertype kunnen op deze manier wel lettergrepen en woorden te dicht bij elkaar komen te staan of elkaar zelfs overlappen.

 Denk er dus aan, dat u bij "notenafstand (zonder lyrics)" zelf verantwoordelijk bent voor de juiste afstand van de tekst!

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 5 4] bereikbaar.

secundeakkoorden

Indien in akkoorden secunden (clusters) voorkomen, kunt u deze hiermee correct volgens de regels laten plaatsen. Dit kan nodig zijn, als

·	na het inspelen van de noten via een MIDI-keyboard de secunden verkeerd genoteerd staan

·	na een transpositie of hoogteverschuiving van het akkoord de secunden niet meer kloppen, zoals ze er staan

·	na handmatige verandering van de stokrichting de secunden verkeerd aan de stok zitten

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 5 5] bereikbaar.

Legatobogen

Als na het tekenen van een legatoboog de toonhoogte van de noten wordt veranderd, zit de boog niet meer goed. Met deze functie worden legatobogen opnieuw geplaatst.

Deze functie is zeer nuttig, ook na de transponering van een stem of de verschuiving over een octaaf. Omdat dan vaak de stokrichting van afzonderlijke noten moeten worden omgedraaid, zou er zonder herberekening van de bogen vaak een bizar notenbeeld ontstaan.

De functie werkt zo, dat hij alle bogen die in het blok worden aangetroffen, opnieuw berekent, precies alsof ze met de bereiksfunctie "Legatobogen... automatisch" werden gemaakt (de zogenaamde X4-bogen!).

Bogen die ergens op een bijzondere manier geplaatst zijn ("X3/X5"- bogen) of die meer dan 4 knooppunten hebben (omslagpunten, uitgevallen vormen) worden dus in automatische bogen omgezet.

Als u dat niet wilt, moet u uitkijken, dat geen van de "bijzondere" bogen binnen het gemarkeerde blok ligt.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 5 6] bereikbaar.


Lyrics...
3.5.9.6	Lyrics...

invoeren

 De cursor wordt onder de maat linksboven in het blok gezet. U kunt meteen beginnen met schrijven.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 6 1] bereikbaar.

verticaal verschuiven

Reeds ingevoerde strofetekst kan verticaal worden verschoven. Dit is bijv. noodzakelijk, wanneer een notenbalk naderhand omhoog of omlaag werd geschoven en de tekst dan niet meer midden tussen de notenbalken staat.

De wijziging betreft alle strofeteksten van een notenbalk (dus alle strofen gezamenlijk). De waarde waarmee ze worden verschoven geeft u in een instelbox aan: naar beneden met een positieve, naar boven met een negatieve waarde. Als eenheid wordt hier de pixel gebruikt (beeldschermpunt, 1/90 inch).

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 6 2] bereikbaar.

kopieren

Vooral in homofone koorstukken is dit een nuttige functie. Schrijf onder de bovenste stem de tekst, maak de bovenste stem tot blok, roep deze functie aan en klik in de opvolgende notenbalken steeds in de eerste maat. Lyrics kopieren werkt per maat. Zolang in de doelmaat het gelijke aantal noten als in de bronmaat aanwezig is (ongeacht de notenwaarde en de rusten) functioneert dit foutloos. Voor polyfone koorcomposities is hij onder bepaalde voorwaarden ook te gebruiken.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 6 3] bereikbaar.


Akkoordsymbolen...
3.5.9.7	Akkoordsymbolen...

berekenen

Deze functie bestaat uit een harmonische akkoordanalyse. Alle boven elkaar staande noten worden geanalyseerd en als akkoordsymbolen beschouwd.

Voor de berekening worden er alle noten van de notenbalk bij betrokken, die de status PLAY aan hebben. (zie hier). Indien u afzonderlijke stemmen buiten beschouwing wilt laten (drumbalken, stemmen met zeer snelle notenwaarden of die rijkelijk chromatisch zijn, voorslagen en doorwerkingen), kunt u bij deze voor de analyse PLAY uitschakelen.

 Dit is zeer snel via de liniaal te bereiken! (zie hier)

 De blokmarkering die u aan moet brengen is iets anders dan gewoonlijk. De lengte van het blok geeft het aantal maten weer, waar de analyse voor moet worden uitgevoerd. Het is voldoende, wanneer u een afzonderlijke notenbalk als blok markeert, want boven de bovenste notenbalk komen de akkoordletters.

 Indien u het gehele stuk wilt analyseren, kunt u onder menu-item "Notenbalken" de optie "als blok definieren" gebruiken (zie hier), om SPP mee te delen boven welke notenbalk de akkoordletters moeten komen te staan.

 SPP kan alleen een akkoordanalyse uitvoeren, wanneer minstens een drieklank (drie noten met verschillende namen) aanwezig is!

Dus, in de eerste maat van dit voorbeeld wordt niets herkend, want deze is eenstemmig. Ook boven de eerste achtste in maat 2 komt geen akkoordsymbool, omdat f-a (F-groot? d- klein?) geen drieklank is.

De verminderde drieklank op de laatste achtste tel in maat 2 kan SPP ook niet eenduidig toewijzen, hier ontbreekt de vierde akkoordtoon. SPP beschouwt dus niet de harmonische samenhang, maar analyseert per punt. Denk hier zelf eens als muzikant over na, welke akkoordtoekenning zou de juiste zijn? Helemaal niet zo eenvoudig: stel je F of B in de bas voor...

Als u de juiste oplossing voor de correcte akkoordtoewijzing weet, kunt u deze aanvullen. Klik op de nog lege rechthoek met de rechter muisknop.

U kunt de akkoordaanduiding nu wissen of bewerken.

 Hoe men ontbrekende akkoordaanduidingen kan aanvullen, (bijv. in maat 1) is te vinden onder menu-item "Bereik", optie Diversen, onder "Akkoordnaam" (zie hier).

 Alle automatisch berekende akkoordnamen of via "Bereik, Diversen" met de hand gezette akkoordnamen worden bij een transpositie van het stuk mee getransponeerd!

Dit geldt echter niet voor de letters die u met "vrije tekst" heeft geschreven! Daarom moet u ontbrekende akkoordnamen dus nooit met de hand schrijven.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 7 1] bereikbaar.

verticaal centreren

Hiermee kunt u alle akkoordnamen op een in te stellen afstand boven/onder de notenbalk plaatsen. Gebruik deze functie, wanneer u over meerdere maten de symbolen moet verschuiven, zodat ze gelijkmatig "in de rij" staan. Dit geeft een rustig en goed leesbaar notenbeeld.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 7 3] bereikbaar.

in grepen omzetten

Hiermee vervangt u ieder akkoordsymbool in het blok door een greep met dezelfde naam uit de grepenbibliotheek. (gitaartabellen)

 De namen met elkaar laten overeenstemmen is uw eigen verantwoordelijkheid! Als het automatisme "Dm" als akkoordsymbool ziet, terwijl u de bijbehorende greep "Dmol" genoemd heeft, kan een conversie niet plaatsvinden.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D 7 3] bereikbaar.


...Diversen 2
3.5.10	...Diversen 2

Alles, wat niet in de systematiek van "Diversen" wilde passen, staat in "Diversen 2"

 Wanneer u weet, dat een functie in het paneel "Diversen 2" staat, kunt u indien een blok gedefinieerd is door tweemaal op [D] te drukken direct in dit paneel terecht komen.

3.5.10.1	Grepen verticaal centreren [D D 1]

3.5.10.2	Herhalingsmaat [D D 2]

3.5.10.3	Zonder herhalingsmaten [D D 3]

3.5.10.4	Maatinhoud in gehele notenbalk kopieren [D D 4]

3.5.10.5	Notennamen als lyrics [D D 5]

3.5.10.6	Maatlengte controleren [D D 6]


Grepen verticaal centreren
3.5.10.1	Grepen verticaal centreren

Deze functie brengt alle gitaargrepen (zie hier) die bij het blok horen op een lijn onder of boven de notenbalk. De afstand tot de notenbalk kunt u in een instelbox aangeven.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D D 1] bereikbaar.


Herhalingsmaat
3.5.10.2	Herhalingsmaat

SPP controleert alle maten in het blok en vormt gelijke maten die achter elkaar staan, om in een eenmaats herhalingsteken ("luilak"-teken).

De maatinformatie blijft daarbij behouden, slechts de afbeelding op het scherm (en bij het afdrukken) is veranderd.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D D 2] bereikbaar.


Zonder herhalingsmaten
3.5.10.3	Zonder herhalingsmaten

Eventuele herhalingsmaten in het blok worden teruggeschakeld naar de normale afbeelding, de "luilakken" worden weer uitgeschreven.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D D 3] bereikbaar.


Maatinhoud in gehele notenbalk kopieren
3.5.10.4	Maatinhoud in gehele notenbalk kopieren

Hiermee kan men de beginmaat in een blok (de maat linksboven) automatisch in alle navolgende maten van dezelfde notenbalk kopieren. Indien u meerdere maten of notenbalken als blok heeft gemarkeerd, vat SPP het blok samen tot een maat.

Als u verder nog geen stemmen heeft ingevoerd, moet u SPP duidelijk maken, hoe "lang" uw stuk eigenlijk is! (Een afsluitende maatstreep in bijv. maat 160 is niet voldoende). Zet in de laatste maat van de notenbalk een willekeurige noot; de kopieerfunctie zal hem zometeen overschrijven.

 De gemarkeerde maat wordt - ook als hij midden in de maat moet komen - in alle maten van de notenbalk gekopieerd. Een waarschuwing, dat u daarbij reeds geplaatste noten overschrijft, volgt hier niet op!

Deze functie is geschikt om snel een (slagwerk-) ostinato te schrijven (... en al snel heeft men een rap...)

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D D 4] bereikbaar.


Notennamen als lyrics
3.5.10.5	Notennamen als lyrics

De namen van de tonen in het blok worden boven de noten, de twee-, drieklank of het akkoord geschreven en kunnen naderhand als "lyrics" worden behandeld.

Met de functie "Diversen Lyrics... verticaal verschuiven" (zie hier) kunnen de letters verticaal verschoven worden, als ze te dicht bij de notenkoppen komen te staan.

Deze functie geeft allerlei "schoolse" mogelijkheden!

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D D 5] bereikbaar.


Maatlengte controleren
3.5.10.6	Maatlengte controleren

Zoals u weet, kunt u in SPP in iedere maat zoveel of zo weinig noten invoeren als u wenst. Tot nog toe was u er zelf verantwoordelijk voor te zorgen, dat geen onvolledige of overladen maten ontstonden.

Met de blokfunctie "Maatlengten controleren" is SPP u behulpzaam bij deze taak.

Voordat deze functie start vraagt SPP, of de controle voor het hele stuk of alleen voor het blok moet worden uitgevoerd.

Achter elkaar wordt nu iedere opgespoorde maat aangegeven met een blokmarkering. Dat daarbij ook opmaten aangewezen worden, daar moet u zich niets van aantrekken.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [D D 6] bereikbaar.


...opnemen
3.5.11	...opnemen (REC.)

 Deze prof-functie is een zeer effectieve afgeleide van de MIDI-realtime-invoer onder menu-item Bestand.

·	Markeer een blok. Indien dit twee notenbalken omvat, worden de tonen over deze verdeeld. Als splitspunt wordt de huidige instelling van de MIDI-realtime-invoer gebruikt; na de start van het programma is dat altijd c'.

·	Stel linksonder de kleinste waarde in, waar SPP rekening moet houden (quantiseringswaarde)

 Als u een notenwaarde instelt, zal SPP alle (speel-) rusten onderdrukken! Stelt u een rustwaarde in, dan schrijft SPP gewone rusten en noten.

·	Als metronoomtempo dient het actuele afspeeltempo

·	Roep menu-item "Blok inspelen" aan of beter, druk [<]. Als deze functie voor het eerst wordt aangeroepen krijgt u nog de vraag, of de metronoomklik intern of extern moet klinken.

·	De rest kent u al uit de MIDI-realtime-invoer. Als het einde van het blok bereikt wordt, breekt SPP de opname af. Door gebruik te maken van de blokfunctie worden de navolgende maten dus tegen per ongeluk overspelen beschermd.

U ziet het: in principe kan men dit ook via MIDI-realtime bereiken. Deze methode is echter sneller in de praktijk en voor "inspeel-profs" een grote verrijking.

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [<] bereikbaar.


...laden
3.5.12	...laden

Hiermee kan een eerder opgeslagen blok weer geladen worden. Opgeslagen blokken hebben een ander bestandsformaat (SPB) dan opgeslagen stukken (SON).

Voordeel van blokken is, dat men noten van het ene SPP-stuk in het andere kan plaatsen.


...opslaan
3.5.13	...opslaan

Een gemarkeerd blok kan opgeslagen worden; de extensie is ".SPB".

 Als een blok gemarkeerd is, ook via [S] bereikbaar.


...markering wissen
3.5.14	...markering wissen

Om een blokmarkering te wissen, heeft u in totaal drie mogelijkheden:

·	Druk op [M]

·	Klik met de rechter muisknop ergens op het scherm

·	Druk [Alt + linker Shift] en klik in het blok


"Beeld"
3.6	Menu "Beeld"

Onder dit item vallen de functies, waarmee men door de partituur kan bewegen en het beeldformaat kan wijzigen. Verder vindt u hier functies voor de beeldschermweergave en -vormgeving.

Als een optie aangevinkt is, betekent dat, dat deze actief is.

3.6.1	naar eerste balk [Ctrl+pijl omhoog]

3.6.2	toon balk...[Ctrl+Y]

3.6.3	naar laatste balk [Ctrl+Pijl omlaag]

3.6.4	naar begin [Ctrl+A]

3.6.5	naar maat...[Ctrl+X]

3.6.6	naar einde [Ctrl+B]

3.6.7	klein [1]

3.6.8	normaal [2]

3.6.9	groot [3]

3.6.10	Hoofdvenster [F10]

3.6.11	Liniaal [Ctrl+<]

3.6.12	Notenbalknaam

3.6.13	MIDI-changes

3.6.14	klinkend invoeren


naar eerste balk
3.6.1	naar eerste balk

Springt naar eerste notenbalk van een partituur en beeldt deze aan de bovenrand van het scherm af.

Ook te bereiken met [Z] en dan [1].

 Ook bereikbaar met [Ctrl+Pijl omhoog]


toon balk...
3.6.2	toon balk...

Geef het nummer van de balk aan, dat midden op het scherm moet worden getoond.

 Ook bereikbaar met [Z]


naar laatste balk
3.6.3	naar laatste balk

De laatste balk wordt aan de onderrand van het scherm gezet. Ook te bereiken met [Ctrl+Y] en dan het nummer van de laatste balk (of [31]).

 Ook bereikbaar met [Ctrl+Pijl omlaag]


naar begin
3.6.4	naar begin

Springt naar de eerste maat van het muziekstuk.

 Ook bereikbaar met [Ctrl+A]


naar maat...
3.6.5	naar maat...

Het muziekstuk wordt vanaf de gewenste maat, die u invoert, op het beeldscherm weergegeven.

 Ook bereikbaar met [X]


naar einde
3.6.6	naar einde

Springt naar de laatste maat van een muziekstuk. De laatste maat is altijd de maat, waarin de laatste noten staan.

 Ook bereikbaar met [Ctrl+B]


klein
3.6.7	klein

Tekent het stuk in 2/3 van de normale grootte, zodat bijv. voor blokbewerkingen een beter overzicht kan worden verkregen.

 Ook bereikbaar met [1]


normaal
3.6.8	normaal

Grote stukken van de invoer zal men goed kunnen doen met normale weergave. Wat men invoert kan exact worden gepositioneerd, de tijd voor het scrollen blijft binnen draaglijke grenzen.

 Ook bereikbaar met [2]


groot
3.6.9	groot

Voor speciale toepassingen zoals het zetten en wijzigen van legatobogen, alsmede de verwerking van dynamiek-, articulatie- en speciale tekens.

 Ook bereikbaar met [3]


Hoofdvenster
3.6.10	Hoofdvenster

De hoofddialoog (het onderste kwart van het scherm) kan worden verborgen, zodat op kleinere monitoren meer plaats voor de noten vrij komt.

Toch kan men door toetscommando's alle instellingen van de hoofddialoog (met uitzondering van de notenkop) wijzigen.

 Voorwaarde is wel, dat men de toetscommando's beheerst!

 Ook met [F10] te bereiken.


Liniaal
3.6.11	Liniaal

De liniaal kan in het hoofdvenster links naast de partituurklemmen zichtbaar worden gemaakt.

De maateenheid is cm, het nulpunt is de bovenste lijn van de eerste notenbalk.

Liniaal sluiten

Klik rechts op een vrije plek van de liniaal of druk [Ctrl+<].

PLAY aan/uit

Klik links op de P-box, schakel PLAY voor deze notenbalk in; een rechtsklik schakelt PLAY uit (vgl. hier).

Notenbalk tekenen aan/uit

Klik rechts op de Z-box om het tekenen van de notenbalk te onderdrukken. Een linksklik hierop op ergens op de "blinde" notenbalk laat SPP de balk weer tekenen.

 De klikacties op de Z-box worden niet meteen uitgevoerd! Dit heeft als voordeel, dat men meerdere notenbalken op "blind" kan schakelen, zonder op de reactie op het beeldscherm te hoeven wachten. Om te zorgen dat SPP onmiddellijk de veranderingen laat zien, klikt u met de linker muisknop op een vrije plek van de liniaal.

Een notenbalk verschuiven

Klik ter hoogte van een notenbalk op de liniaal. Houd de muisknop ingedrukt terwijl u de balk verticaal verschuift. De afstand tot notenbalken in de buurt wordt in cm weergegeven.

Meerdere balken verschuiven

Druk tegelijk op linker en rechter muisknop om tegelijk de onderliggende balken te verschuiven (zie ook onder "Notenbalken", "verschuiven".

Afstand tussen alle balken vergroten

Klik ter hoogte van een notenbalk op de liniaal, houdt de muisknop ingedrukt en druk tegelijk linker [Shift]. Als u de muis nu naar boven of onderen sleept, worden de afstanden van alle balken proportioneel met dezelfde factor ingedikt of uitgespreid (trekharmonika-effect).

 Deze functie kan pas vanaf de tweede balk worden uitgevoerd!

Balkafstand voor alle notenbalken direct invoeren

Klik rechts op de liniaal, de volgende box verschijnt:

Liniaal snel openen met de muis

Klik op de uiterste linker rand van het beeldscherm.

 Ook bereikbaar met [Ctrl+<]

 Tijdens de opmaak aangebrachte extra verschuivingen worden bij de afbeelding in het hoofdvenster niet weergegeven. Daarom kan deze afwijken van de hier aangegeven waarde van de afstanden. Voor het afdrukken is de op de opmaakpagina weergegeven plaatsing van de balken doorslaggevend! (zie hier)


Notenbalknaam
3.6.12	Notenbalknaam

Naar keuze kan men hier instellen, of de notenbalknamen in plaats van de balknummers worden getoond in het hoofdvenster. Zijn de notenbalknamen actief, dan is de menuoptie aangevinkt (zie hier).


MIDI-changes
3.6.13	MIDI-changes

Hier kunt u het aanduidingsvakje op de onderste beeldschermrand, waar "MIDI" op staat, in- of uitschakelen, waarmee SPP altijd mee aangeeft of u aan noten MIDI-gegevens heeft gekoppeld. (zie hier)


klinkend invoeren
3.6.14	klinkend invoeren

Zodra met een muisklik een noot wordt gezet, wordt de toon via een aangesloten geluidsapparaat onmiddellijk ten gehore gebracht. Zo kan men haast blind invoeren: in de balk klikken, de muisknop ingedrukt houden en verticaal verschuiven totdat de juiste toon klinkt.

Als u er toch last van mocht hebben. kunt u op deze plaats de functie uitschakelen.

 Of "klinkend invoeren" bij de start van het programma aanstaat of niet, kan men opslaan. Roep in menu "Extra's" het punt "systeempaden" op en klik dan op "opslaan".


"Balken"
3.7	Menu "Balken"

Hier staan de functies die niet over maten of afzonderlijke noten gaan, maar steeds een volledige notenbalk betreffen.

De selectie geschiedt met een verplaatsbaar tekstplaatje, "loper" genaamd. Deze bevat de titel van de uitgekozen functie. Breng deze naar een notenbalk (bij "wissen" en "verschuiven") resp. boven / onder / tussen twee balken) en klik.

Afbreken gaat - zoals steeds - met de rechter muisknop.

3.7.1	als blok def.

3.7.2	diversen [D]

3.7.3	wissen [c -]

3.7.4	toevoegen [c +]

3.7.5	verwisselen [c 0]

3.7.6	samenvoegen [(]

3.7.7	splitsen [)]

3.7.8	verschuiven [V]

3.7.9	transponeren

3.7.10	normale grootte [N]

3.7.11	verkleind [K]

3.7.12	drums (1 lijn) [-]

3.7.13	normaal (5 lijns)[5]

3.7.14	gitaar-tabulatuur [6]

3.7.15	bas-tabulatuur [4]

3.7.16	snaren-stemming


als blok def.
3.7.1	als blok def.

SPP markeert een te selecteren notenbalk als blok. Zo kan via het blok-menu snel een gehele balk worden bewerkt, bijv. leeg maken, of de strofetekst (lyrics) naar een andere balk kopieren.


diversen
3.7.2	diversen

SPP markeert de geselecteerde balk als blok en roept meteen het menu "Blok", "Diversen" op. Nu kan men de gehele balk bijv. een octaaf omhoog of omlaag verschuiven.

 Ook met [D] te bereiken.


wissen
3.7.3	wissen

 Breng de loper naar de te wissenbalk en klik. De notenbalk wordt dan uit de partituur verwijderd. Alle gegevens die erbij horen gaan verloren!

 Ook met [c -] te bereiken.


toevoegen
3.7.4	toevoegen

Breng de loper naar de plek in de partituur, waar een lege, nieuwe balk moet worden ingevoegd. Met een willekeurige toets kunt u afwisselen tussen viool- en bassleutel. Klik links. De nieuwe notenbalk kan net als de reeds bestaande balken bewerkt worden.

 Ook met [c +] te bereiken.


verwisselen
3.7.5	verwisselen

Breng de loper tussen de twee te verwisselen balken in en klik kort links. Na de operatie zijn beide balken in de partituur onderling verwisseld. Door deze functie vaker toe te passen kunt u een dieper liggende balk helemaal naar boven brengen.

 Ook met [c 0] te bereiken.


samenvoegen
3.7.6	samenvoegen

 SPP biedt de mogelijkheid, twee stemmen die oorspronkelijk in twee notenbalken stonden in een zog. gemengde notenbalk (polyfone weergave) te verenigen. Zo wordt het mogelijk, een groot aantal stemmen in een kleiner gebied, overzichtelijker dus, af te beelden.

Eerst wordt u gevraagd, of SPP de stokrichting opnieuw moet berekenen. Als u deze vraag met "Ja" beantwoordt worden de stokken van de bovenste stem automatisch naar boven getekend, die van de onderste stem naar beneden. Bij maten, die wat een van beide stemmen betreft leeg blijven, heeft dit automatisme geen effect. Kies voor "Nee", indien u de stokrichting al bewerkt heeft en na de nodige correcties opnieuw wilt verenigen.

 Ook met [*] (=Shift + 8) te bereiken.


splitsen
3.7.7	splitsen

... het omgekeerde van "verenigen".

U moet een verenigde notenbalk weer in afzonderlijke stemmen opsplitsen, wanneer noten en rusten later nog veranderd moeten worden. Ook hier wordt gevraagd of SPP de stokrichting opnieuw moet berekenen. Indien alleen bogen en tekens moeten worden bewerkt, is dit niet nodig.

 Onder menu-item "Bereik" vind u een groot aantal functies, waarmee correcties zijn aan te brengen op gemengde notenbalken zonder splitsing.

Splitsen bij normale notenbalken

Als u met de loper in een balk klikt, wordt u opgeroepen, een splitspunt aan te brengen. Deze functie dient er hoofdzakelijk voor, een pianostem van een MIDI-bestand in een rechter- en een linkerhand te splitsen.

Alle noten onder de door de pijl links en -rechts te denken horizontale lijn worden naar een door SPP daaronder nieuwe getekende notenbalk verschoven.

 Ook met [Shift (] te bereiken.


verschuiven
3.7.8	verschuiven

Klik met de loper op een balk, zolang u de muisknop ingedrukt houdt kunt u hem naar boven of naar onderen verschuiven. Druk tegelijk ook op de rechter muisknop om alle eronder liggende balken mee te verschuiven

Eindig met schuiven door de linker muisknop los te laten (vgl. ook liniaal).

 Ook met [V] te bereiken.


transponeren
3.7.9	transponeren

Hiermee kunt u transponerende instrumenten bewerken: dus die instrumenten, die anders klinken dan ze worden genoteerd (bijv. B-instrumenten). Om gehele muziekstukken te transponeren naar een andere toonsoort is deze functie niet geschikt.

Breng de loper naar de balk die u wilt transponeren en klik links.

Een paneel verschijnt, waarin u uit de gebruikelijke transposities kunt kiezen. De instrumentnamen binnen haken zijn daarbij als mogelijk voorbeeld op te vatten. Natuurlijk zijn er niet alleen klarinetten in A, maar zijn er nog meer in B.

De opties die beginnen met "Hoorn in..." brengen meer voor elkaar dan alleen het transponeren en het veranderen van voortekens. Hoornstemmen worden zonder voortekens in het staande zetsel genoteerd, kruisen en mollen staan steeds direct voor de noten. Daarom veranderen bij de "Hoorn..."-opties de voortekens in het staande zetsel in notenvoortekens (accidenten) in de notenbalk voor iedere noot. Hieraan is bijzonder, dat ook de toonsoortwisseling binnen het stuk bij de hoornstemmen geen nieuwe voortekens in het staande zetsel produceert!

Mocht u een uitzonderlijke hoorntranspositie nodig hebben, die SPP niet biedt, gebruik dan "Toonsoort kiezen..." (Klik op voorteken in staand zetsel) U krijgt dan de bekende kwintencirkel te zien, waarin u de toonsoort kunt kiezen. Spring vervolgens naar de eerste maat van de notenbalk, doe een rechtsklik op de sleutel en kies "uitschakelen".

 De PLAY-functie raakt van transponeringen niet onder de indruk, maar speelt natuurlijk zoals het klinken moet!

Om het gehele stuk te transponeren moet u onder menu-item "Extra's" de functie "Transponeren" gebruiken!


normale grootte
3.7.10	normale grootte

 Verkleind weergegeven notenbalken komen weer in de normale grootte te staan.

 Ook met [N] te bereiken.


verkleind
3.7.11	verkleind

SPP biedt de mogelijkheid notenbalken kleiner weer te geven. Partituren met minder belangrijke stemmen kunnen zo optisch worden gereduceerd, hetgeen tot een grotere overzichtelijkheid leidt. Een verdere toepassingsmogelijkheid ligt in piano- en andere excerpten, waarbij alleen de belangrijke stem normaal wordt afgebeeld, de andere klein. Omdat "balk verkleinen" een pure omschakelfunctie is, gaan er geen gegevens door verloren.

 Indien in een normale notenbalk stichnoten gebruikt worden, dan worden deze in een verkleinde balk niet nog verder verkleind, omdat SPP dezelfde tekenset (verkleinde vioolsleutel etc.) voor stichnoten gebruikt als voor verkleinde balken. Nu vindt men in de literatuur ook nauwelijks ooit verkleinde balken met stichnoten.

 Tabulatuurbalken kunnen niet verkleind worden weergegeven.

 Ook met [K] te bereiken.


drums (1 lijn)
3.7.12	drums (1 lijn)

SPP biedt de mogelijkheid, balken met slechts een lijn te gebruiken (slagwerknotatie).

Deze functie is als pure omschakelfunctie opgebouwd, dus bij gebruik ervan gaat geen enkel gegeven verloren. Alle instellingen die voor een afbeelding op een lijn ongepast zijn (akkoorden, voortekens, toonsoortwisseling etc.) worden onderdrukt, staan echter na een verandering terug naar 5 lijnen, weer gewoon ter beschikking.

Tonen die in een bestaande slagwerkbalk gezet worden (of dat nu via MIDI-invoer gaat of met de muis) krijgen de toonhoogte c'.

Maataanduiding onderdrukken bij "Balk... verschuiven"

Als u de drumbalk zeer dicht bij een erboven liggende balk brengt, worden de maataanduidingen van de drumbalk uitgeschakeld, als deze in conflict zouden raken met elementen van de andere balk.

 Als u de notenkoppen later in slagwerkkoppen zou willen veranderen, gebruikt u de bereiksfunctie "Notenkoppen... zoals ingesteld" zie hier).

 Ook met [??] te bereiken.


normaal (5 lijns)
3.7.13	normaal (5 lijns)

In slagwerknotatie veranderde balken met een lijn kunnen hiermee weer als vijflijns balken worden afgebeeld.

 Ook met [5] te bereiken.


gitaar-tabulatuur
3.7.14	gitaar-tabulatuur

Voor gitaristen zijn tabulaturen veel eenvoudiger te lezen dan stemmen in klassiek notenschrift, omdat hierbij een optische verwijzing naar de eigenschappen van de gitaar plaats vindt. Op zes lijnen (analoog aan de zes snaren van de gitaar) staan boven het aanwezige ritme de fretnummers van de te spelen snaren als getallen.

SPP kan noten geheel automatisch in tabulatuur omrekenen. Met de hand kan men natuurlijk nog verbeteringen aanbrengen.

Daarbij beschouwt SPP grepen binnen de eerste 19 fretten van de gitaar als mogelijk. Buiten dit bereik liggende tonen worden uitgefilterd, evenals greeptechnisch onmogelijke tonen.

Hier een voorbeeld van gewone afbeelding en tabulatuur.

 Tabulaturen maken

 In tabulaturen omgezette stemmen kan men niet meer in normale notatie terugzetten! Sla uw stuk eerst op om eventueel later nog correcties aan te kunnen brengen aan het oorspronkelijke stuk.

·	Voeg een nieuwe balk toe en kopieer de inhoud van de notenbalk daar naartoe, om u in de bewerkingsfase tegen verlies van gegevens te beschermen.

·	Kies nu de optie "Gitaartabulatuur"

·	Breng de loper naar de juiste notenbalk en doe een linksklik

·	U wordt eraan herinnerd, dat de balk nu omgerekend wordt en dat de normale gegevens van noten voorgoed verloren gaan

·	Klik "OK", SPP berekent de gitaartabulatuur

Bij de omrekening in gitaartabulatuur worden alle relevante gegevens zoals ritme, toonsoort, voortekens, toonsoortwisseling en de eventuele transponering van de balk meegenomen. Eventueel aanwezige speciale tekens blijven ook in de omgevormde notenbalk aanwezig. Eigenschappen die voor de gitaar niet van belang zijn worden onderdrukt. Als de tabulatuur klaar is worden hierin geen voortekens meer gebruikt. Ook toonsoortwisselingen binnen een stuk kunnen niet meer worden gezien.

Tabulaturen bewerken

Bij de omrekening van normale noten in tabulatuurbalken kunnen niet alle noten correct worden omgerekend. "Slimme" grepen kent de computer natuurlijk niet. Eenmaal geproduceerd, kunnen tabulaturen echter eenvoudig met de hand worden aangepast.

Men kan greepposities wijzigen door een cijfer te wissen en een ander als speciaal teken in te voegen. Gebruik onder menu-item "Tekens" de optie "Cijfers" (zie hier).

Ieder cijfer in de tabulatuur kan net zolang verschoven worden, als de linker muisknop ingedrukt blijft. Vooral bij dubbele bandaanduidingen binnen akkoorden kan door het verschuiven van cijfers een betere leesbaarheid bereikt worden.

Klik op de punt van een notenstok (iets rechts van de stok), dan kunt u de stok naar boven of naar onderen verschuiven. Maak daarbij ook gebruik van de omschakelfunctie in de vioolsleutel door op het TAB-teken aan het begin van de partituur te klikken. De automatische omzetting in tabulatuurschrift volgt echter pas wanneer de menu-functie "Gitaartabulatuur" wordt gebruikt, niet bij de sleutelselectie (viool-, bassleutel etc.). De functie ervan is, tussen normale en tabulatuurbalken "om te schakelen", om een betere handmatige bewerkbaarheid van reeds vormgegeven tabulaturen te vergemakkelijken.

 Tabulaturen bevatten geen muzikale informatie meer! Ze kunnen dus ook niet meer via MIDI worden afgespeeld.

 SPP kiest bij de omvorming de dichtbij liggende, niet de meest gunstige positie. Daarom moet in het belang van uitvoerende musici soms met de hand worden nabewerkt.

 Ook met [6] te bereiken.


bas-tabulatuur
3.7.15	bas-tabulatuur

Naast de gitaartabulatuur staat in SPP ook een tabulatuursysteem voor bassisten ter beschikking, met vier in kwarten gestemde snaren (=nootlijnen). De omvorming komt op dezelfde manier tot stand als gitaartabulaturen. Sla er dat onderwerp s.v.p. verder op na.

 Ook met [4] te bereiken.


snaren-stemming
3.7.16	snaren-stemming

Met deze functie kunt u voor de tabulatuurfunctie de stemming van de snaren vastleggen. Gitaarnoten met scordatura of kapodaster worden zo bij het automatische omrekenen in tabellen correct vertaald.

Zoals altijd in SPP, verhoogt u de waarde met de linker muisknop, u verlaagt hem met de rechter muisknop.


"Tekens"
3.8	Menu "Tekens"

Hier vindt men alle elementen, die aanwijzingen bij het notenschrift bevatten en zelf niet bij de normale bewerking van noten behoren.

Bovendien is hier ook de sleutelwisseling te vinden.

De gebruikte tekens worden ofwel automatisch gepositioneerd (bijv. fermates boven/onder de noten) of ze moeten handmatig met de muis worden gezet (bijv. het Dal segno-teken).

Alle automatisch gepositioneerde tekens dragen het opschrift AUTO. Nadat SPP zo'n teken in overeenstemming met de lay out-regels geplaatst heeft, kunnen ze naar een willekeurige plaats worden verschoven (klik en sleep).

 Ook later zijn alle tekens in het hoofdvenster nog te verschuiven. Daarbij wordt boven in de titel aangegeven, aan welke toon/akkoord resp. op welke rust het teken "vastgemaakt" is.

De tekens zijn verbonden met noten of rusten

In de muzieknotatie spreekt men van het "verketend" zijn van notatietekens, d.w.z. tekens horen steeds bij bepaalde noten. Ook SPP ketent tekens steeds aan bepaalde noten of rusten vast. Dit heeft zin, omdat bij veranderingen - wanneer bijv. een toon gewist of nieuw ingevoegd moet worden - alle tekens mee verschuiven.

 Aan elke noot/rust kunnen 10 speciale tekens, een legatoboog en een crescendo/decrescendo worden toegewezen.

Tekens wissen

Wis een teken met een rechtsklik.

 De tekens kunnen in de selectievelden met de cijfers worden uitgekozen, v.l.n.r. 1,2,3, ...

3.8.1	Articulatie [c 4]

3.8.2	Dynamiek [c 5]

3.8.3	Speciale tekens [c 6]

3.8.4	Trillers [c 7]

3.8.5	Cijfers [c 8]

3.8.6	Keuzeveld tekens [c 9]

3.8.7	Andere sleutel

3.8.8	Legatobogen [~]

3.8.9	Gitaartabellen [G]

3.8.10	Grafische elementen [Ctrl+G]


Articulatie
3.8.1	Articulatie

·	Klik op het gewenste articulatieteken. Invers = geselecteerd. Klik dan op de noot die het teken moet bevatten.

·	Het teken is nog te verplaatsen met "klik en sleep".

·	Wissen met een rechtsklik.

 Per noot kunnen meerdere articulatietekens worden geplaatst. De juiste volgorde (welk teken moet het dichtste bij de notenkop staan?) wordt automatisch door SPP bepaald.

 Ook met [c 4] bereikbaar.


Dynamiek
3.8.2	Dynamiek

Dynamische tekens zetten gaat net als bij articulatietekens, alleen worden ze niet automatisch gepositioneerd.

Klik dus op de noot, vanaf welke het teken moet gelden (verketening!) en sleep het (muisknop ingedrukt houdend) naar zijn definitieve plaats.

Het crescendoteken wordt steeds vanaf de spits getekend. De openingsbreedte van de vork kan met ingedrukt gehouden linker en rechter muisknop worden vergroot/verkleind. Wis het teken met de rechter muisnop op de spits.

Het decrescendoteken wordt eveneens vanaf de spits getekend, dus terugwaarts, van rechts naar links.

 Crescendo/decrescendotekens kunnen ook automatisch worden gezet. (zie hier),

Velocity heeft slechts zin bij "PLAY met dynamiek" (zie hier). In dat geval kan men bij velocity het volume van een teken instellen tussen 1 en 128.

 Ook met [c 5] bereikbaar.


Speciale tekens
3.8.3	Speciale tekens

Zetten, positioneren en wissen werkt zoals bij articulatie en dynamiek.

 Ook met [c 6] bereikbaar.


Trillers
3.8.4	Trillers

Zetten, positioneren en wissen werkt zoals bij articulatie en dynamiek.

Een trillerslangetje maken

Zet het trillerteken boven de noten en sleep naar rechts. Het trillerteken blijft op zijn plaats en naar rechts wordt een slangetje getekend. Vervolgens kunt u triller inclusief slangetje nog verslepen.

 De lengte van het slangetje is na het loslaten van de muisknop niet meer te veranderen! Als dat toch noodzakelijk is, bijv. na het opmaken of een wijziging van de spreiding, kunt u het teken het beste eerst wissen en dan opnieuw zetten.

 Ook met [c 7] bereikbaar.


Cijfers
3.8.5	Cijfers

Het zetten en wissen van cijfers gebeurt zoals bij de overige speciale tekens.

Een belangrijke toepassing is het zetten van de vingerzetting bij instrumentstemmen. Daarnaast kunnen de cijfers, die SPP in twee grootten aanbiedt, ook andere doelen dienen, bijv. geledingscijfers (studeercijfers) boven of onder de balken - in de volgende afbeelding nog met "grafiek" veredeld (zie hier).

 Deze cijfers kan men met de tekstzoekfunctie (menu-item Tekst, optie Zoek tekst) laten inspringen.

 Ook met [c 8] bereikbaar.


Keuzeveld tekens
3.8.6	Keuzeveld tekens

Hier worden u ieder plaatje, dat SPP kent, als een soort stempel aangeboden. Let er wel op dat de tekens nu als "speciale tekens" gelden en aan noten moeten worden verbonden, om te voldoen aan de eisen van muzieknotatietechniek.

Klik op het te selecteren teken en plaats het dan zoals gebruikelijk op de gewenste plek.

De tekens staan op volgorde:

0 - 40	Normale grootte

41 - 81	Stichnoten (verkleind)

82 - 125	Dynamiek, articulatie etc.

126	Arpeggio

127 - 128	Voorslagnotenkop en -vlaggetje

129 - 131	Letters uit de dynamiekreeks

132	Triolendrie

133 - 134	8 en va (voor octava)

135	TAB (voor tabulatuur-"sleutel")

136 - 146	diverse tekens

 Ook met [c 9] bereikbaar.


Andere sleutel
3.8.7	Andere sleutel

Deze functie maakt een nieuwe sleutel op een willekeurige plaats binnen een maat. (De sleutel veranderen voor het hele stuk? Zie hier). Deze functie wordt ingezet, als het notenbeeld door te veel hulplijnen moeilijk leesbaar zou worden.

Nieuwe sleutels worden automatisch gezet volgens de regels van de muzieknotatie en de navolgende noten worden qua hoogte aangepast. Bij regelomslag tijdens de opmaak worden sleutelwisselingen aan het einde van een regel aangekondigd, in de volgende regel staat dan de juiste sleutel. Het spreekt vanzelf, dat de achter een sleutelwisseling staande noten via PLAY ook juist worden afgespeeld.

Sleutelwisseling uitvoeren

·	Roep de functie sleutelwisseling aan.

·	Kies de juiste sleutel.

·	Klik op de noot vanaf welke de sleutelwisseling moet gelden.

Sleutelwisseling wissen

Klik met de rechter muisknop op de noot (!) die achter de sleutel staat. Indien de sleutel voor de maatstreep staat, klikt u op de eerste noot in de volgende maat.

 In tegenstelling tot de andere speciale tekens zijn sleutelwisselingen niet door een eenvoudige rechtsklik direct in het hoofdvenster te wissen. Roep voor het wissen van gewisselde sleutels eerst weer de functie "Andere sleutel" aan. Daarna een rechter muisklik op de eerste noot na de sleutelwisseling.

 Sleutelwisselingen kan men ook uit een geheel blok verwijderen met de functie "...verwijderen ... sleutelwisseling" onder menu-item Blok, Diversen.

 Soms moet een sleutel op de eerste tel niet voor de maatstreep, maar direct voor de eerste noot staan. Doe in dat geval het volgende:

·	zet een 2/3 rust voor de noot.

·	verberg de rust met de functie "Notenkop ...verbergen" onder menu-item Bereik (zie hier).

·	zet nu de sleutel op de noot.


Legatobogen 2
3.8.8	Legatobogen

Belangrijke opmerking

Sinds versie 3.1 heeft SPP een nieuwe functie om legatobogen te tekenen, die in elk geval de voorkeur verdient boven de hier beschreven, oude manier. Met de nieuwe methode worden de bogen namelijk aan begin en eind aan noten vastgeketend en geven geen probleem bij spreiding en opmaak. Ook bij regelomslag midden in de boog werkt het goed.

Nadeel is alleen dat de automatische bogen beperkt zijn tot toepassing in bereiken, en dus niet over de grenzen van het beeldscherm heen kunnen reiken. Als u langere bogen wilt zetten kunt u dus beter de methode volgen die hier staat.

3.8.8.1	Verschillende soorten legatobogen

3.8.8.2	Normale legatobogen zetten

3.8.8.3	Vrije legatobogen zetten

3.8.8.4	Legatobogen veranderen

3.8.8.5	Legatobogen wissen


Verschillende soorten legatobogen
3.8.8.1	Verschillende soorten legatobogen

SPP onderscheidt drie soorten legatobogen:

·	normale legatobogen

·	vrije legatobogen

·	bereikslegatobogen (zie hier)


Normale legatobogen zetten
3.8.8.2	Normale legatobogen zetten

De legatobogeninvoer is zeer sterk geautomatiseerd en heel handig in het gebruik:

·	Roep "legatobogen" aan (onder menu-item "Tekens").

·	Klik op "plaatsen", als dat nog niet invers staat.

·	Leg het verloop van de boog vast: boven of onder.

·	Klik op de noot of het akkoord, waar de boog beginnen moet.

·

·	Klik op de noot of het akkoord, waar de boog eindigen moet.

·	Verlaat de legatoboogfunctie met EINDE.

Het voordeel van "normale bogen" is, dat ze uiterst snel kunnen worden gezet, omdat SPP de juiste plaats voor de aanzet van de boog zelf kan zoeken (als de begin noot bijv. een staccatopunt heeft, moet SPP daarop reageren en de punt verplaatsen!)

 Het automatisme voor normale bogen functioneert alleen, als een van de schakelvelden "Boog onder" en "Boog boven" geselecteerd is.

Bovendien moet SPP bij het zetten van bogen een noot vinden waar hij betrekking op heeft; klik dus inderdaad op een notenkop! Als de boog niet correct geplaatst is, moet u hem naderhand met de hand verslepen.

 Toetsvirtuozen, opgepast!

Was het zetten van legatobogen tot nu toe een tijdrovende zaak, waar men vaak maar van afzag, om de uitdraai met de hand (oef!) snel aan te vullen; dat is nu niet meer nodig:

·	De linkerhand bevindt zich op de cijfertoetsen van het toetsenbord, de rechter op de muis.

·	Met [1], [2], [3] stelt u de vlakken "Plaatsen, Veranderen, Wissen" in, [4] geeft "Boog boven", [5] geeft "Boog onder"

·	De vingers van de linkerhand verblijven nu boven de toetsen [4], [5], [6]! Stel de krommingrichting in: [4] of [5]. Ga met de muispijl naar de noot waar de boog beginnen moet (niet klikken!) en druk [6]. Ga met de muispijl naar de noot, waar de boog eindigen moet, en druk [6]. Druk nogmaals [6], als de boog goed "zit".

·	Herhaal het vorige punt.

 Deze snelmethode gaat alleen met de "normale" legatobogen!

 Oefen deze "etude" net zolang, tot u de vingerzetting perfect beheerst. Het is de moeite waard! (schrijf zelf de juiste vingerzetting voor "Veranderen" en "Wissen")


Vrije legatobogen zetten
3.8.8.3	Vrije legatobogen zetten

De vrije legatobogen zijn bedoeld voor ingewikkelde constellaties en voor grotere te overbinden gebieden, waar de normale bogen eerder voor twee-aan-twee fraseringen bij achtsten etc. worden gebruikt. Aan zijn legatobogen kon men vroeger de betere lithograaf van de mindere onderscheiden!

 Zet vrije legatobogen - waar mogelijk - slechts in GROOT afbeeldingsformaat en steeds pas na de opmaak. Met de instelvelden "klein/normaal/groot" in het hoofdvenster rechtsonder kunt u dit gemakkelijk veranderen, ook tijdens het werken aan de legatobogen.

·	Schakel allebei de velden "Boog onder" en "Boog boven" uit, zodat ze geen van beiden invers zijn.

·	Zet met de muis het beginpunt van de legatoboog. Dit hoeft niet zeer precies te gebeuren, daar dit punt naderhand nog verschoven kan worden. Let er wel op, dat er ergens vlakbij een noot of rust staat, want legatobogen zijn aan noten of rusten verketend. Als tip voor de plaatsing geldt, dat een legatoboog daar begint en eindigt, waar normaal de staccatopunt boven de noot staat.

·	Een kleine box met de letter A markeert nu het beginpunt van de boog.

·	Zet het eindpunt, dit is "vrij te zetten", dus niet afhankelijk van de nabijheid van een noot. Een kleine box met de letter E markeert het eindpunt.

·	Begin- en eindpunt kan men nu met de muis verslepen.

·	Als u buiten begin- of eindbox klikt wordt telkens een nieuwe box getekend. Deze boxen zijn coordinatiepunten voor de legatoboog, die er als aan een gummiband aan hangt.

·	Ieder coordinatiepunt is met de rechter muisknop weer te wissen. Denk eraan, dat het nu soms zeer afwijkende verloop van de boog alles te maken heeft met de nu ontbrekende "gummiband".

·	Om begin-, eind- of coordinatiepunt te verslepen geldt de bekende procedure: klik op het punt, houd de linker muisknop ingedrukt en sleep totdat de juiste positie is bereikt - en laat de muisknop dan los. Bij het slepen verdwijnt de kleine box tijdelijk van het scherm, om het positioneerwerk niet te hinderen.

·	Beeindig het invoeren van de legatoboog met het veld EINDE.

 SPP kan het begin van de boog alleen zetten, wanneer er in de nabijheid een noot is! Het einde van de boog kan daarentegen "vrij" zijn.

Legatobogen over regelgrenzen heen moeten apart worden gezet: de eerste helft van begin tot regelgrens, de tweede helft van eindnoot terugwaarts naar het begin van de regel.


Legatobogen veranderen
3.8.8.4	Legatobogen veranderen

·	Roep onder menu-item "Tekens" de optie Legatobogen aan. In de instelbox linksonder klikt u op het schakelveld "veranderen".

·	Klik op de noot/rust, die het dichtste bij het begin van de legatoboog staat.

·	Op elke bij de legatoboog getekende box kunt u klikken en u kunt hem dan verslepen.

·	Beeindig de procedure via EINDE.

 Sneller komt u in de veranderen-modus, door op de linker boogspits te klikken! (Beeindigen met [Return]).

 Bij normale legatobogen kan men na het klikken op de box "A", terwijl men de muisknop ingedrukt houdt, door op de spatiebalk te drukken de boogrichting omkeren.

Door linker- en rechter muisknop tegelijk ingedrukt te houden, kunt u de boog in zijn geheel verslepen.

 Ook met [\] te bereiken.


Legatobogen wissen
3.8.8.5	Legatobogen wissen

·	Kies onder menu-item "Tekens" de optie legatobogen.

·	Klik in het instelvenster linksonder op schakelveld "wissen".

·	Klik op het beginpunt van de legatoboog die u wilt verwijderen.

·	Beeindig de procedure met EINDE.

 Als u het beginpunt nergens meer kunt vinden, omdat hij zo vreemd werd verschoven, dan kan SPP de boog niet wissen. Gebruik dan onder menu-item "Blok" onder "...wissen" de optie legatobogen.


Gitaartabellen
3.8.9	Gitaartabellen

Grepen weerspiegelen de vingerzetting op de zes snaren van een gitaar. De verticale lijnen op het raster stellen de snaren e-a-d-g-h-e voor, de horizontale de bovenste vier fretten van de gitaar. Een punt staat voor de positie van een vinger.

X	Snaar wordt gedempt

O	Lege snaar (geen vinger erop)

·	Fret op deze hoogte vastgehouden

Als voorbeeld ziet u hier a-klein:

De nummering van de snaren gaat van hoog naar diep, dus van rechts naar links.

1e snaar	lege snaar = e

2e snaar	vastgehouden op 1e fret = c

3e snaar	vastgehouden op 2e fret = a

4e snaar	vastgehouden op 2e fret = e

5e snaar	lege snaar = a

6e snaar	gedempt (geen toon)

3.8.9.1	Zo gebruikt men de grepenselectie

3.8.9.2	Grepen verschuiven en wissen

3.8.9.3	Opslaan en laden van tabulatuur


Zo gebruikt men de grepenselectie
3.8.9.1	Zo gebruikt men de grepenselectie

Na het laden van GRIFFBIL.SON en klikken op menu-item Tekens, "Gitaartabellen" gaat de grepenselectiebox open, waarin tot 21 grepen ter beschikking staan.

Het veld waar men op klikt wordt invers. Twee grepen wisselen van plaats, als u een greep naar de andere plaats sleept.

Gebruiken

Selecteer de greep die u in de muziek wilt zetten. Als u nu op het veld "Gebruiken" klikt, gaat het selectievenster dicht. De greep "hangt" aan de muispijl en kan naar de gewenste plaats worden geschoven. Linksklikken om hem in te voegen; daarna gaat het selectievenster weer open.

 Mocht u merken dat u zich vergist heeft, voordat u de greep geplaatst heeft, dan komt u met een rechtsklik meteen weer in het selectievenster.

 Heeft u een greep in de muziek gezet, dan kan deze niet meer veranderd worden! Het enige dat dan nog helpt is hem wissen en een nieuwe zetten.

Bewerken

·	Zet een symbool met een linksklik wis hem met een rechtsklik

·	Boven de eerste fret kunt u met een linksklik tussen de afbeeldingen "lege snaar" en "gedempt" wisselen.

·	Klik op de naambox om de akkoordnaam te bepalen.

·	Klik op "Horen" om de afgebeelde greep in klankkleur nr. 25 (bij GM/GS apparaten: nylonsnaren-gitaar) via een aangesloten geluidsapparaat te controleren.

Met een klik op BARRE verandert de afbeelding: in plaats van het symbool voor "leeg" resp. gedempt wordt dan een boog van de eerste tot de zesde snaar getrokken (barre-greep)

·	Begin en einde van barre zijn instelbaar met linker- en rechter muisknop: boven het "zadel" (fret 0) klikken.

·	Nogmaals klikken op het veld BARRE wist hem weer.

Doorschakelend met linker- of rechter muisknop komt u op waarde 0 .. 9. Een Arabisch cijfer in een greep geeft aan, in welke fret de gitarist de barrevinger legt.

Grepen kunnen in SPP in verschillende formaten worden afgebeeld. Hier is ook weer door te schakelen met linker- of rechter muisknop.

 De ingestelde waarde is geldig voor alle geplaatste grepen tot de volgende verandering in grootte. Na de start van het programma is de normale waarde, grootte 2, ingesteld.

Wissen

De geinverteerde greep wordt uit de bibliotheek verwijderd. Alle erna komende grepen schuiven een plaats op.

Invoegen

Voegt een lege greep in de bibliotheek in. Alle erna komende grepen schuiven een plaats naar achteren op.

OK

Hiermee sluit u het selectievenster en keert u naar het hoofdvenster terug.

PLAY: meespelen

Grepen kunnen ook afgespeeld worden. Ze klinken dan in gitaarsound (Nr. 25), steeds via kanaal 16, dat dus niet gebruikt mag worden voor andere instrumenten, als u grepen af wilt spelen.

Is deze optie afgevinkt, dan worden de grepen bij het afspelen weergegeven.

 Onder menu-item Extra's, optie PLAY kunt u eveneens het afspelen van gitaargrepen in- of uitschakelen.

 PLAY: ritme

Is deze optie afgevinkt, dan worden de grepen in het ritme van de noten van de notenbalk gespeeld, waar ze bij horen (in de regel is dat de notenbalk vlak onder de gitaargrepen).


Grepen verschuiven en wissen
3.8.9.2	Grepen verschuiven en wissen

Net als de speciale tekens zijn gitaargrepen aan tonen binnen de partituur verketend. Ze "wandelen" na wijzigingen (maat verschuiving, verticale verschuiving balk etc.) met de bijbehorende noot / rust mee.

 Daarom kunnen grepen ook niet in een lege maat worden geplaatst.

Grepen verschuiven

Klik en sleep.

 Met de functie "Grepen verticaal centreren" uit het menu "Blok", Diversen 2, kunt u de grepen op gelijke hoogte boven de balk krijgen. Bij grootte 2 geven de waarden 25 en 35 goede resultaten.

Grepen wissen

Met de rechter muisknop.

 Om grotere hoeveelheden grepen te wissen bestaat onder menu-item Blok, Diversen de functie "Grepen wissen".


Opslaan en laden van tabulatuur
3.8.9.3	Opslaan en laden van tabulatuur

De gitaartabellen hoeft men niet apart op te slaan. Ze worden samen met de song opgeslagen en staan na laden van de song weer ter beschikking. Gitaartabellen uit verschillende songs bij elkaar krijgen is ook mogelijk, daar bij het laden alleen de daadwerkelijk gebruikte tabellen overschreven worden. In dit geval moet voor het laden van een song met andere gitaartabellen via de functie "invoegen" plaats worden gemaakt.

Om meteen al een basisvoorraad grepen paraat te hebben is op de meegeleverde diskette het bestand GRIFFBIL.SON opgenomen. Laad dit eerst, kies dan Bestand, NIEUW. Het beeldscherm verandert, maar de grepen blijven aanwezig, zoals u gemakkelijk zult kunnen controleren.

 Wanneer u GRIFFBIL.SON laadt, "Bestand, Nieuw" uitvoert, alle parameters instelt zoals hier beschreven staat en aansluitend SPP.SON in dezelfde map opslaat als het programma, staat de grepenbibliotheek u voortaan bij elke start van het programma ter beschikking!

 De grepenselectie kan ook met [G] worden opgeroepen.


Grafische elementen
3.8.10	Grafische elementen

Om uw bladmuziek te bewerken stelt SPP u enige grafische basiselementen ter beschikking:

Rechthoek en ellips met doorzichtige of dekkend-witte inhoud, met of zonder schaduw, verder: strepen enkelvoudig of drievoudig-parallel, die u in iedere richting kunt laten tekenen.

Het volgende plaatje "speelt" met enige van deze elementen:

Per noot kunt u een plaatje inplakken. Hoewel plaatjes later net als vrije tekst kunnen worden verschoven (klik en sleep), kan men deze ook - indien nodig - aan verder verwijderde noten binden en naderhand plaatsen.

Men zet een grafische afbeelding door met ingedrukt gehouden linker muisknop een vierhoek te trekken. Na loslaten van de muisknop kan de afbeelding nog verschoven worden. De grootte ervan kan niet meer veranderd worden (voorlopig niet...).

 De foutmelding "speciale tekens zijn aan noten gebonden" wijst erop, dat u de grafiek te ver van een noot heeft willen plaatsen. SPP kan dan geen noot vinden om het plaatje mee te verbinden.

Bijzonder is de "vlakgom". Zie in bovenstaand voorbeeld maat 2 van de bovenste stem. De vlakgom gumt eigenlijk niets weg, maar overdekt alle onderliggende tekens tot aan de vrije tekst. Hiermee kan men beslist hele mooie effecten bereiken, bijv. het afdekken van lege maten in een partituur voordat de stemmen erin worden gezet.

Een geplaatste afbeelding wist men door er met de rechter muisknop op te klikken. Is de grafiek te klein om te raken, dan kan men zich behelpen met de functie wissen... - grafiek. onder menu-item Blok, Diversen.


"Tekst"
3.9	Menu "Tekst"

Dit menu bestaat uit drie delen. Hier vindt u alles, wat u voor het schrijven van tekst nodig heeft.

·	Met de bovenste twee opties kiest u of u vrije tekst (willekeurig op de pagina te plaatsen tekst) of lyrics (liedtekst, die meestal per lettergreep met de noten verbonden wordt ) wilt schrijven.

·	In het middelste veld kiest u het gewenste lettertype uit.

·	In het onderste veld kunt u kiezen of de tekst links uitgelijnd of gecentreerd moet worden. De laatste optie dient om in de tekst te zoeken.

3.9.1	vrije tekst en lyrics [F] en [L]

3.9.2	selectie van lettertypen

3.9.3	fontselectie

3.9.4	tekstuitlijning links of gecentreerd

3.9.5	werken met vrije tekst

3.9.6	werken met lyrics

3.9.7	font naderhand verwisselen

3.9.8	tekst zoeken [S]


vrije tekst en lyrics
3.9.1	vrije tekst en lyrics

Vrije tekst

Als vrije tekst wordt alles beschouwd, dat geen strofetekst onder de noten is. Typische toepassing hiervan: titel van een stuk, voordrachtaanwijzingen, verbale toevoegingen van allerlei soort. Vrije tekst wordt met maten (en notenbalken) verbonden, d.w.z. bij het invoegen of wissen van maten (en balken) wandelt vrije tekst met zijn maten (en balken) mee.

 Ook met [F] bereikbaar.

Lyrics

... noemt men in het Engels de liedtekst onder de noten. Deze tekst wordt meestal per lettergreep met een noot verbonden, d.w.z. bij het invoegen van noten binnen een maat wandelt de lettergreep mee met zijn noot.

 Ook met [L] bereikbaar.


selectie van lettertypen
3.9.2	selectie van lettertypen

Tot tien lettertypen (=fonts) kunnen per song worden gebruikt. Klik op een van de tien opties.

De eerste drie fonts [c 1] [c 2] [c 3]

De eerste drie fontopties kunnen zeer snel met de cijfertoetsen 1, 2 en 3 van het numerieke veld worden geselecteerd. SPP heeft deze normaal als volgt ingevuld:

1.	Times New Roman 10

2.	Times New Roman 20

3.	Times New Roman 10 italic

 Vaak gebruikte lettertypen moet u op de eerste drie plaatsen zetten, want ze zijn ...

 Ook bereikbaar met [c 1], [c 2] en [c 3].

Font ...

staat voor een optie die nog niet is ingevuld. Hiermee komt u in de bekende selectiebox van Windows, waarin u uit alle geinstalleerde fonts kunt kiezen, de lettergrootte instellen en de stijl (normaal, vet, cursief etc.):

Als u deze box met "OK" afsluit, brengt SPP het lettertype onder bij het uitgekozen nummer.


fontselectie
3.9.3	fontselectie

In dit formulier kunt u op een handige manier alle instellingen voor de lettertypes verzorgen.

Fonts onderbrengen

Klik links op een van de tien fontplaatsen aan de rechterkant. Kies uit de Windows fontselectiebox het gewenste lettertype.

 Als een lettertype aangevinkt is, volstaat een klik hierop, om de Windows fontselectiebox op te roepen.

Font wissen

Klik rechts op een van tien fontplaatsen.

Fonts met bepaalde toepassingen verbinden

Links naast de fontplaatsen staat voor ieder font een toewijzingsveld. Klik hier links op, om de volgende selectiebox te openen:

Kies voor welk doel het lettertype gebruikt zal worden. U kunt bijv. voor de maatgetallen andere letters gebruiken (of een andere lettergrootte) dan voor paginanummering. Als u aan een lettertype "lyrics" toewijst, dan wordt deze steeds gebruikt, wanneer deze worden afgedrukt.

 Een toewijzing kan slechts eenmaal geschieden.

Voorzichtig: de toewijzing "lyrics" zal alle tot dan toe geschreven strofetekst, in het aangegeven lettertype omzetten. Onomkeerbaar!

Fonttoewijzing wissen

Met rechtsklik.

Truetype Fonts / Score Perfect Fonts

"TT" links in een toewijzingsveld betekent, dat een TrueType-lettertype van uw computer wordt toegepast. Als alternatief kunt u op de eerste drie plaatsen ook voor traditionele SPP-fonts kiezen:

·	klein.spf

·	titel.spf

·	vortrag.spf

In het laatste geval staat i.p.v. "TT" de afkorting voor ScorePerfect Font, "SPF".

Om een SPF-font toe te passen klikt u op het toewijzingsveld (dit gaat alleen met de eerste drie) en dan in de het popup-menu "Font for..." op "Score Perfect Font". De vraag "Fonttype veranderen?" met ja beantwoorden en dan het gewenste font uitkiezen.

 Op deze manier kunt u op plaatsen 1 t/m 3 de fonts "klein", "titel" en "vortrag" invullen en zo het "klassieke" uiterlijk van SPP (t/m SPP 3.1a) reconstrueren.

Fonttabellen laden / opslaan

Iedere song onthoudt bij het opslaan, welke fonts werden gebruikt resp. de instellingen bij de fontselectie. Als hij opnieuw wordt geladen, worden ook de juiste fonts op hun plaats gezet. Zo kunnen verschillende fontinstellingen in lege songs onder verschillende namen worden opgeslagen.

De combinatie van fonts waar u de voorkeur aan geeft kunt u opslaan met het veld Opslaan in een bestand dat SP_FONTS.INF heet. Dit zal bij de start van het programma automatisch worden geladen. Mocht u door het laden van een song de fonttabellen hebben veranderd, dan kunt u de oorspronkelijke toestand herstellen door het veld Laden te kiezen.


tekstuitlijning links of gecentreerd
3.9.4	tekstuitlijning links of gecentreerd

Tussen de twee manieren van uitlijning kunt u voor het invoeren van tekst kiezen. Actief = aangevinkt.

"Gecentreerd" is vooral van belang bij strofetekst (lyrics), waarbij iedere lettergreep midden onder de betreffende notenkop moet staan.

 Ook met [c ,] (komma) bereikbaar.


werken met vrije tekst
3.9.5	werken met vrije tekst

Zo schrijft men "vrije tekst"

·	Kies het juiste lettertype uit.

·	Kies het gewenste effect: normaal of outline.

·	Kies of de tekst gecentreerd moet worden (indien dit niet aangevinkt is, wordt de tekst links uitgelijnd)

·	Kies nu "Vrije tekst" [F]. De muispijl verandert in een dubbele haak, de tekstaanwijzer.

·	Breng de aanwijzer naar de plaats waar u de tekst wilt hebben en klik links.

·	Een loodrechte streep verschijnt als schrijfcursor, u kunt de tekst nu invoeren.

·	Alleen [Return] (=tekstinvoer afsluiten) en [Backspace] (wis laatste letter) zijn als edit-toetsen te gebruiken.

·	Sluit af met [Return].

 Als u aan het begin van het stuk een metronoomaanduiding wilt zetten, voert u dan als vrije tekst alleen "=96" in. Schakel om naar beeldformaat "groot" en roep de tekenselectie op (zie "keuzeveld tekens", hier). Haal de notenkop uit de derde rij en zet hem op de juiste plaats. Haal dan uit de laatste rij de korte notenstok.

 Als een letter niet als TrueType beschikbaar is, komt op het beeldscherm een leeg vierkant te staan. Is een letter niet in het SPF-lettertype beschikbaar - bijv. toetscombinaties met [Ctrl] - dan krijgt u de melding "Teken niet beschikbaar".

 Om titels te centreren, zie hier.

Vrije tekst verschuiven

"Klik en sleep": klik op de tekst en houd de linker muisknop ingedrukt. De rechthoek die nu verschijnt kunt u verslepen. Tegelijk ziet u boven de rechthoek het fontnummer staan.

Vrije tekst corrigeren

Roep eerst menu-optie Tekst, Vrije tekst op. Klik dan midden op de te veranderen tekst. Wis letters met Backspace tot de juiste positie bereikt is. Schrijf de rest opnieuw.

Vrije tekst wissen / tekst veranderen

Doe een rechtsklik op de tekst, waarna een box verschijnt met de opties "wissen", "Font Nr.?" en "Annuleer".

Om te wissen, klik op de desbetreffende box. Klik op "Font Nr.?" om het instelnummer van een ander lettertype aan te geven. De "vrije tekst" is dan te veranderen via een box genummerd nr. 1 t/m 10, waar eerder de lettertypen zijn ingesteld. (zie hier).


werken met lyrics
3.9.6	werken met lyrics

Lyrics zijn aan noten gebonden. De functie is dus alleen te selecteren, wanneer...

·	een lettertype geladen is

·	de momentele beginmaat op het beeldscherm minstens een noot bevat

Lyrics invoeren

·	indien nog geen lettertype de aanduiding "lyrics" heeft gekregen, moet dat eerst gebeuren

·	kies voor "gecentreerd"

·	kies menu-optie "lyrics" [L]

·	kies met de loper de balk waar de lyrics onder moeten staan; plaats de loper op de balk, niet eronder (waar de lyrics moeten komen)!

·	indien in de eerste maat van de balk nog geen noot staat, meldt SPP "lyrics zijn aan noten gebonden"; anders verschijnt een horizontale streep (cursor) onder de eerste noot

·	met behulp van de pijltjestoetsen omhoog en omlaag (op het toetsenbord) kunt u de streep verticaal bewegen en zo de hoogte bepalen waar de tekst komt; zo kunt u ook de tekst van de tweede strofe onder de eerste schrijven

·	begin nu met de invoer van lyrics

U kunt de volgende toetsen gebruiken:

[Return]	beeindig de invoer

[->]	spring naar volgende noot

[<-]	spring naar vorige noot

[omhoog/omlaag]	een stap naar boven/onderen

[Spatiebalk]	spring naar volgende noot

[Shift+Spatiebalk]	voeg spatie als "letter" (vaste spatie) in

[Backspace]	wis laatst ingevoerde letter of spring naar links

[-]	voeg in als teken (scheidingsstreepje), zonder te centreren

[+]	of [~], tilde: scheidingsstreepje, met automatische centrering

Zo werkt de tilde (zit linksboven op het toetsenbord, of gebruik anders [+] of [c +]):

tijdens de invoer

na beeindiging van de invoer

Na indrukken van de tilde springt de invoercursor naar de volgende noot, op het scherm verschijnt een lelijk golfje. De betekenis van dit teken wordt pas na beeindiging van de invoer zichtbaar: SPP beeldt dan een gecentreerd scheidingsteken af tussen de lettergrepen van een woord. Met iedere wijziging van de spreiding wordt het streepje opnieuw gepositioneerd, zodat de centrering goed blijft. De tilde wordt feitelijk als een letter beschouwd. Daarom kan hij net als andere letters met [Backspace] worden gewist.

Zo werkt de underscore:

tijdens de invoer

na beeindiging van de invoer

Door de invoer van een underscore (verbindingsstreepje met [Shift]) als laatste teken kan een woord tot aan de volgende noot worden verlengd. Herhaald gebruik verlengt de streep over verdere noten. Ook hier wordt de werking ervan pas zichtbaar na beeindiging van de invoer.

De underscore kan men met [Backspace] wissen.

 Schrijf woorden die uit een enkele lettergreep bestaan gewoon zoals op een schrijfmachine. SPP zal telkens wanneer de spatiebalk wordt ingedrukt tussen woorden in vanzelf naar de volgende noot springen. Bij woorden die uit meerdere lettergrepen bestaan gebruikt u de tilde [~].

Gebruik van woordafstanden

SPP verwerkt de woordafstanden van lyrics automatisch. Bekommer u niet om eventueel overschrijven, bijv. door centrering over het vorige woord of de maateinden heen. Zodra het scherm opnieuw getekend wordt, na het beeindigen van de invoer met [Return], berekent SPP al het noodzakelijke. Bij de opmaak, of als u, om ter controle de parameter "Voortekens onderdrukken" inschakelt (zie hier), worden de woordafstanden van de lyrics zo gecorrigeerd, dat ook hier alleen de ruimte wordt "verbruikt", die voor het betreffende woord werkelijk nodig is. Dit automatisme garandeert ook bij kleinere spreiding dat in alle regels goede resultaten worden behaald.

 Bij invoer van lyrics in reeds geformatteerde stukken is het afstandsautomatisme natuurlijk uitgeschakeld!

 zie ook "Notenafstand opnieuw berekenen zonder lyrics", hier.

Verschillende lettertypen bij meerstrofige tekst

In bovenstaand voorbeeld zijn de versies in drie verschillende talen steeds in een ander lettertype geschreven, die op fontplaatsen 4, 5 en 6 liggen. Men kan later ook nog alle regels in hetzelfde lettertype zetten, door op de plaatsen 4, 5 en 6 hetzelfde lettertype te laden!

 Schrijf meerstrofige lyrics steeds met een ander lettertype per strofe! Zo kunt u later altijd nog speciale effecten, zoals in het voorbeeld, toevoegen!

 Voorzichtig! Indien u in dit geval aan een font de toewijzing "lyrics" verbindt, worden alle stroferegels in dit lettertype omgezet. Het eerder beschreven effect gaat dan verloren!


font naderhand verwisselen
3.9.7	font naderhand verwisselen

In het voorgaande werden drie mogelijkheden getoond, om lettertypen later nog te vervangen. Ze worden hier nog eens vergeleken, zodat u voor iedere toepassing de juiste keus kunt maken.

1.	Verandering van het fontnummer

Klik rechts op de tekst (bij vrije tekst) en verander het fontnummer. Als een tekst bijv. in het derde font is geschreven en dit "Times 10 italic" is, en u heeft font nr. 5 van "Arial 14 bold" voorzien, dan zal een wisseling van font nr. 3 naar nr. 5 een overeenkomstige verandering geven in de afbeelding. Aanwijzing: deze wijziging is slechts met vrije tekst mogelijk en kan slechts met een enkele tekst, waar men op klikt, geschieden.

2.	Verandering van het lettertype

U vult voor een fontplaats een ander lettertype in. Deze wijziging heeft dan effect op alle teksten (vrije tekst, lyrics, akkoorden, ...) die dit fontnummer hebben.

3.	Verandering van "Font for..."

U wijzigt de toepassing van het font. Dit heeft alleen een uitwerking op de teksten die hier bij horen (paginanummers, lyrics, gitaartabellen, ...)

Een kort voorbeeld: u heeft speelaanwijzingen als vrije tekst in het type "Arial 12 bold" gezet, en dit lettertype op plaats 4 geladen. Tegelijk heeft u als fonttoepassing "paginanummers" opgegeven. Nu constateert u dat u liever toch geen nummers wilt hebben. Wat in dat geval te doen?

Een verandering van het onderhavige lettertype in bijv. "Arial 8" zou weliswaar kleinere paginanummers geven, maar ook al uw voordrachtsaanwijzingen veranderen. Dat wilt u niet. Dus moet u iets anders doen. Laad "Arial 8" op een vrije fontplaats (bijv. nr. 5) en geef hier als fonttoepassing "Paginanummering" op. Zo blijven alle voordrachtsaanwijzingen ongewijzigd en verschijnen alleen de paginanummers in het nieuwe lettertype.


tekst zoeken
3.9.8	tekst zoeken

Deze waardevolle functie leidt bij de meeste gebruikers een bestaan als Doornroosje - onterecht! Als u in een lied naar een bepaalde plaats wilt zoeken: voer een lettergreep (!) van het woord in. SPP springt achtereenvolgens naar alle plaatsen, waar deze tekst voorkomt. De volgorde waarin gezocht wordt is: notenbalknamen, vrije tekst, lyrics. In een dialoogbox kunt u steeds opnieuw beslissen, of SPP verder moet zoeken.

Als u een grote partituur heeft en het overzicht niet wilt verliezen, voert u in het lege muziekblad met vrije tekst paragraafletter of -cijfers in, bijv. in maat 92 een "A1" voor afdeling A, eerste balk. In dezelfde maat daaronder "A5" voor afdeling A, 5e balk etc. De clou is, dat SPP niet alleen naar de maat springt, waar de tekst gevonden werd, maar daarbij ook de balk midden op het scherm zet. Om bij het voorbeeld te blijven: zoek "A5" geeft dus een sprong naar maat 92 in de vijfde balk.

 Ook bereikbaar met [S].


"Bereik"
3.10	Menu "Bereik"

Onder menu-item "Bereik" worden - net als onder "Blok" - krachtige functies ter beschikking gesteld. Een wezenlijk verschil is dat men bij het berekenen in dit geval niet aan volledige maten gebonden is. Veel bereiken kan men zelfs niet over de grenzen van maten heen laten uitvoeren.

Bereiken worden op het scherm als geinverteerde rechthoeken afgebeeld.

 Onder menu-item "Bereik" zult u vaak op prof-functies stuiten, die in deze handleiding door een klokje worden gekenmerkt.

3.10.1	Bereiken definieren [Ctrl+Linksklik+Slepen]

3.10.2	Kopieren [K]

3.10.3	Bereik(en) wissen [L]

3.10.4	Notenkop... [N ...]

3.10.5	Notenstok... [H ...]

3.10.6	Voortekens...[V ...]

3.10.7	Toonhoogte...[Y ...]

3.10.8	Notenwaarde...[A ...]

3.10.9	MIDI...[M ...]

3.10.10	Speciale tekens...[S ...]

3.10.11	Waardestrepen...[B ...]

3.10.12	Legatobogen...[X ...]

3.10.13	Dynamiek...[F]

3.10.14	Diversen [D ...]

3.10.15	Verborgen functies


Bereiken definieren
3.10.1	Bereiken definieren

Hoewel er voor het definieren van een bereik een aparte menu-optie is, kunt u beter wennen aan de volgende combinatie van toetsdrukken en muisacties.

·	Houd [Ctrl] ingedrukt (Aan de linkerkant van het scherm verschijnt de tekst "Bereik")

·	Klik met de linker muisknop op een noot/rust en sleep met ingedrukt gehouden muisknop naar rechts. Het gebied waar u overheen gaat wordt geinverteerd.

Bereik definieren via de menubalk

Voor de voorstanders van de zuivere muisbediening volgt hier de nodige uitleg: klik op menu-optie "... definieren". Klik op een noot/rust en sleep de muis met ingedrukt gehouden muisknop naar rechts.

Meerdere bereiken definieren

Men kan ook niet-aaneengesloten bereiken definieren. D.w.z. u kunt tegelijk meerdere bereiken, die niet samenhangen definieren en via functies onder menu-item "Bereik" wijzigen.

Houd tijdens het klikken van verdere noten steeds [Ctrl] ingedrukt.

Of: klik om een tweede etc. bereik te definieren nogmaals op menu-optie "...definieren".

Afzonderlijke bereiken deselecteren

Met ingedrukt gehouden [Ctrl] kan men met de rechter muisknop de markering van het laatst gedefinieerde bereik weer opheffen.

Alle bereiken deselecteren

... bereikt men met een eenvoudige klik ergens in de partituur.


Kopieren
3.10.2	Kopieren

Een zeer krachtige functie, zoals u nog zult merken!

Eenvoudig kopieren

Markeer een bereik, klik op "... kopieren" of druk op [K]. Klik op de plaats, waar het bereik naartoe gekopieerd moet worden.

Discontinue bereiken kopieren

Markeer de noten (of groepen noten) als bereik in de volgorde, waarin ze gekopieerd moeten worden. Kopieer vervolgens alles naar de gewenste plek. (De cijfers in onderstaande afbeelding staan voor de volgorde, waarin u op de noten moet klikken).

 Resultaat:

 Als een bereik gedefinieerd is, ook met [K] bereikbaar.


Bereiken wissen
3.10.3	Bereiken wissen

SPP verwijdert alle noten binnen het gemarkeerde bereik inclusief alle speciale tekens, legatobogen en teksten die ermee verbonden zijn. Onherroepelijk!

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [L] mogelijk.


Notenkop
3.10.4	Notenkop

Normaal

Een verborgen notenkop (zie verder) wordt weer getekend, stichnoten (zie verder) worden weer normale noten, overige notenkoppen (zie verder) worden weer normale notenkoppen.

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [N 1] mogelijk.

Verbergen

Het tekenen van notenkoppen kan onderdrukt worden. Om de koppen weer af te beelden gebruikt u "Notenkop... normaal".

 "Notenkop... verbergen" functioneert ook met rusten! De rust wordt onzichtbaar, maar kan als stamnoot voor allerlei speciale tekens etc. dienen. Ook een verborgen rust heeft ruimte nodig in de notenbalk, belangrijk worden ze vooral bij polyfone notatie (hier een verborgen halve rust):

  Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [N 3] mogelijk.

Als ingesteld

 Hiermee kan de notenkopvorm van noten snel worden gewijzigd:

·	stel de gewenste notenkopvorm in (te vinden in het hoofdvenster boven het schakelveld AUTO)

·	markeer een notenbereik

·	roep nu de functie "Notenkop... als ingesteld" op

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [N 4] mogelijk.

Stichnoten

De noten in het gedefinieerde bereik worden stichnoten. Deze gebruikt men in orkestnoten, om het inzetten van andere instrumenten te noteren, ter orientering.

 Stichnoten kan men met "Notenkop... normaal" weer normaal maken. In verkleinde balken (zie hier) zijn stichnoten niet mogelijk.

Het volgende voorbeeld uit de klassieke orkestliteratuur verduidelijkt de belangrijke inzet van stichnoten:

  Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [N 4] mogelijk.

Slaggitaren

De notenkoppen worden tot slaggitaarsymbolen omgevormd. Door "Notenkop... normaal" doet men deze handeling weer teniet.

  Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [N 6] mogelijk.

Andere tekens

De notenkoppen kunnen tegen een willekeurig teken uit het tekenselectieveld (zie hier) worden ingeruild. Zo kunnen alle notenkoppen bijvoorbeeld tegen de gregoriaanse kop in worden geruild. Vervolgens moet u dan nog de notenstokken verbergen (zie verder)

  Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [N 7] mogelijk.


Notenstok
3.10.5	Notenstok

Normaal

Verborgen stokken worden weer zichtbaar, verkorte of verlengde stokken krijgen weer de standaardlengte.

  Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [H 1] mogelijk.

Verbergen

Stokken en vlaggetjes worden niet getekend, al blijven de maatstrepen boven nootgroepen wel bestaan. Eventueel moet u van maatstreep- op afzonderlijke afbeelding overstappen ("Bereik, Waardestrepen", zie hier).

  Raadpleeg ook de functie "geen notenstok" onder menu-item "Extra's, Speciaal", zie hier.

  Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [H 3] mogelijk.

Verkort/verlengd

Als het in een polyfoon stuk benauwd zou worden, dan kunt u de stoklengte van afzonderlijke noten wijzigen (om overbrugde noten korter te maken zie hier)

In een dialoogbox kunt u positieve (verlengen) of negatieve (verkorten) waarden invoeren. Het getal nul staat voor de normale lengte.

 Te kleine waarden geven rare effecten op het scherm; de stok glijdt dan vaak af naar de verkeerde kant van de noot. Zulke rampen brengt men weer in orde met "Stok... normaal"

  Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [H 4] mogelijk.

Stokrichting omkeren

Nadat u op deze functie heeft geklikt worden alle notenstokken in het bereik omgeklapt. Belangrijk wordt deze functie in passagen, waarin een "verkeerde" stokrichting een overzichtelijker notenbeeld geeft.

"juiste" stokrichting:

betere uitvoering:

In mixsystemen zal men de stokrichting toch nog met de hand aan moeten passen.

  Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [H 5] mogelijk.

Geldig voor alle stokken: korter/langer/normaal

Alle stokken in een stuk kunnen met deze functie "in een ruk" in lengte veranderd worden. Deze funcite heeft ook invloed op de stoklengte van noten, die door waardestrepen verbonden zijn. Desondanks let SPP op een correcte weergave van het notenbeeld, omdat waardestrepen niet willekeurig op de notenlijnen mogen liggen.

In poyfone orgel- of pianomuziek, alsook polyfone gitaarmuziek, is het beter om voor de stoklengte in het algemeen een kortere lengte te kiezen.

  Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [H 8] (stokken korter) en [H 9] (stokken langer) mogelijk.


Voortekens...
3.10.6	Voortekens...

geen voorteken / diverse voortekens zetten

 Deze prof-functies maken het mogelijk, in een beweging zeer veel voortekens tegelijk te zetten of te wissen, wanneer men meerdere bereiken gedefinieerd heeft. In vergelijking met een enkele klik voor de noten bereikt men hiermee een enorm snelheidsvoordeel.

 Let op de mogelijkheid, voortekens te wijzigen met de cursortoetsen (zie hier).

  Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [V 1] t/m [V 7] mogelijk.

...verschuiven

Om botsingen van een voorteken met andere voortekens of noten te voorkomen, in het bijzonder in polyfone context (gemengde notenbalken), kan men elk voorteken naar links verschuiven. De normale waarde is nul, de maximale verschuiving bedraagt 50 pixels (beeldschermpunten)

  Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [V 8] mogelijk.

...verbergen

Soms helpt zelfs het verschuiven van voortekens niet genoeg meer, om botsingen te voorkomen:

Een dergelijk problematisch voorteken kunt u het beste onzichtbaar maken: noten als bereik markeren, klikken op "voorteken verbergen".

Vervolgens haalt u uit "Tekens, Keuzeveld tekens" het voorteken dat nu ontbreekt en zet u het als vrij teken op een gunstiger plaats.

Om te voorkomen dat u jaren later bij het beluisteren van een song een verborgen voorteken niet meer herkent, wordt de notenkop door een vierkantje ingeraamd, terwijl u aan de onderkant van het scherm een aanwijzing ziet.

  Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [V 9] mogelijk.

...zichtbaar

SPP zal een verborgen voorteken opnieuw tekenen.

 Een verborgen voorteken kunt u verwijderen door een rechtsklik te doen op de noot.


Bereik: Toonhoogte...
3.10.7	Toonhoogte...

Aanwijzing: de sneltoets [Y] slaat op de Y-coordinaat (=toonhoogte)!

De mogelijkheden van deze bereikfunctie komen sterk overeen met die van de gelijknamige blokfunctie, alleen gaat het hier niet om gemarkeerde blokmaten, maar om een gemarkeerd bereik. Lees de toelichtingen hier.


Bereik: Notenwaarde...
3.10.8	Notenwaarde...

De mogelijkheden van deze bereikfunctie komen sterk overeen met die van de gelijknamige blokfunctie, alleen gaat het hier niet om gemarkeerde blokmaten, maar om een gemarkeerd bereik. Lees de toelichtingen hier.


Bereik: MIDI...
3.10.9	MIDI...

 Dit paneel is identiek aan welke na tweemaal drukken op de spatiebalk en het klikken op een noot verschijnt. Preciezere informatie leest u hier.

Het voordeel van deze prof-functie is, dat men meerdere noten in verschillenden maten of balken als bereiken kan markeren, en in een keer de gewenste wijziging aan kan brengen.


Bereik: Speciale tekens...
3.10.10	Speciale tekens...

toevoegen

 Het keuzeveld tekens gaat open. Klik op het gewenste speciale teken, bijv. de staccatopunt - en alle noten in het bereik krijgen dit speciale teken.

  Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [S 1] mogelijk.

wissen

 Alle speciale toetsen, die met gemarkeerde noten zijn verbonden, worden verwijderd. Een snel alternatief voor het afzonderlijke wegklikken!

  Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [S 2] mogelijk.

kopieren

 Met deze functie brengt u de speciale tekens uit het eerst gemarkeerde bereik over naar alle overige gemarkeerde bereiken.

Zeer efficient in te zetten, wanneer u bij een vierstemmig, jazzachtig saxofoonstuk voor de altsaxofoon de frasering heeft ingevoerd en deze dan naar de onderstem of een parallelplaats kopieren wilt.

  Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [S 3] mogelijk.


Waardestrepen...
3.10.11	Waardestrepen...

Geen waardestrepen

Alle 'balken' (waardestrepen) in het bereik worden gewist, de noten worden met enkele vlaggetjes afgebeeld.

  Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [B 1] mogelijk.

Zetten

In aanvulling aan de globale overbrugging in de "voorinstelling" (zie hier), kan men afzonderlijke toongroepen, ook over maatgrenzen heen, handmatig overbruggen.

Verder kan men met deze bereiksfunctie overbruggingen realiseren, die SPP met de globale waardestrepenautomatiek niet maken kan.

·	Markeer de te overbruggen noten als bereik.

·	Kies onder menu-item "Bereik, Maatstrepen" de functie "zetten". De invers afgebeelde noten worden zomogelijk van een waardestreep voorzien.

"Zomogelijk" betekent: in het geval dat geen kwartnoten of dergelijke niet overbrugbare hindernissen in het bereik voorkomen.

 Sommige operaties kunnen de handmatige overbalking weer in de war schoppen! Steeds dan, als een nieuwe berekening van de stokrichting of overbalking nodig is - bijv. als u binnen een bepaalde maat een nieuwe noot toevoegt - wordt voor deze maat op globale waardestreepberekening teruggeschakeld en wordt de handmatige instelling opgeheven.

 Handmatige overbrugging is bij opgemaakte stukken binnen zekere grenzen nog mogelijk.

  Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [B 2] mogelijk.

Opties

Met "opties" kunt u o.a. de volgende specialiteiten verzorgen:

Extra onderverdeling zetten / wissen

 De twee hier genoemde opties horen bij elkaar, ze hebben een tegengestelde werking!

Eerst over het zetten van onderverdelingen:

·	(indien dat nog niet gebeurd is, overbrug de notengroep als bereik, dus markeer als bereik en kies "Bereik, Waardestrepen... zetten")

(Wis vervolgens de bereiksmarkering met een rechtsklik)

·	Markeer de onderverdeling, door zoveel bereiken te markeren als noodzakelijk is:

·	Roep nu de functie "Extra onderverdeling zetten" op, met als resultaat:

Met "Extra onderverdeling wissen" heft men de onderverdeling binnen een gemarkeerd bereik weer op.

 Belangrijk: zou u proberen, extra onderverdelingen in maatstrepen met "Bereik, Balken... zetten" weer als doorlopend te laten tekenen, dan zou u dat niet lukken. U moet dan echt de functie "Extra onderverdelingen wissen " gebruiken.

  Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [B 4 2] (=onderverdeling zetten) en [B 4 1] (= onderverdeling opheffen) mogelijk.

Enkel onder klemmen / balken normaal

 De twee hier genoemde opties horen bij elkaar, ze hebben een tegengestelde werking!

In zangstemmen heeft men vaak achtste triolen nodig, die geen waardestrepen mogen hebben, maar alleen een verbindende klem. Markeer zulke triolen/achtsten als bereik en kies "enkel onder klemmen":

 Raadpleeg zeker ook de operaties onder menu-item "Extra's", optie "Triolen"! (zie hier)

Met balken normaal worden triolen onder klemmen binnen een bereik weer overbalkt.

  Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [B 4 4] (=enkel onder klemmen) en [B 4 5] (=balken normaal) mogelijk.

1 doorgaande balk / aantal balken als notengroep

In SPP bestaan twee verschillende modi voor waardestreepgroepering. Om de manier van werken hiermee te leren kennen, kunt u het volgende eens proberen:

·	(indien de invoer nog niet aangevinkt is, klik dan eerst op "1 doorgaande balk")

·	Voer de volgende maat in:

·	Verbind alle noten met een gemeenschappelijke waardestreep ("Bereik, Waardestrepen ... zetten):

 ·	Vat telkens twee 1/32 noten samen in een bereik:

·	Roep nu "Extra onderverdeling zetten" aan, kortweg [B 4 2]. Resultaat:

Epiloog

"1 doorgaande balk" laat als gemeenschappelijke balk van alle noten steeds alleen de achtste waardestreep staan.

"aantal balken als notengroep" toont aan de hand van het aantal balken, welke waarde de som van de noten in de groep heeft (want twee tweeendertigsten zijn een zestiende, dus twee waardestrepen!)

Welke modus bij welk stuk meer overzichtelijkheid biedt aan de muzikanten, moet u van geval tot geval; bekijken. SPP biedt beide mogelijkheden.

 De actuele instelling geldt wel steeds voor alle waardestreepgroeperingen van een stuk (de twee modi mengen is dus niet mogelijk)

  Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [B 4 7] en [B 4 8] mogelijk.

Balk (waardestreep) horizontaal vanaf 0 %

Deze functie vindt u ook onder menu-item "Extra's, Speciaal", de uitleg staat hier.

  Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [B 4 9] mogelijk.

Editering (Bewerking) van hoekpunten...

Deze functie vindt u onder menu-item "Extra's, Speciaal", de uitleg staat hier.


Bereik: Legatobogen...
3.10.12	Legatobogen...

... wissen

 Markeer de noten als bereik, waar de legatoboog bij begint (juister: waar hij mee verketend wordt) en roep deze functie dan op. De legatoboog wordt gewist. Om tijd te sparen kan men ook meerdere legatobogen tegelijk wissen.

  Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [X 1] mogelijk.

... vanaf notenkop/ ... automatisch zetten / ... vanaf notenstok

Achter dit menupunt gaat een geraffineerd automatisme schuil: over het gemarkeerde bereik wordt een legatoboog getekend, waarbij om storende elementen zoals notenstokken en speciale tekens vanzelf heen wordt gegaan. Zo'n boog wordt later door opmaak niet lelijk, bovendien wordt hij - indien nodig - op het einde van een regel correct omgeslagen.

Het automatisme brengt de bogen volgens de regels van de muzieknotatie boven of onder de noten aan. Om op speciale situaties te reageren kunt u bepalen dat SPP de boog naar keuze bij de kop of bij de stok begint.

Het grote voordeel van deze functie is echter (en daarom werkt hij op den duur beter dan de gewone legatofunctie) dat aanvang en einde steeds met de noten worden verbonden. Deze bogen worden dus bij iedere nieuwe opmaak probleemloos verwerkt.

 Deze functie wordt snel een functie voor profs wegens de enorme snelheidswinst, wanneer men meerdere bogen tegelijk zet. Bij grote partituren moet men meestal in meerdere stemmen onder elkaar dezelfde bogen zetten. Markeer deze plaatsen als bereik en roep slechts eenmaal deze functie op via [X 4]. Sneller kan het niet gaan!

  Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [X 3] t/m [X 5] mogelijk.

normaal

Maakt van een gepuncteerde legatoboog weer een normale.

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [X 7] mogelijk.

gepuncteerd

Legatobogen moeten soms als gepuncteerde lijn (stippeltjeslijn) worden getekend, wanneer bij de tekst die eronder staat de boog de ene keer wel, de andere keer niet moet gelden.

Wanneer u deze functie oproept, maakt SPP uit een normale legatoboog een stippeltjeslijn.

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [X 8] mogelijk.


Dynamiek...
3.10.13	Dynamiek...

Dit is een zuivere afspeelfunctie, die de vele mogelijkheden van SPP nog eens aanvult.

Tot nu toe was het hoorbare resultaat van crescendo- en decrescendotekens nogal onbevredigend. De theoretische mogelijkheid, iedere afzonderlijke noot een ander volume mee te geven was al te onhandig. Hier dan komt het volgende automatisme om de hoek kijken, waarbij het dynamische aanzwellen en uitsterven van geluiden op de volgende wijze tot stand komt:

·	Markeer de noten als bereik, waarover het crescendo zich uit zal strekken (dit kunnen ook meerdere afzonderlijke bereiken zijn, in meerdere notenbalken)

·	Roep "Bereik, Dynamiek" op en klik op het gewenste begin- en eindvolume. Dat is alles!

SPP rekent nu voor iedere noot binnen het bereik een dynamische vermeerdering uit en ketent een zogenaamd MIDI-volume-event vast aan de noten. U kunt dit nagaan, door tweemaal op de spatiebalk te drukken en dan op iedere noot kort te klikken, waarna u de betreffende waarde af kunt lezen.

De geluidssterkte (pp=28, ff=98) kan men overigens onder menu-item "Tekens, Dynamiek" veranderen. Klik op het dynamische teken en wijzig de "velocity".


Bereik: Diversen
3.10.14	Diversen

3.10.14.1	Arpeggio [D 1 ...]

3.10.14.2	Ottava [D 2 ...]

3.10.14.3	Tremolo [D 3 ...]

3.10.14.4	Voorslagnoten [D 4 ...]

3.10.14.5	Crescendo [D 5 ...]

3.10.14.6	Andere notenbalk [D 6 ...]

3.10.14.7	Akkoordnamen [D 7]

3.10.14.8	Bereik diversen II [D D ...]


Arpeggio
3.10.14.1	Arpeggio

wissen

wist het arpeggioslangetje in het gemarkeerde bereik

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [D 1 1] mogelijk.

zetten

Alle noten in het gemarkeerde bereik krijgen een arpeggio-slangetje.

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [D 1 2] mogelijk.

afstand

Als een noot/akkoord een arpeggio heeft gekregen, kunt u hier de afstand tussen het slangetje en de noten wijzigen. Positieve waarden vergroten de afstand, negatieve waarden verkleinen hem.

 Voorzichtig! Bij "te negatieve" waarden komt het slangetje achter de noten terecht.

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [D 1 3] mogelijk.

in bovenliggende balk

Zet eerst een arpeggio in de onderstem en klik dan - zonder het bereik te wissen - op ",,, in bovenl. balk". Het arpeggio-slangetje wordt nu tot aan de noten in de balk boven het gemarkeerde bereik doorgetrokken.

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [D 1 4] mogelijk.


Ottava
3.10.14.2	Ottava

In SPP zijn de voor pianomuziek zo onontbeerlijke ottavatekens zonder veel gedoe, en "afspeelgetrouw", te zetten. Men kan kiezen voor verschillende vormen; 15 resp. 15va geeft een verschuiving met twee octaven; het minteken (bijv. -8va) geeft een octaafverschuiving naar beneden.

·	Definieer een of meerdere bereiken en kies onder menu-item "Bereik" de ottavafunctie.

·	 Klik op de gewenste optie. "Geen" zorgt dat reeds geplaatste ottavatekens gewist worden.

·	 Men kan de ottavalijn verticaal verslepen met de muis.

Resultaat na verslepen naar boven:

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [D 2 1] t/m [D 2 9] mogelijk.


Tremolo
3.10.14.3	Tremolo

Onder tremolo verstaat men

·	Een snelle herhaling van dezelfde noot. De duur van de herhaling wordt door de notenwaarde, de herhaalsnelheid (in achtsten, zestienden etc.) in de vorm van aan de notenstok bevestigde tremolostrepen (repeterende tremolo) aangegeven.

·	Een triller die meer dan een seconde meet in afstand. De twee noten die dezelfde notenwaarde hebben, geven de toonhoogte aan. De toonlengte wordt echter bepaald door slechts een van beide noten. De tremolosnelheid wordt door het aantal balken tussen de noten bepaald (oscillerende tremolo).

Geen tremolo

Een tremolo van welke aard dan ook kan met deze functie worden opgeheven, indien de tremolonoten eerst als bereik zijn aangemerkt.

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [D 3 1] mogelijk.

in ...ste

Hoe men de twee verschillende soorten tot stand brengt, ziet u in het volgende voorbeeld. Hier wordt een "tremolo in zestienden" gemaakt.

 wordt tot

 wordt tot

·	Oscillerende tremolo

Markeer twee naast elkaar staande noten tot een bereik en roep "Tremolo in ...ste" aan, om de snelheid vast te leggen

·	Repeterende tremolo

Iedere noot wordt als apart bereik gedefinieerd. Roep vervolgens "Tremolo in ...ste" aan, om de snelheid vast te leggen.

 Bij gehele noten, die hoog of diep staan, kunnen de tremolostrepen onverhoopt in de notenlijnen terechtkomen. In zulke gevallen markeert u de gehele noten als bereik en roept u onder menu-item "Bereik, Notenstok..." de optie "Stokrichting omkeren" (!) aan.

 wordt tot

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [D 3 3] t/m [D 3 7]mogelijk.

Afspelen / afspelen onderdrukken

Tremolo is sinds SPP 3.1 af te spelen. De reden dat van meerdere tegelijk klinkende tremoli er een wordt onderdrukt is, omdat de door u aangesloten geluidsapparatuur anders mogelijk zou worden overbelast. Indien tijdens de weergave van meerdere tremoli tonen worden "opgeslokt" moet u onopvallende passages niet laten tremoleren. In plaats van een tremolo klinkt dan de normale toon, zodat de harmonische volledigheid van de gehoorindruk gewaarborgd blijft.

 Een onderdrukte tremolo werkt door tot aan de volgende inschakeling van de tremolo op het betreffende MIDI-kanaal.

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [D 3 9] mogelijk.


Voorslagnoten
3.10.14.4	Voorslagnoten

·	Voer de voorslagnoten eerst als normale noten in. Met de functie "geen balken" of "zetten" uit het menu "Bereik, Balken" (zie hier) brengt u de "optische structuur" aan in de maat.:

·	Markeer nu de noten, die tot vooslagen moeten worden gemaakt:

·	Kies nu een van de hierna beschreven opties. SPP maakt van normale noten voorslagnoten. Een voorbeeld van verschillende vormen:

Dankzij deze opzet, waarbij normale noten later in voorslagnoten worden omgezet, kunnen ook ingewikkelde voorslagconstructies via SPP zonder moeite worden gemaakt.

 De stamtonen van verschillende notenbalken vallen hierna weer allemaal correct op hun plaats. Bij de weergave met PLAY worden alle voorslagnoten met tijdlengte 0 afgespeeld, klinken dus heel kort. De historisch juiste lange voorslag brengt SPP niet tot stand (over de correcte uitvoering hiervan, afhankelijk van componist en het jaar dat de compositie ontstond, wordt aan de academies hevig gediscussieerd ...).

 Voorslagen kunnen later nog via menu "Extra's" door "horizontaal verschuiven" (zie hier) naar smaak worden aangepast.

Noten normaal

Alle voorslagnoten in het gemarkeerde bereik worden tot normale noten gemaakt.

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [D 4 1] mogelijk.

lange voorslag

De noten in het gemarkeerde bereik worden tot voorslagnoten. De notenstok of het begin van de balkengroep wordt niet doorgestreept.

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [D 4 3] mogelijk.

korte voorslag

De noten in het gemarkeerde bereik worden tot voorslagnoten. De notenstok of het begin van de balkengroep wordt met een kleine streep doorgestreept.

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [D 4 4] mogelijk.

zonder boog

De voorslagnoten staan zonder boogverbinding met navolgende hoofdnoten.

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [D 4 6] mogelijk.

boog boven

De voorslagnoten worden met een opwaarts gewelfde boog met de navolgende hoofdnoten verbonden.

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [D 4 7] mogelijk.

boog onder

De voorslagnoten worden met een neerwaarts gewelfde boog met de navolgende noten verbonden.

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [D 4 8] mogelijk.


Crescendo
3.10.14.5	Crescendo

  Het plaatsen van crescendo-vorken in een omvangrijke partituur kon tot voor kort zeer inspannend zijn. Het wordt onmiddellijk gemakkelijker met de volgende functies:

·	Markeer de noten als bereik, waaronder de (de-)crescendovork zich moet bevinden.

·	Roep "Bereik, Diversen, Crescendo..." aan en klik op de gewenste optie ("Crescendo zetten" of "Decrescendo zetten").

·	Indien u de wijdte van de vork niet bevalt, verandert u deze via "Opening" en dan de invoer van een waarde.

·

·	 Met "Velocity" kan de geluidssterkte van toon tot toon (normaal 2) veranderd worden.

·

·	Markeer in verdere maten in de overige notenbalken steeds een noot, vanwaar dezelfde vork moet komen staan.

·	Roep de functie "Kopieren" aan.

 Om crescendovorken te wissen of te kopieren is het voldoende, om de eerste noot onder de vorkpunt te markeren. Bij decrescendovorken moet de laatste noot als bereik worden gemarkeerd, omdat ook decrescendovorken steeds met hun punt aan de erboven liggende noten zijn verketend.

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [D 5 1] t/m [D 5 6] mogelijk.


Andere notenbalk
3.10.14.6	Andere notenbalk

Een speciaal geval in de notatie van pianomuziek vormt de afbeelding van noten onder een waardestreep in verschillende notenbalken. Diatonische of chromatische loopjes door meerdere octaven heen, tweede stemmen binnen driestemmige fuga's, of ook driestemmige polyfonische gitaarnotatie binnen een notenbalk; met SPP kan het allemaal gemakkelijk worden gerealiseerd..

·	Markeer de noten als bereik, die u in een andere notenbalk wilt onderbrengen.

·	Kies uit via het paneel, waarheen de noten moeten worden verplaatst.

 De verplaatste noten blijven bij de notenbalk horen, waarbij ze werden ingevoerd! Als u probeert op deze verplaatste noten in de "vreemde" notenbalk te klikken of daar een voorteken te veranderen, zal u dat niet lukken!

Als u verplaatste noten wilt wijzigen, markeer dan het bereik van de "weggelopen" noten in de oorspronkelijke (!) notenbalk. Kies dan de optie "normaal" om de noten terug te laten keren naar de notenbalk waar ze vandaan kwamen. Vanaf dan kunt u noten en rusten weer bewerken.

 Om te testen, welke noten bij welke notenbalk horen, kunt u de afzonderlijke notenbalken op "blind" schakelen (niet laten tekenen, zie hier)

 Verplaatste noten hoeven niet teruggeplaatst te worden, wanneer men ze wilt wissen. Markeer slechts de plaats van oorsprong als bereik en roep dan onder "bereik" de optie "Wissen" aan.

 Zo ook kunt u de meeste bereiksfuncties (voortekens wijzigen, toonhoogte veranderen ...) op verplaatste noten toepassen zonder deze terug te plaatsen.

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [D 6 1] t/m [D 6 8] mogelijk.


Akkoordnamen
3.10.14.7	Akkoordnamen

Akkoordaanduidingen, die door het automatisme in het menu "Blok" onder "Diversen, Akkoordsymbolen" (zie hier) niet werden herkend, kunnen met deze functie eenvoudig worden aangevuld.

·	markeer alle noten, die dezelfde akkoordaanduiding moeten krijgen

·	klik in het paneel "Diversen" op "Akkoordaanduiding" en voer deze in

 De op deze wijze ingevoerde akkoordaanduidingen worden door SPP mee getransponeerd.

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [D 7] mogelijk.


Bereik diversen II
3.10.14.8	Bereik diversen II

a) slagwerksound

Deze functie neemt u het moeizame opzoeken in een handboek bij uw geluidsapparaat uit handen, tenminste als u over een GS/GM-apparaat beschikt. Wanneer u bijv. weet, dat in kanaal 10 op C de basdrum ligt, op D de snaren en op F Hi-Hat closed, dan kunnen deze toonhoogten direct in een muziekstuk worden geschreven, het MIDI-kanaal in de "voorinstelling" op 10 worden gezet en de PLAY-functie worden opgeroepen. Waar zit in hemelsnaam de Agogo-bell? Dan helpt de functie "slagwerksound".

·	Schrijf in een lege notenbalk het gewenste slagwerkritme. De toonhoogte is niet belangrijk.

·	Markeer de noten, die dezelfde slagwerksound moeten hebben, als bereik.

·	Roep de functie "Slagwerk..." aan. Als het MIDI-kanaal van het systeem nog niet op 10 staat, vraagt SPP of hij dat in orde moet brengen.

·	In een grote lijst worden nu alle slagwerkgeluiden opgesomd. Kies een of meer klanken. Klik op OK. U bent weer in het hoofdvenster.

·	Deze procedure herhalen voor alle andere noten.

 Met de functie "Maatinhoud naar de gehele notenbalk kopieren" uit het menu "Blok, Diversen II" kunt u nu nog de eerste blokmaat in alle andere maten laten zetten: zo heb je meteen een slagwerk-ostinato. Breaks moet men daarna nog afhandelen.

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [D D 1] mogelijk.

b) Gitaargrepen

 Deze prof-functie kan "Tekens, Gitaartabellen, Gebruiken" vervangen.

wissen

Alle geselecteerde bereiken worden van hun gitaartabellen "bevrijd". Deze functie vervangt het met de rechter muisknop klikken op iedere afzonderlijke tabel.

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [D D 2 1] mogelijk.

toevoegen

·	Markeer alle noten, waar een gitaartabel boven staat, als telkens een afzonderlijk bereik. Van belang is, dat afzonderlijke bereiken slechts uit een noot of meerklank bestaat. Let op de volgorde waarin u de bereiken markeert!

·	Roep de functie "Bereik, Diversen II, Gitaartabellen..." aan en kies "Toevoegen".

·	In de bekende Gitaartabellen klikt u achter elkaar, naar de volgorde waarin u de bereiken gedefinieerd heeft, op de afbeeldingen. Bij de eerste klik wordt de figuur onder het eerste bereik gezet, met de tweede onder de tweede, etc.

c) Vrije tekst

 Deze prof-functie kan het schrijven of kopieren van dezelfde vrije tekst in meerdere maten of het wissen van vrije tekst in meerdere maten vervangen.

Vrije tekst is in tegenstelling tot lyrics niet aan een bepaalde noot van een maat gebonden, maar alleen aan de maat zelf. Met het bereik dat u markeert, bepaalt u dus alleen de bron- of doelmaat, zodat het niet uitmaakt welke noten in de maat u als bereik gedefinieerd heeft.

wissen

·	 markeer in iedere maat, waar vrije tekst in staat die gewist moet worden, minstens een noot

·	roep de functie "Bereik, Diversen II, vrije tekst" aan en kies "wissen"

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [D D 3 1] mogelijk.

invoeren

·	kies het gewenste lettertype (Titel, klein, italic), bijv. italic

·	markeer in verschillende maten per maat een bereik

·	roep "Bereik, Diversen II, vrije tekst, invoeren" aan. Schrijf de tekst in de box die dan verschijnt, bijv. ritardando. Sluit de invoer af met [Return].

In iedere gemarkeerde maat staat nu het woord ritardando. De positionering geschiedt onder de eerste gebeurtenis van iedere maat.

kopieren

·	schrijf vrije tekst zoals gebruikelijk met de functie "vrije tekst" uit het menu "Tekst, onder/boven een maat"

·	markeer tenminste een noot in deze maat als bereik, vervolgens in de overige maten, waar u tekst naar wilt kopieren

·	roep de functie "Bereik, Diversen II, Vrije tekst..." op en kies "kopieren". (Een dialoogbox vraagt bij de eerste keer, of u dit werkelijk wel wilt).

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [D D 3 3] mogelijk.

d) met lagere balk samenvoegen / balk separaat

 Deze prof-functie komt overeen met "Notenbalk verenigen / notenbalk splitsen", maar wordt tegelijk op meerdere notenbalken uitgevoerd.

·	splitsen: markeer in de notenbalk, die gesplitst moet worden, een willekeurige gebeurtenis in een willekeurige maat (een noot of een rust) als bereik.

·	samenvoegen: markeer in de notenbalk, die met de onderliggende moet worden samengevoegd, een willekeurige gebeurtenis in een willekeurige maat als bereik.

Hierop volgen geen waarschuwingen of indicaties, als de gewenste actie niet uitgevoerd kan worden. Als u bijv. twee notenbalken met verschillende sleutels wilt samenvoegen, voert SPP de functie niet uit op deze twee (wel op andere, indien die geselecteerd zijn). De stokrichting opnieuw berekenen gebeurt in dit geval ook niet.

 Indien een bereik gedefinieerd is, ook met [D D 5] resp. [D D 6] mogelijk.


Verborgen functies
3.10.15	Verborgen functies

Verandering van het formaat van meerdere notenbalken in een keer

 Markeer in de notenbalk, waarvan u de grootte (verkleind, normaal) wilt veranderen, in een willekeurige maat van de partituur minstens een noot/rust als bereik. Als u vervolgens in het menu "Balken" de optie "verkleind" of "normaal" kiest, wordt deze functie op alle gemarkeerder bereiken toegepast.

Verandering van het aantal lijnen in meerdere notenbalken in een keer

 Markeer in de notenbalk, waarvan u het lijnenaantal (5 lijnen of drums=1 lijn) wilt veranderen, in een willekeurige maat van de partituur minstens een noot/rust als bereik. Als u vervolgens in het menu "Balken" de optie "Drums (1-lijns)" of "Normaal (5-lijns)" kiest, wordt deze functie op alle gemarkeerde bereiken toegepast.

Voortekens veranderen / toonhoogte veranderen

 In combinatie met de pijltjestoetsen kunt u alle noten, die als bereik gemarkeerd staan, als volgt wijzigen:

[Omhoog]	een stap verder naar boven zetten

[Omlaag]	een stap verder naar beneden zetten

[->]	een kruis ervoor (resp. doorschakelen)

[<-]	een mol ervoor (resp. doorschakelen)

[c 0]	wis voortekens

Voorbeeld: u heeft via het keyboard een melodie ingespeeld, door een foute instelling (AUTO #) worden echter alle B's als Ais genoteerd.

Markeer alle noten Ais als bereik, druk op [Omhoog], dan [<-].


"Extra's"
3.11	Menu "Extra's"

Hier vindt u enige aanvullende functies, die niet onder andere menutitels te plaatsen waren. Hiertoe behoren o.a. transponeren, handmatig verschuiven, maatklemmen, het invoegen van lege maten, het uiterlijk van maatstrepen en de mixer. Verder staan hier enige functies die men zelden nodig heeft. Tenslotte kunnen hier enige systeemparameters worden ingevuld.

3.11.1	Beeldscherm nieuw [B]

3.11.2	Lege maten [Insert]

3.11.3	Song transponeren

3.11.4	Horizontaal verschuiven [Shift+Ctrl+Alt]

3.11.5	Maathaken

3.11.6	Maatstrepen

3.11.7	Voortekenkeuze

3.11.8	Enharmonisch [#]

3.11.9	Triolen

3.11.10	Mixer [M]

3.11.11	PLAY...

3.11.12	Speciaal

3.11.13	Systeempaden

3.11.14	Songpresets


Beeldscherm nieuw
3.11.1	Beeldscherm nieuw

Tijdens het bewerken van noten etc. ontstaat af en toe "beeldschermvuil", bijv. door het verschuiven of invoegen van noten. Voor de snelheid ziet SPP ervan af, bij iedere kleinigheid het beeld opnieuw te berekenen.

Deze onregelmatigheden op het scherm verdwijnen bij de eerstvolgende, belangrijke invoeroperatie. Indien deze toestand u niettemin zou storen, kunt u op dit menupunt klikken. SPP zal hierop onmiddellijk het scherm opnieuw tekenen.

 Ook met [B] te bereiken.


Lege maten
3.11.2	Lege maten

SPP vraagt, hoeveel maten u voor de maat aan de linkerrand van het scherm ingevoegd wilt zien.

 Ook met [Insert] te bereiken.


Song transponeren
3.11.3	Song transponeren

Het gehele stuk wordt getransponeerd. Als er notenbalken bij zijn, die reeds getransponeerd zijn, dan worden deze uiteraard enharmonisch correct verder getransponeerd. (voor transponering van afzonderlijke notenbalken, zie hier).

In de kwintencirkel (zie hier) klikt u op de gewenste doeltoonsoort en dan op "EINDE".

 Bij het transponeren wordt de richting waarin dit gebeurd, bepaald door de dichtstbij liggende grondtoon. Voorbeeld: van A-groot wordt naar C-groot opwaarts, naar F-groot neerwaarts getransponeerd. Eventuele octaafverschuiving van het hele stuk kan dan nodig zijn, maar dat vormt voor SPP geen probleem (vgl. menu "Blok, Diversen", hier).


Horizontaal verschuiven
3.11.4	Horizontaal verschuiven

Me behulp van deze functie kunnen noten in afwijking van het positioneringsautomatisme van SPP horizontaal verschoven worden. Bijzondere notenconstellaties maken het steeds weer noodzakelijk, hier handmatig in te grijpen, om de muzikanten goed leesbare bladmuziek aan te bieden.

·	Kies onder menu "Extra's" de functie "horizontaal verschuiven" of houd gewoon de toetsen [Ctrl] en [Alt] tegelijk ingedrukt.

·	Klik nu op de noot, die u horizontaal wilt verschuiven, houd hierbij de muisknop ingedrukt.

·	Een streepjeslijn markeert de oude positie van de notenstok, een doorlopende lijn de latere positie. Linksonder kunt u mate van verschuiving in cm aflezen.

·	Orienteer u bij het verschuiven op de notenstok en verschuif deze naar de nieuwe plaats.

Voorbeeld: u wilt deze twee notenbalken samenvoegen. SPP staat vervolgens voor de opgave, de stemkruising op juist wijze te bepalen.

De laatste kwartnoot van de eerste maat moet nu nog dichter bij de linker achtste worden geplaatst, zodat de uitvoerende musici deze twee noten herkennen als tot dezelfde tel behorend.

De hier toegepaste handmatige correctie door "horizontaal verschuiven" geeft een duidelijke verbetering van de leesbaarheid.

 Horizontaal verschuiven functioneert zelfs nog na de opmaak. Breng esthetisch noodzakelijke verschuivingen aan, die het automatisme niet kan berekenen, met de hand voordat u afdrukt.

Ruimte maken in de maat (in alle notenbalken)

De hierboven beschreven functie werkt slechts lokaal op een noot of rust, de noten links en rechts blijven buiten beschouwing. Als u alle rechts staande gebeurtenissen in een maat verschuiven wilt, houdt dan bij het klikken op de noot de linker shift-toets tevens ingedrukt, dus [Ctrl+Shift+Alt].

Omdat op die manier de gehele maat ingedikt of uitgedijd wordt, werkt deze functie bij meerdere notenbalken op alle onder elkaar staande maten.

 Daarom is het verschuiven met [Shift] alleen bij opgemaakte stukken mogelijk.

 De handmatige verschuiving - zowel van afzonderlijke noten als van gehele maatresten - kan via het menu "Blok, Diversen", functie "Wissen... Horizontale verschuiving" worden opgeheven (zie hier). Dit is soms nodig, omdat een ondoordachte verschuifactie gemakkelijk tot schermvervuiling kan leiden.


Maathaken
3.11.5	Maathaken (Volta)

Zetten

Nadat u dit menupunt heeft gekozen, klikt u boven de maat, waarboven de eerste maathaak moet beginnen. Met de linker muisknop zet u de haak, met de rechter kunt u hem wissen.

Om de haak te verlengen klikt u tevens boven de tweede maat. Na het herhalingsteken willen we haak 2 laten beginnen. Klik boven de derde maat, haak 1 wordt verlengd...

... klik nogmaals boven de derde maat en haak 2 ontstaat. Met de linker muisknop kunt u het haaknummer verder verhogen; met de rechter muisknop verlaagt u hem.

Klik nu driemaal boven de laatste maat. Eerst verschijnt haak 1, dan de verlenging van haak 2 en tenslotte haak 3.

Zo kunt u desgewenst verder klikken tot haak 9 - dat moet toch voldoende zijn!

Veranderen en wissen

Indien u haken wilt wissen of veranderen, moet u weer het menupunt "Haken zetten" kiezen. Vervolgens klikt u met linker- of rechter muisknop op de juiste plaats.

Haken boven iedere balk

Toegevoegde maathaken in notenbalk 2 t/m ... verkrijgt u door op de maat onder balk 1 te klikken, bijv. in de derde balk. Indien er in de bovenste balk een haak staat, verschijnt dan tevens een haak in balk 2 t/m 3.

Haken verticaal verschuiven

Haken in balk 1 kunnen versleept worden, terwijl de modus "Haken zetten" aan staat. Klik op de horizontale haaklijn en verplaats de haak met ingedrukt gehouden linker muisknop.


Maatstrepen
3.11.6	Maatstrepen

SPP biedt vier vormen van verticale maatstreepdeling aan, twee speciale formaten voor afzonderlijke maten en een slotstreep-optie.

·	normale maatstrepen

·	enkele maatstrepen

·	mensuurmaatstrepen

·	als partituurklemmen

·	korte maatstrepen boven of midden

·	doorgetrokken sluitstreep onafhankelijk van de overige indeling

Onderstaande afbeelding toont alle mogelijke indelingen:

 De maatstreepindeling geldt steeds voor het hele stuk. U kunt echter naar wens tussen de vier soorten omschakelen, zelfs nog na de opmaak. Iedere afzonderlijke maatstreep kan bovendien nog individueel worden gevormd (zie hier).

"enkel kort midden" en "enkel kort boven" levert de volgende strepen op:

"Slotstreep doorgetrokken" is het normale geval in de muzieknotatie, bijv. bij koormuziek, wanneer de overige maatstrepen enkel moeten zijn.

"als partituurklemmen" betekent, dat de maatstrepen slechts door de balken heen worden getrokken, die ook door een partituurklem worden samengepakt. U bereikt dit op de volgende manier:

Om onderstaande maatindeling te maken, moet u eerst, in plaats van de gewelfde klemmen een hoekige klem zetten. Roep vervolgens in menu "Extra's" de optie "Maatstrepen" op en klik in het paneel op "als partituurklemmen". Dan verwijdert u de partituurklemmen aan het begin van de balken en zet u daar de gewelfde klem.

SPP gebruikt de accoladeklemmen eenmalig als voorbeeld voor de instelling van de verticale maatstreepindeling. Vervolgens kunnen de partituurklemmen weer gewist worden, zonder dat de maatstrepen veranderen.


Voortekenkeuze
3.11.7	Voortekenkeuze

Hier stelt u in, welk voorteken bij een klik voor een noot als eerste zal verschijnen. De optie "volgorde:..." slaat op de volgorde, waarin de voortekens zullen verschijnen bij het handmatig invoeren. De meest gebruikte kunt u hier vooraan zetten.

 Gebruik voor een snellere bewerking ook het omschakelen met de toets [#] of klik naast het veld AUTO in het hoofdvenster (zie hier).


Enharmonisch
3.11.8	Enharmonisch

Hier stelt u in, of de "zwarte toetsen" in de bladmuziek door het automatisme enharmonisch of juist als kruisen / mollen moeten worden gerekend. Vooral bij de step-by-step-invoer kan men zo snel omschakelen tussen kruisen en mollen. Normaal gesproken zal men echter in plaats van de menubalk direct in het hoofdvenster met de box AUTO de benodigde instellingen gebruiken (zie hier).

 Bij de keuze van een andere toonsoort en de daarmee verbonden aanpassing van de voortekens moet het automatisme ingeschakeld staan om enharmonisch juist te werken.

 Ook met [#] te bereiken. Verder zie hier.


Triolen
3.11.9	Triolen, ook ...iolen

SPP schrijft triolen naar keuze met bogen en met cijfers, zonder bogen maar met cijfers, zonder bogen en zonder cijfers:

Deze drie afbeeldingsvormen kan men binnen het stuk niet door elkaar gebruiken! (Bovenstaand voorbeeld is een grafische truc). Zoals u ziet, is de horizontale plaatsing van de toonduur voor SPP geen probleem.

Zie ook de bereiksoptie "enkel onder haken" voor triolen, hier.

Bij vierde-, halve- en gehele triolen heeft de instelling "met boog" / "zonder boog" geen effect. Hier moet ter verduidelijking steeds de klem gezet worden. De triolendrie staat om plaats te sparen steeds in het midden van de klem, ze kan worden uitgeschakeld met "zonder cijfer".

SPP biedt de mogelijkheid, met quintolen, septolen etc. te werken. Daarvoor kunt u de optie "ook ...iolen" gebruiken.

Om een quintool te verkrijgen (zoals in het volgende muziekvoorbeeld in maat 1), schrijft u vijf triolenachtsten (!)...

... en zet er een waardestreep boven ("Waardestrepen... zetten" - zie hier).

SPP "telt" de onder een waardestreep staande triolen en schrijft hun aantal midden boven de streep, in dit geval dus een 5.

(Als "alleen triolen" ingesteld is, schrijft SPP in ieder geval een 3)

 Zoals u eveneens kunt zien, klopt bij ...iolen de horizontale afstandinstelling van SPP (nog) niet. Behelp u met "verborgen rusten" en "horizontaal verschuiven" (zie verder). Ook PLAY zal u in dit geval helaas moeten teleurstellen.

Duolen schrijven (zie ook Tips en trucs)

Voer, bij wijze van oefening, het volgende voorbeeld in:

 De rusten verbergt u met behulp van "Notenkop... verbergen" (zie hier).

breng een waardestreep aan boven de triolen-achtsten (zie hier).

 Hierdoor worden de duolen geschreven (vooropgesteld, dat u "ook ...iolen" ingeschakeld heeft staan!)

Vervolgens nog wat verfraaiing met "horizontaal verschuiven" (zie hier). De verborgen rusten geven dat bij PLAY tenminste de eerste en vierde tel op tijd komen.


Mixer
3.11.10	Mixer

 De mixer in SPP is speciaal ontworpen om samen te werken met GM/GS-apparaten. Met andere apparaten is niet altijd een goede samenwerking gegarandeerd. Gewoon uitproberen!

Wanneer u de mixer oproept en vervolgens op de PLAY-knop in het hoofdvenster klikt, kunt u de muziek beluisteren en tegelijk aan de regelaars van het mengpaneel draaien.

De mixer is een MIDI-kanaalmixer

SPP maakt tot 31 notenbalken mogelijk. GM/GS-apparaten kunnen echter slechts 16 kanalen aan (MIDI-kanaal 1 t/m 16). De verdeling van de 31 notenbalken over de 16 kanalen legt u vast in de voorinstelling onder "Kan.". (zie hier). Daarbij kunnen meerdere notenbalken tegelijk op een kanaal worden gezet.

·	 De mixer heeft 16 schuifregelaars voor het volume van ieder kanaal en een "Masterregelaar" (geheel rechts) voor het gezamenlijke volume van het stuk. Gebruikt u minder kanalen, dan tekent SPP ook minder regelaars.

·	Onder de kanaalschruifregelaars bevinden zich de notenbalknamen, afgekort. (De volgorde van de schuifregelaars is kanaal 1 t/m 16, en hoeft dus niet hetzelfde te zijn als de volgorde van de notenbalken)

·	Onder de afgekorte notenbalknamen flikkert een uitstuurbalkje, wanneer over het betreffende MIDI-kanaal tonen worden weergegeven.

·	Boven iedere kanaalschuifregelaar staan drie draaiknoppen, waarmee u effecten van het betreffende MIDI-kanaal kunt regelen. Bij de start van het programma zijn ze voorzien van Hall, Chorus en Pan.

·	Boven de bovenste draaiknop staat het soundnummer, waar het MIDI-kanaal op ingesteld is. Indien u daarop klikt, kunt u het soundnummer veranderen. Onder het afspelen kunt u het soundnummer stapsgewijs verlagen of verhogen door er met rechter- of linkermuisknop op te klikken.

Bediening van de mixer

De schuifregelaars kunt u met de muis omhoog of omlaag slepen.

Op de draaiknoppen klikt u met de linker muisknop (draaien met de klok mee) of de rechter (tegen de klok in) klikken.

 Als u de linker [Shift] ingedrukt houdt en op een draaiknop klikt, worden alle knoppen in dezelfde rij meebewogen. Probeer maar eens, eerst om de draaiknop alleen te verdraaien en dan in combinatie met [Shift] of [Ctrl].

Bezetting van de effectkanalen

U kunt i.p.v. de vooringestelde effecten (Hall, Chorus en Pan - d.i. Panorama, ofwel stereo-balans) ook andere effecten sturen. Klik op de naam van het effect dat nu ingevuld staat, in de box...

... vult u een andere naam in. Sluit de invoer af met [Return], vervolgens gaat een nieuw venster open, waarin u om een effectnummer wordt gevraagd:

Voor verdere bijzonderheden over MIDI-besturing raadplege u het handboek bij uw apparaat.

 Ook met [M] bereikbaar.


PLAY...
3.11.11	PLAY...

Hier kunt u in een oogopslag de afspeelparameters zien, die u ieder aan- of uit- kunt schakelen.

Dynamiek

U kunt hier, of via [F2], bepalen of SPP tijdens het afspelen met dynamische tekens (p, mf, f, etc.) rekening moet houden.

  Trillers

Met alle in het menu "Tekens, Trillers" beschikbare tekens wordt bij PLAY rekening gehouden. Verwacht echter geen historisch correcte uitvoering (hoe zou SPP ook moeten weten, of een baroktriller dan wel een moderne triller wordt bedoeld), wel een benadering ervan door een akoestische vertaling van de bladmuziek.

Aan de trillertekens toegevoegde accidenten (voortekens) worden ook meegenomen, als ze uit de kleine tekenset (menu "tekens, keuzeveld tekens", derde rij) zijn gekozen.

Op rechterhelft van de invoer kan men klikken. Zo kunt u het trillertempo omschakelen van 1/32 naar 1/64, zodat trillers in een adagio niet al te lusteloos klinken.

Crescendo

Crescendovorken worden met de uitgekozen velocity afgespeeld

Staccato

Noten met een staccatopunt worden met de helft van hun waarde afgespeeld.

Arpeggio

Akkoorden met arpeggioslangetjes worden correct afgespeeld: de eerste achtste iets uitgedijd, de tweede wat korter. Zo ontstaat een betrekkelijk swingende gehoorsindruk.

Pedaal

Met de in pianomuziek gebruikelijke tekens voor het rechter pedaal (P en *) wordt bij het afspelen rekening gehouden. Let erop, dat u aan de laatste P een * toevoegt, want anders blijven de noten de hele tijd naklinken.

Herhalingen

Met herhalingstekens en haken wordt rekening gehouden.

MIDI-gegevens

Met alle veranderingen van e MIDI-gegevens, die u aan noten heeft verbonden (zie hier) wordt rekening gehouden bij het afspelen.

 Combinatierusten

... worden precies "uitgeteld"! Indien deze functie uitgeschakeld is, worden combinatierusten bij het afspelen als 1 maat rust behandeld.

Grepen

Bepaal hier, of grepen meegespeeld moeten worden of niet.

Met partituur

... is identiek aan [F1]; het notenbeeld loopt mee met het afspelen.

Met klaviatuur

...is identiek aan [F9]; alle afgespeelde noten zijn te volgen via een kleine keyboard - uitstekend geschikt om het gehoor te trainen, of voor basisonderricht!

Met mixer

Na het starten van PLAY wordt de mixer automatisch geopend.

OK

 Met een klik op "OK" of door ergens buiten het paneel te klikken sluit u het.

 Ook toegankelijk via een rechterklik op de PLAY-box.


Speciaal
3.11.12	Speciaal

Onder dit menupunt gaan enige functies schuil, die men niet zo vaak nodig heeft - of die elders onder geen enkel menu thuis bleken te horen.

Enkele partij-print

De afdruk van afzonderlijke stemmen is als een soort halfautomatisme in SPP opgenomen. Deze functie spaart u het lastige wissen van overige notenbalken. U moet de partituur wel eerst opslaan, want de gegevens van andere notenbalken gaan verloren. Een waarschuwing herinnert u hier nog aan.

Kies deze optie. Vervolgens gaat U als volgt te werk:

·	plaats de loper "print een stem" op de af te drukken partij

·	druk op de linker muisknop; de inhoud van alle andere balken gaat nu verloren!

·	het programma springt naar de opmaakpagina

·	na de handmatige opmaak (beeindigen met OK) springt het programma naar het afdrukvenster

·	na instelling van de gewenste afdrukkwaliteit en een klik op OK wordt de notenbalk afgedrukt

 Indien u de afzonderlijke partij van tevoren nog op wilt slaan, klik dan in het afdrukmenu op "Afbreken", sla het stuk met de hand op en roep dan pas het afdrukmenu op.

Tests hebben aangetoond, dat SPP u het werk, om iedere afzonderlijke partij op te maken, niet uit handen kan nemen. De parameters zijn te afwijkend, wanneer je partituur en afzonderlijke partij vergelijkt, ja zelfs in een vergelijking van afzonderlijke partijen onderling. Daarom is de afdruk van afzonderlijke partijen bewust niet volautomatisch gemaakt. Desondanks zult u deze functie leren waarderen.

 Als u uit de partituur meerdere stemmen wilt afdrukken, plaatst u de partituur op een song-preset-toets om hem gemakkelijk weer te kunnen laden (zie "Extra's", "Songpresets", zie hier). Denk ook aan de mogelijkheid van combinatierusten en "Luilakken" (verg. vanaf hier).

Snelle tekenroutines

SPP heeft nieuwe routines gekregen voor een snellere beeldschermopbouw. Deze werken echter pas vanaf 2 MB werkgeheugen en ca. 600 KB vrij geheugen. De beeldschermopbouw hoeft dan haast niet meer berekend te worden, omdat de belangrijkste gegevens in het geheugen staan. Zou er sprake zijn van incompatibiliteit met uw computer, dan kunt u deze zog. cache-routines hier uitschakelen.

De grafische gegevens moeten steeds opnieuw berekend worden, wanneer u de spreiding wijzigt en wanneer u notenbalken invoegt, wist, samenvoegt of splitst. Denk er dus aan, dat u deze functie niet onnodig aanroept, en de snelheidswinst zo teniet zou doen.

MIDI Thru

Als u met een keyboard noten inspeelt in SPP, maar een ander keyboard of expander gebruikt als geluidsbron, kunt u hier bepalen, of SPP de MIDI-signalen onmiddellijk naar de MIDI-out-bus doorvoert (dit heet MIDI-Thru)

Veel MIDI-kaarten veroorzaken dit zelf al. Laat deze functie dan in ieder geval uitgeschakeld staan!

geen notenstok

Deze functie doet wat het al zegt: alle notenstokken in het stuk worden niet getekend.

Waarom zou dat nodig zijn? Denk maar aan de afbeelding van Greorgiaans door middel van ronde notenkoppen of aan experimentele notatie, waarbij u notenstokken altijd nog toe kunt voegen via de optie "vrije tekens" (zie hier).

Waardestrepen horizontaal vanaf: %

Om een afgewogen notenbeeld te bereiken op (matrix-)printers, kan men hier een hellingsgraad aangeven. Als onder de waarde wordt uitgekomen, tekent SPP de betreffende waardestrepen horizontaal. Vooringesteld is de waarde 10%, d.w.z. dat alle strepen van het stuk met een stijging kleiner dan 10% niet schuin (en daarmee meestal met duidelijk zichtbare "traptreden"), maar geheel horizontaal worden afgebeeld.

 Deze waarde is globaal en geldt voor alle waardestrepen van het stuk. Bij 600 dpi-printers kan deze waarde best op 0% worden gezet.

Ariculatietekens aan de notenstok

Lithografen gebruiken de notenkop als richtkader voor de extra tekens. De articulatietekens, maar ook de fermates, worden midden boven de notenkop geplaatst.

Sommige lithografen (bijv. Dobinger, Wien) geven echter de voorkeur aan de notenstok, als richtkader.

Bij SPP heeft u de keuze om de automatische plaatsingsfunctie alle tekens, die in de selectiebox de toevoeging AUTO hebben, aan de hand van de notenkop of die van de notenstok te richten. (zie in het menu "Tekens" de optie "Articulatie" en "Speciale tekens", hier).

 Dit kan ook naderhand nog, aangezien deze functie omschakelt.

Sleutel alleen in maat 1

Zoals gebruikelijk in kerkgezangboeken, wordt de sleutel alleen in de eerste maat, maar niet aan het begin van volgende regels gezet.

 Deze instelling geldt voor het gehele stuk.

Bewerking van de maatstreephoeken

SPP staat ook de handmatige verschuiving van waardestrepen toe. Hierbij kunnen zowel de helling van de strepen als de afstand ervan tot de noten in afwijking van het automatisme worden gewijzigd. Met deze functie vlakt u optische uitglijders in het notenbeeld af of maakt u ruimte in polyfone notenbalken (Bach-fuga's!) of bij driestemmige gitaarnotatie in een afzonderlijke 5-lijns notenbalk.

Klik - indien noodzakelijk - eerst op "Beeldscherm nieuw" in het menu "Extra's", zodat zojuist ingevoerde noten met waardestrepen worden weergegeven. Kies nu in het submenu "Extra's, Speciaal" de optie "Bewerking van de maatstreephoeken".

Kies de optie "Editeren met Click-boxen". SPP opnieuw op, waarbij kleine klikboxen aan de hoekpunten van de maatstrepen verschijnen.

Klik nu gewoon op een maatstreephoek en sleep dat naar de gewenste positie.

Laat de muisknop op die plaats los om de balk daar "af te zetten".

Een parallelverschuiving van waardestrepen verkrijgt u door bij het slepen tegelijk de rechter muisknop ingedrukt te houden, of door tegelijk de [Shift] ingedrukt te houden.

De hellingsgraad van waardestrepen kan men ook zonder klikboxen bewerken. (Instelling ""Bewerking toelaten"): gewoon de hoek van de waardestreep verslepen met de muis.

Om misverstanden uit te sluiten bij het bewerken van noten kan de functie van de waardestreephoeken ook helemaal uit worden geschakeld (instelling "geen bewerking"). In dat geval wordt in plaats van de verschuiving van waardestreephoeken een nieuwe toon aan het akkoord toegevoegd.

 Als het punt "Bewerking toelaten" actief is, kunt u direct in het hoofdvenster op de waardestrepen klikken en ze verschuiven, zonder dit menupunt aan te hoeven roepen.

Afstand notenbalken

In een invoerbox kunt u direct de afstand tussen notenbalken bepalen. Dit gaat ook via de functie liniaal (zie hier).

Waardestreepverdeling

Dit punt werd al eerder uitgelegd (zie hier).

Automatische maatverschuiving (AUTO-scroll)

Om de invoer per muisklik vloeiend te houden, scrollt SPP het beeldscherm van het hoofdvenster verder, zodra de invoer aan de rechter rand van het scherm komt. Als dit gedrag u stoort kunt u het hier uitschakelen.

GM-reset

Deze optie herstelt de beginstatus van de GS-/GM-apparaten. Gebruik het bij "MIDI-hangers" of na het afspelen van MIDI-bestanden die parameters als Key-Shift, Micro-Tuning etc. hebben gewijzigd.


Systeempaden
3.11.13	Systeempaden

De "systeempaden" verwijzen naar de mappen, waarin de vereiste bestanden zoals fonts, songs, enz. zich bevinden. Op deze manier kan de bezitter van een harde schijf aan het programma meedelen, dat naar de map met de fonts (lettertypes) op een ander logisch schijfstation moet worden gezocht. Of dat grafische bestanden direct in de afbeeldingenmap van een tekstprogramma moeten worden opgeslagen,

Na een klik op een van de 12 systeempaden verschijnt een fileselect-box waarin u het juiste pad uit kunt kiezen.

Na een klik op "OPSLAAN" maakt SPP op het schijfstation, vanwaar gestart is, een bestand met de naam SPP.INF. Bij elke nieuwe start zullen de aangebrachte instellingen automatisch worden geladen.

 Niet alleen de paden, ook veel parameters kunnen met het INF-bestand worden opgeslagen.

Alleen als het bestand SPP.INF reeds bestaat, kan dat met "LADEN" worden geladen.

Bij wijziging van de toegangspaden, bijvoorbeeld door verplaatsing van het programma naar een andere map, moet u voor de eerste programmastart het bestand SPP.INF wissen, zodat SPP de paden eerst op de normale waarden kan zetten. Dit moet u ook doen, wanneer er tijdens het laden van het programma foutmeldingen verschijnen, omdat bijv. de BANK-map zich niet op het aangegeven pad bevindt.

SPP.INF bewerken

Het gaat hier om een ascii-bestand dat u met een ascii-editor (bijv. Notepad, Kladblok) kunt bewerken. Gebruikt u een andere editor, zorg dan dat het bestand na bewerking als ASCII-bestand wordt opgeslagen!

Aan het begin van een regel staat de betekenis van het navolgende onderdeel duidelijk vermeld. Na de dubbele punt moet een spatie staan, dan een getalswaarde of een tekst.

Interessant zijn vooral de eerste drie onderwerpen:

·	SYSTEME MAX:	31

·	TAKTE MAX:	600

·	GRAPHIC CACHE:	600

Als u het aantal "SYSTEME" (=notenbalken) verlaagt, bespaart u op het geheugengebruik.

Als u song meer dan 600 "TAKTE" (=maten) gaat meten, moet u dat hier aanpassen. In dat geval moet het grafische cache-geheugen waarschijnlijk ook groter worden.

U kunt geheugen besparen door vermindering van het maximale aantal notenbalken, het maximale aantal maten en verkleining van het cache-geheugen. Dat laatste kan tot 0 worden gereduceerd, hetgeen klanten met weinig werkgeheugen in staat kan stellen, toch zinvol met SPP te blijven werken.


Songpresets
3.11.14	Songpresets

Na het selecteren van deze functie ziet u de volgende dialoogbox verschijnen:

Door op een van de tien velden rechts te klikken kunt u via een fileselectorbox muziekstukken uitkiezen, die dan voortaan met een toetsdruk ter beschikking staan.

Door op een van de tien velden links te klikken (Shift+...) kunt u voor de geselecteerde stukken de PLAY-modus inschakelen. Hierdoor zal de met een toetsdruk geladen song onmiddellijk worden afgespeeld.

Na het verlaten van dit venster kunt u door de linker [Shift] ingedrukt te houden en op cijfertoetsen [1] t/m [0] het ingevulde muziekstuk automatisch laden.

 Bij op zo'n manier direct geladen stukken wordt als eerste maat de maat van het stuk getoond, die bij het opslaan van de song op het scherm te zien was (normaal geladen stukken worden altijd vanaf maat 1 getoond).

Om na verandering van de paden of de PLAY-modus weer naar de instellingen terug te schakelen, waar SPP normaal mee start, klikt u op "LADEN". SPP haalt de informatie over paden en PLAY-modi dan weer opnieuw uit het bestand SPP.INF.


Tips en trucs
4   Tips en trucs

4.1	Wanneer blokfuncties, wanneer bereikfuncties gebruiken?

4.2	Duolen

4.3	Gepuncteerde triolen

4.4	Werken met gemengde notenbalken

4.5	Vlagstrepen tussen de notenbalken zetten

4.6	Driestemmige gitaarnotatie in een notenbalk

4.7	Zesstemmige klavierzetting

4.8	Noodoplossingen? Denk aan de "vrije tekens"!


Wanneer blokfuncties, wanneer bereikfuncties?
4.1	Wanneer blokfuncties, wanneer bereikfuncties gebruiken?

Voor beginners met SPP is het soms verwarrend, dat onder menu "Blok" en menu "Bereik" schijnbaar identieke functies te vinden zijn, zodat het aanvankelijk moeilijk te beslissen kan zijn, welke functie eigenlijk de beste is.

Voorbeeld:

"Blok, Toonhoogte wijzigen" en "Bereik, Toonhoogte wijzigen". Bij deze twee functies stuit de gebruiker zelfs op dezelfde dialoogbox.

De beslissing "Blok of Bereik?" is gemakkelijk te nemen, als u nog eens kijkt naar de twee grote beperkingen:

Blok:	Blokken hebben steeds betrekking op maten, halve maten bestaan hier niet! Blokken mogen meerdere notenbalken omvatten, echter enkel als een geheel, dus "en bloc". Daarom mogen blokken een "willekeurig" aantal maten bevatten en groter zijn dan het zichtbare schermgedeelte.

Bereik:	Bereiken zijn beperkt tot het zichtbare schermgedeelte. Het voordeel hiervan is, dat men ook delen van een maat als bereik kan definieren. En u kunt meerdere (tot en met tien) bereiken tegelijk op de schermpagina definieren om daarna een functie op toe te passen.

Blok of bereik? Dit zou van nu af aan geen probleem meer moeten zijn!


Duolen
4.2	Duolen

Duolen plaatsen (zie ook hier)

Voorbeeld:

Het plaatsen van duolen gaat ook op een andere en snellere manier. Men gaat als volgt te werk:

·	Plaats in notenbalk 1 enige gepuncteerde achtste noten, zie voorbeeld

·	In notenbalk 2 de normale 6 achtste noten

·	Maak deze maat op via Bestand, Opmaak

·	Ga na de opmaak terug naar het werkblad (hoofdvenster)

·	Markeer de gepuncteerde noten in balk 1 met Bereik

·	Stel de notenwaarde in op achtste triolen

·	Ga naar het menu Bereik, Nootwaarde. Er verschijnt een dialoogbox. Klik nr. 1 aan (als ingesteld). De nootwaarde verandert dan in achtste triolen. (zie voorbeeld)

U ziet dat alleen nog een 3 boven de duolen staat, dit moet natuurlijk een 2 worden. Daarvoor zijn nog twee handelingen nodig.

·	Ga naar Extra's, Triolen. De dialoogbox Triolen verschijnt. Klik op 6 ("ook ...iolen")

·	U ziet dat het cijfer 3 verandert in een 2, zoals het hoort.

Alles staat nu goed op zijn plaats en het afspelen wordt op een correcte manier weergegeven.


Gepuncteerde triolen
4.3	Gepuncteerde triolen

In gepuncteerde triolen is van huis uit in SPP niet voorzien. Toch is het af en toe noodzakelijk ze te gebruiken. Als regel kunt u zich met "vrije tekens" behelpen, zodat (zoals in bovenstaand voorbeeld) de latere afdruk klopt. Om de gepuncteerde triolen ook correct af te laten spelen, dient u echter als volgt te werk te gaan:

Voer de triolen zoals hieronder in. De tweede triolengroep is met het oog op de leesbaarheid nog niet van een waardestreep voorzien. Let erop, dat daar twee trioolse rusten staan.

Markeer deze rusten als bereik en verberg ze met [N 3] ("Bereik, Notenkop... verbergen").

Neem nu de gehele tweede triolengroep als bereik en zet een waardestreep met [B 2] ("Bereik, Waardestrepen... zetten")

Zet boven de middelste triool een staccatopunt, bijv. met [c 4], staccatopunt kiezen en op noot klikken.

De staccatopunt verschuift u nu achter de noot met ingedrukt gehouden linker muisknop. Dit werk kunt u het beste uitvoeren onder beeld: GROOT.

Door alle notenbalken horizontaal te verschuiven brengt u de laatste triolen dichter bij de groep, want SPP houdt alleen rekening met de fictieve plaats van de niet meer zichtbare rusten. Houd [Ctrl], [Alt] en [Shift] tegelijk ingedrukt terwijl u met ingedrukt gehouden linker muisknop kaarsrecht boven de noot klikt en dan de muis naar links sleept. De stippeltjeslijn laat de oorspronkelijke positie van de noten zien, de doorlopende lijn toont de nieuwe positie.

 Test nu het akoestische resultaat door op [Tab] te drukken (Tempo: kwart noot = 60)!


Werken met gemengde notenbalken
4.4	Werken met gemengde notenbalken

Veel SPP-klanten splitsen gemengde balken weer op, als hierin een fout moet worden gecorrigeerd. Dit is tijdrovend en vaak zelfs niet nodig, als u een slim gebruik maakt van de vele bereiksfuncties.

Voer de volgende noten in:

Na het samenvoegen van de beide boven- en onderstemmen ziet u in de bovenste maat een botsing tussen voortekens. Door de bereiksfunctie "Voorteken verschuiven" kunt u de "b" verder naar links zetten. Daarvoor hoeft u echter de bovenste gemengde balk niet te splitsen! Als u met de punt van de muispijl onder de derde lijn klikt, beschouwt SPP de onderste van de twee notenbalken als bereik. Bevindt zich de muispijl boven de derde notenlijn, dan wordt de bovenste notenbalk als bereik beschouwd.

Druk nu op [V 8] en voer de waarde "4" in.

Om de achtste rust naar de onderste notenbalk te verschuiven, hoeft u alleen maar kaarsrecht onder de rust te klikken. De rust spring naar beneden en kan nu gemakkelijk naar de gewenste positie worden verschoven.

Met de bereik-truc kunt u ook de toonhoogte van noten uit de bovenste van de twee gemengde notenbalken wijzigen, als deze onder de middellijn zijn geplaatst. Markeer dan een bereik boven de middellijn en maak gebruik van alle opties in het menu "Bereik".


Vlagstrepen
4.5	Waardestrepen tussen de notenbalken zetten

Uit "Beelden uit een schilderijententoonstelling" van Modest Moessorgsky komt dit notatieprobleem:

Men kan het zo oplossen: voer de noten in zoals ze in het volgende voorbeeld staan, maar alleen de onderste noten van het octaaf. Maak dan de bovenste stem tot een blok en gebruik de functie [D 1 4] "Blok, Toonhoogte, +bovenoctaaf".

Verwijder nu de blokmarkering en klik met ingedrukt gehouden [Ctrl] achter elkaar op de eerste, derde, vijfde enz. noot. Vervolgens drukt u op [c 3] ("Octaaf naar onder").

Meteen, zonder de bereiksmarkeringen te verwijderen, drukt u op [D 6 4] ("een balk lager")

Nu voegt u alle notenvan de bovenste streep - ook de verplaatste! - per maat samen als bereik en drukt u [B 2].

Het verschuiven van de waardestreep is nu nog maar een kleinigheid. Klik op de linker bovenhoek van de waardestreep, houdt de linker muisknop ingedrukt en breng de muis naar boven of onder, totdat de streep helemaal horizontaal ligt. Vervolgens houdt u bovendien de rechter muisknop ingedrukt en schuift u de streep naar zijn uiteindelijke positie.


Driestemmige gitaarnotatie
4.6	Driestemmige gitaarnotatie in een notenbalk

In principe staat SPP alleen het samenvoegen van twee notenbalken toe. In de polyfone gitaarliteratuur zijn in een notenbalk echter soms drie stemmen nodig, zoals in het volgende voorbeeld in maat 2:

Om dit tot stand te brengen, voert u de noten als volgt in:

De tweeklank in notenbalk 3 markeert u als bereik en slaat u in de middelste notenbalk op via [D 6 2]. Wijzig eventueel meteen de stokrichting met [H 5].

Hierna verandert u de derde notenbalk in een drumbalk [-] en verschuift [V] u hem net zover naar boven, dat de enkele drumlijn de onderste lijn van de tweede notenbalk precies bedekt. Met deze truc is een quasi-samenvoeging van de tweede en derde balk bereikt.

Nu voegt u balken 2 en 3 geheel normaal samen.

De "middelste stem" (balk 2) heeft nog wat nabewerking nodig. Markeer de twee noten als bereik, zoals staat aangegeven...

... en wijzig de stokrichting, wederom met [H 5].

De "middelste stem" moet nu nog iets naar rechts worden verschoven. Houdt [Ctrl+Alt] ingedrukt en klik op de gepuncteerde achtste noot d'. Sleep deze naar rechts totdat het notenbeeld er als volgt uitziet:


Zesstemmige klavierzetting
4.7	Zesstemmige klavierzetting

Het volgende (extreme) voorbeeld stamt uit de "Fantasie f-klein" van Frederic Chopin. Het probleem wordt pas goed duidelijk, als u probeert om de noten op dezelfde manier te plaatsen, zonder op de volgende pagina's te kijken.

In de tweede maat van het voorbeeld ziet u een zesstemmig gedeelte. Geen probleem, als u met "vrije tekst" (koppen en stokken) werkt en een paar noten later met de hand grafisch in wilt voegen. Maar wat, als iedere noot ook hoorbaar moet zijn?

Voer de volgende noten in, en let hierbij meteen op de juiste stokrichting (zonodig in menu met "Bereik, Stok, Stokrichting... veranderen" - [H 5] - corrigeren). In de tweede maat verschuift u nu de twee halve noten circa 0,08 cm. naar rechts [Ctrl+Alt].

De noten van de derde notenbalk markeert u als bereik en verplaatst u een balk naar boven (menu "Bereik, Diversen - andere balk" [D 6 2]. Hetzelfde doet u met de onderste balk, alleen gaat de inhoud nu twee balken omhoog. [D 6 1]

 De vijf in het voorbeeld gemarkeerde rusten maakt u in het menu "Bereik, Notenkop... verbergen" onzichtbaar [N 3].

 Balken nr. 3 en 6 zet u nu om in drumbalken, bijvoorbeeld door op de sleutel te klikken en "Drums" te selecteren.

Voeg nu balken 2 en 3 samen en voeg tevens balken 4 en 5 samen.

Verschuif met "Balken verschuiven" of [V] de drumlijnen naar de onderste lijn van de erboven gelegen notenbalk.

 Daarbij wordt de maataanduiding van de drumbalk door SPP zelfstandig onderdrukt.

Om de uiteindelijke afstand van de notenbalken te bepalen, verschuift u nu de onderste gemengde balk naar een afstand van 1,82 cm ten opzichte van de bovenste balk.

Tenslotte voegt u nog staccatopunten, legatobogen en decrescendo-tekens toe (de overbindingsbogen werden hier als legatobogen met de hand gezet, omdat het automatisme van SPP de stokken van de storende noten niet vanzelf met een boog verbindt!)


Noodoplossingen
4.8	Noodoplossingen? Denk aan de "vrije tekens"!

Bij zeer uitzonderlijke zetproblemen kunt u een uitweg vinden, door u bewust te zijn, dat SPP een muzieknotatieprogramma is. Kortom, alles hoeft niet zo te klinken, als later in de noten te zien is. (Bekijk maar eens het voorbeeld met de gepuncteerde triolen!). Met de "vrije tekst" kunt u allerlei adembenemende constructies bedenken. Probeer het eens uit!


Appendix
5   Appendix

5.1	Overzicht van de toetscommando's

5.2	Ontwikkelingsgeschiedenis van Score Perfect Professional

5.3	Licentie en voorwaarden


Toetscommando's
5.1	Overzicht van de toetscommando's

Voor een vlotte bediening kan men de belangrijkste functies van SPP ook via het toetsenbord oproepen (sneltoetsen). Telkens wanneer u een menu opent kunt u rechts van het menu-onderdeel de toets zien, waarmee u deze functies tevens op kunt roepen. Zo leert u deze toetsen op een terloopse manier, "in het voorbijgaan" kennen en - hopelijk - waarderen!

Het volgende is niet als leerhulp, maar als systematisch overzicht bedoeld, onder het motto "He, dat ik dat nog niet wist!" Neus gerust eens rond in de lijst. Als u bij het werken met SPP een toetsencombinatie vergeten bent, open dan het desbetreffende menu. Dit gaat naar onze ervaring sneller dan het doorzoeken van een overzichtslijst, ook al is die nog zo knap gemaakt.

In de tabellarische onderdelen vindt u deze symbolen:

·	In de afdeling 'Speciale toetsen' vindt u de volgende afkortingen:

Shift	Druk op de Shift-toets

LShift	Druk op de linker Shift-toets

Ctrl	Druk op de Ctrl-toets

Alt	Druk op de Alternate-toets

·	In de afdeling 'als' worden de voorwaarden aangegeven, waaronder de toetscombinaties gelden:

Blok	De toets werkt alleen wanneer er een blok gedefinieerd is

Bereik	De toets werkt alleen wanneer er een bereik gedefinieerd is

Niets	De toets werkt alleen, wanneer noch een blok, noch een bereik werden gedefinieerd

Vaak worden in de afdeling 'actie' markeringshulpjes in haken aangegeven, waarmee u zich bepaalde lettercombinaties beter in kunt prenten.

5.1.1	Instelling van noot- en rustwaarden

5.1.2	Functies van speciale toetsen bij een muisklik

5.1.3	Lettertoetsen

5.1.4	Cijfertoetsen van het hoofd-toetsenbord

5.1.5	Toetsen op het numerieke veld

5.1.6	Functietoetsen

5.1.7	Bij open popup-menu's of selectielijsten

5.1.8	Pijltoetsen


Instelling van noot- en rustwaarden
5.1.1	Instelling van noot- en rustwaarden

Toets	Betekenis

QWERTY	Hele tot 1/64 noten instellen

UIOP[]	Hele tot 1/64 rusten instellen

Met

[Ctrl]	Gepuncteerde

[Alt]	Triolen

[LShift]	Rust i.p.v. notenwaarde


Functies van speciale toetsen bij een muisklik
5.1.2	Functies van speciale toetsen bij een muisklik

Speciale toets:	klik met linker muisknop geeft:

[LShift]	Blokstart

[Alt]	Blokeinde

[Ctrl]	Bereik

[Ctrl+LShift]	Noot/rust binnen een maat toevoegen

[Shift+Alt]	wis blokmarkering

[Ctrl+Alt]	Noot horiozontaal verschuiven

[Ctrl+Shift+Alt]	Noot en rest van de maat horizontaal verschuiven


Lettertoetsen
5.1.3	Lettertoetsen

Spe-

ciale	Toets	Met	Actie

Ctrl	A	naar het begin van de partituur (maat 1)

A	Bereik	notenwaarde wijzigen

Ctrl	B	naar het einde van de partituur (laatste maat)

B	Bereik	waardestrepen wijzigen

D	Niets	"Balken Diversen"

Ctrl	D	Afdrukken

D	Blok	"Blok Diversen"

D D	Blok	"Blok Diversen II"

D	Bereik	"Bereik Diversen"

DD	Bereik	"Bereik Diversen II"

F	"Vrije tekst"

Ctrl	F	Opmaak (d.i. formatteren)

F	Bereik	(forte=) MIDI-volume instellen

K	Niets	klein notenbalkformaat

K	Blok	blok kopieren

K	Bereik	bereik kopieren

L	Niets	"lyrics" schrijven

Ctrl	L	song laden

L	Blok	blok leeg maken

L	Bereik	bereik wissen

M	Niets	mixer openen

Ctrl	M	MIDI-realtime-invoer

M	Blok	blokmarkering opheffen

M	Bereik	MIDI-gegevens wijzigen

N	normaal notenbalkformaat

Ctrl	N	nieuwe song

N	Bereik	Notenkopvorm wijzigen

S	Niets	Zoek tekst

Ctrl	S	song opslaan

S	Blok	blok opslaan

S	Bereik	speciale tekens

V	Niets	notenbalk verschuiven

Ctrl	V	voorinstelling

V	Blok	blok verschuiven

V	Bereik	voortekens wijzigen

X	(X-coordinaten=) ga naar maat

X	Bereik	legatobogen automatisch plaatsen

Y	(Y-coordinaten=) ga naar balk

Y	Bereik	(Y-coordinaten=) toonhoogte wijzigen

.	enkelvoudige punctering

:	dubbele punctering

,	MIDI-step-by-step aan/uit

(	notenbalken samenvoegen

)	samengevoegde notenbalken splitsen

-	drumbalk maken

Ctrl	<	verticale liniaal aan/uit

#	AUTO uit, zwarte toetsen als b/#

Ctrl	#	AUTO aan

INS	lege maten aan linkerrand van het scherm invoegen

Tab	start PLAY (stoppen met [Return])

Spatiebalk	Muiscursor omschakelen (normaal / MIDI / horen)

<	Blok	realtime in het blok inspelen


Cijfertoetsen van het hoofd-toetsenbord
5.1.4	Cijfertoetsen van het hoofd-toetsenbord

Speci-

ale	Toets	met	actie

1	Niets	kleine afbeelding op scherm

2	Niets	normale afbeelding op scherm

3	Niets	grote afbeelding op scherm

4	(4 lijnen=)

5	(5 lijnen=)

6	(6 lijnen=)

1	Blok	blok invoegen

2	Blok	blok verwijderen

7	Blok	spring naar blokbegin

8	Blok	spring naar blokeinde

Ctrl	1-0	Bereik	Tekstpresets invullen

Alt	1-0	Bereik	Tekstpresets gebruiken

Ctrl	0	volgende vrije marker zetten

Alt	0	spring naar laatst veranderde plaats

Ctrl	1-9	Niets	Marker zetten

Alt	1-9	Naar marker springen

Shift	1-9	Niets	songs laden (met auto-start)


Toetsen op het numerieke veld
5.1.5	Toetsen op het numerieke veld

Toets	met	Actie

/	spreiding instellen

*	afspeeltempo instellen

-	notenbalk wissen

+	notenbalk toevoegen

.	tekstcentreren aan/uit

0	notenbalken omwisselen

0	Bereik	voorteken wissen

1	klein font

2	titelfont

3	italic

4	articulatie

5	dynamiek

6	speciale tekens

7	trillers

8	cijfers

9	keuzeveld tekens


Functietoetsen2
5.1.6	Functietoetsen

Speci-	Toets	Actie

ale

F1-F10	voorinstellingen omschakelen

Alt	F4	programma beeindigen


Bij open popup-menu's of selectielijsten
5.1.7	Bij open popup-menu's of selectielijsten

De cijfertoetsen selecteren de menupunten met het overeenkomstige nummer in een popup-menu.

In de selectieboxen onder het menu "Tekens" kan men met de toetsen 1 t/m 0 de speciale tekens kiezen (van links naar rechts).


Pijltoetsen
5.1.8	Pijltoetsen

In het hoofdvenster hebben de toetsen de volgende functie:

Speci-	Toets	met	Actie

ale

Pijl links/rechts	een maat terug- resp. vooruit bladeren

Shift	Pijl links/rechts	een maat terug- resp. vooruit bladeren

Ctrl	Pijl links/rechts	een maat terug- resp. vooruit bladeren

Pijl links/rechts	Bereik	voorteken zetten / wijzigen: b resp. #

Pijl omhoog/omlaag	een balk omhoog- / omlaag bladeren

Shift	Pijl omhoog/omlaag	een scherm hoger / lager

Ctrl	Pijl omhoog/omlaag	naar eerste resp. laatste balk

Pijl omhoog/omlaag	Bereik	noten een stap naar boven resp. onderen

Op de opmaakpagina geldt:

Speci-	Toets	met	Actie

ale

Pijl links/rechts	uitsnede naar links/rechts verschuiven

Pijl omhoog/omlaag	uitsnede naar boven/onderen verschuiven


Ontwikkelingsgeschiedenis
5.2	Ontwikkelingsgeschiedenis van Score Perfect Professional

5.2.1	SPP 1.0

5.2.2	SPP 1.1

5.2.3	SPP 1.3

5.2.4	SPP 1.4

5.2.5	SPP 2.0

5.2.6	SPP 2.1

5.2.7	SPP 3.0

5.2.8	SPP 3.1

5.2.9	SPP 3.1a

5.2.10	SPP 3.2


SPP 1.0
5.2.1	SPP 1.0

Wezenlijke verschillen met SP versie 1.2:

·	31 notenbalken

·	Gebruik van en afdrukken van balknamen

·	Maathaken (accolades en spekhaken)

·	Wisselingen in toon- en maatsoort

·	Willekeurige onderverdeling maatstrepen

·	Vrije tekst, lyrics

·	Verkleinde notenbalken

·	Slagwerk- en tabulatuurbalken

·	Transponerende balken

·	Drie soorten notenkoppen

·	Stichnoten

·	Vrije keuze paginaformaat, DIN-A4 gedraaid

·	Vrij pagina-ontwerp

·	Vrije indeling maten van een partituurpagina

·	Weergave gehele/dubbele pagina voor overzicht

·	Handmatig verschuiven van noten

·	Vrije handmatige balkindeling binnen de maat

·	Zettechnisch correcte plaatsing onderkast voortekens


SPP 1.1
5.2.2	SPP 1.1

·	Grepen voor gitaarmuziek

·	Grepen vertikaal centreren/verwijderen

·	Gitaar-tabulatuur

·	Toevoeging tekstvorm Italics

·	Afdrukken afzonderlijke stemmen

·	Blok laden/opslaan

·	Play/Swing


SPP 1.3
5.2.3	SPP 1.3

·	Afdrukken via ATARI-laser en HP-Deskjet

·	Nieuwe blokfunctie: Toonhoogte wijzigen, Grepen vertikaal centreren/verwijderen

·	Nieuwe bereikfunctie: Notenkoppen aanpassen, geen notenkoppen, Notenwaarde wijzigen

·	Zoekfunctie voor tekst

·	Opslaan in MIDI standaard fileformaat


SPP 1.4
5.2.4	SPP 1.4

·	Klantvriendelijke kopieerbescherming voor bezitters van harde schijven

·	Signum!2 font-converter MAKE_SPF

·	Sleutelwisseling binnen afzonderlijke notenbalken

·	Liniaal inschakelbaar op de hoofdpagina

·	Liniaal inschakelbaar op de formaatpagina

·	Behandeling enharmonie verbeterd (nu schakelbaar)

·	Nieuwe blokfuncties: Sleutelwisseling verwijderen, Rusten vertikaal verschuiven

·	Introductie van Short Cuts (Toetskombinatie) in de menu's

·	Letterafstand (blokkering) instelbaar

·	Aangepast voor grootbeeld-monitoren en Overscan

·	Plaatsen van markeringen

·	Weergave triolen nu kompleet uit te schakelen

·	Notensleutels en voortekens (statische tekst) kunnen nu onzichtbaar worden gemaakt


SPP 2.0
5.2.5	SPP 2.0

(Verspringen versienummer vanwege gewijzigd gegevensformaat)

·	Combinatie-rusten en herhalingsmaten worden samengevoegd

·	Bewerkbare balkverschuiving per balk, balkafstand t.o.v. de notenkop verschuifbaar

·	Ottava-tekens

·	Bas-tabulatuur met vier notenlijnen

·	Niet verbonden gebieden nu gelijktijdig te bewerken

·	Nieuwe bereikfuncties: wissen, ottava, weergave van noten in andere balken (behoort bij balk...)

·	Nieuwe blokfuncties: lege maten met hele maatrusten vullen, maatinhoud naar gehele balk kopiëren

·	Automatische centrering afbreekstrepen bij lyrics

·	Instelling enharmonie nu in het hoofdvenster, trefzekere routine enharmonie

·	Bewerkingsmogelijkheden na de formattering

·	Song-presets

·	Verbeterd legatobogen-automatisme voor normale bogen

·	PLAY: MIDI-Soundnummers instelbaar via de voorinstelling

·	PLAY: GS-selectietabel voor MIDI-Sounds

·	Systeempaden instelbaar

·	Ontkoppeling van het automatisme voor stokrichting en notenbalken

·	MIDI-Realtime-invoer nu ook met maatwisselingen

·	Afdrukken maatwaarden

·	Aanpassing aan de ATARI FALCON 030

·	Afdrukoverzicht

·	AUTOLOAD Song

·	Applicatie aanmelden (als SON) wordt nu ondersteund


SPP 2.1
5.2.6	SPP 2.1

·	600 dpi -fonts

·	Mixer (mengpaneel)

·	Automatische akkoordherkenning, naar keuze weergegeven als letters of als grepen

·	Alle speciale tekens nu te verschuiven/verwijderen in het hoofdvenster

·	Voorslagen en abbreviaturen

·	Triller-slang automatisch weergeven

·	Lege notenbalken tijdens het formatteren onderdrukken

·	Balknamen ook afgekort vanaf de tweede partituurregel

·	MIDI-metronoomklik wordt nu ook extern weergegeven

·	Statische sleutels naar keuze alleen in de eerste maat weergeven

·	Nieuwe blokfuncties: Akkoordsymbolen berekenen, wissen, vertikaal centreren, in grepen omzetten


SPP 3.0
5.2.7	SPP 3.0

(Verspringen versienummer vanwege gewijzigd gegevensformaat)

·	Dubbel gepuncteerde notenwaarden

·	Oude Dal Segno-teken (Maatstreep-wikkeling)

·	Lege maten zonder notenlijnen

·	Automatisch toevoeging Arpeggio

·	Gestreepte legatobogen

·	Groepering van kleine notenwaarden onder een gemeenschappelijke balkverbinding

·	Afzonderlijke 1/8 triolen met verbindingshaken

·	Iedere notenbalk door gebruik van een splitsingspunt nu te scheiden in twee balken

·	Balkafstanden op uniforme waarde in te stellen, Afstanden van alle (laaggelegen)

·	balken met de muis proportioneel vergroten/verkleinen

·	Nieuwe bereikfuncties:

- Bereik kopiëren

- Niet verbonden gebieden samen kopiëren

- Toonhoogte wijzigen

- Voorteken wijzigen, voorteken verstoppen

- Stoklengte wijzigen

- Speciale tekens toevoegen/kopiëren

- Crescendo kopiëren

·	Nieuwe functies op de formaat-pagina:

- Direct naar een pagina springen (bladeren overbodig)

- Naar keuze alle notenbalken per pagina vertikaal verschuiven

- Vrije tekst nu willekeurig verschuiven, verwijderen of automatisch centreren (horizontaal en vertikaal)

·	Noten/akkoorden en gitaargrepen via muisselectie beluisteren

·	MIDI-gegevens op iedere positie in de partituur te wijzigen: Soundnummer, volume, tempo

·	Alle opties van het menu Triller - Arpeggio, Staccato en Pedal nu afspeelbaar

·	Play-functie naar keuze met weergegeven spelend toetsenbord

·	Bediening van de submenu's vereenvoudigd (geen Return meer noodzakelijk)

·	Uitbreiding BANK-bestanden

·	Alleen voor ATARI-versie: De gehele partituur in een keer als IMG-afbeelding opslaan

·	Alleen voor PC-versie: Achtergrondkleuren dialoogboxen nu in te stellen


SPP 3.1
5.2.8	SPP 3.1

·	Opmaak nu voor een willekeurig aantal pagina's toegestaan

·	Het INF-bestand is nu bewerkbaar

·	Presets voor vrije tekst (van tevoren gedefinieerd en zelf te definiëren)

·	Verbetering BANK-bestanden

·	Maataanduiding bij drumbalken wordt bij een geringe balkafstand onderdrukt

·	Grafisch cache-geheugen voor versnelde schermweergave

·	Balken over maatgrenzen en tussen balken liggend met stokken in de daarboven/daaronder liggende balk

·	Tekst in ieder weergaveformaat te bewerken

·	Nieuwe bereikfunctie Legatobogen met automatische omslag bij het regeleinde tijdens het formatteren

·	Legatobogen kompleet vertikaal te verschuiven

·	Correcte afhandeling Mix-sekonden

·	Automatisch of per bereik geplaatste akkoordaanduidingen worden nu eveneens getransponeerd

·	Gitaargrepen worden (naar wens in het ritme van de toegewezen notenbalk) bij Play afgespeeld (schakelbaar)

·	Sprongen naar bepaalde maten bij Play definieerbaar

·	Voorteken uit te schakelen, ze komen dan voor de noten te staan (hoorn)

·	Voorslag tussen verbonden noten (balkverbinding)

·	Key Shift (afspeeltranspositie) per MIDI-kanaal instelbaar

·	Play bij opgemaakte muziekstukken ook op de opmaak-pagina

·	Nieuwe blokfuncties:

- Toevoegen van interval (boven/onder) voor de melodie

- Notennamen als lyrics

- Herberekening (notenafstanden)

- Blok opnemen (snelle Record-funktie)

·	Nieuwe vorm voor transponeren notenbalk

·	De richting van de kromme voor normale legatobogen is nu van tevoren in te stellen

·	Nieuwe functie: Grafische elementen

·	Nieuwe bereikfuncties:

- Notenkop als slaggitaar-symbool of zelfs als willekeurig vrij teken

- Notenstok inkorten/verlengen (lokaal of globaal)

- Notenstokken verstoppen

- Voorteken plaatsen/wijzigen

- Voorteken verstoppen of verschuiven

- Notenwaarden halveren/verdubbelen

- MIDI-toewijzingen instellen of wijzigen

- Trillertempo met twee snelheden

- Kopieerfuncties voor speciale tekens

- Nieuwe indeling en onderverdeling balken (ook voor triolen)

- Geheel automatische weergave van legatobogen

- Dynamisch verloop instellen

- (De-)Crescendovorken plaatsen en kopiëren

- Grepen toewijzen

- Akkoordaanduidingen plaatsen

- Bewerken van slagwerkdelen (toewijzen van de Drum-Sounds)

- Talrijke Profi-funkties

·	Oscillatie en herhaling tremolo, ook afspeelbaar

·	ATARI: Verschillende zoom-niveau's voor het afdrukken


SPP 3.1a
5.2.9	SPP 3.1a

Talrijke interne verbeteringen


SPP 3.2
5.2.10	SPP 3.2

·	Nieuw in Windows:

-	alle lettertypes (TrueType / Postscript) in iedere grootte beschikbaar

-	verbeterde afbeelding akkoorden

-	vrije toewijzing van lettertypen aan akkoorden, paginanummers, notenbalknamen, enz.

-	het complete handboek on line beschikbaar (als helpfile)

-	interface aan Windows 95-standaard aangepast

·	Legatobogen herberekenen

·	Akkoordsecunden repareren

·	Functie "Maatlengte controleren"

·	Verdere maatstreepsoorten (voor oude muziek)

·	Maatstrepen apart in te stellen

·	Nieuwe toetsfuncties op opmaakpagina

·	Talrijke interne verbeteringen bij het afdrukken en de aansturing van MIDI


Licentie
5.3	Licentie en voorwaarden

Licentievoorwaarden

Alle rechten voorbehouden. Dit pakket (handleiding of programma) mag zonder schriftelijke toestemming niet in machinale of elektronische vorm gereproduceerd of doorgegeven worden.

De koper van dit programma mag dit programma op een afzonderlijk systeem gebruiken en een veiligheidskopie voor persoonlijke doeleinden maken.

Aan de handleiding en het programma is zeer veel zorg besteed. De auteurs kunnen echter niet verantwoordelijk worden gesteld voor eventuele fouten en de gevolgen hiervan.

De genoemde software- en hardware-aanduidingen zijn in de meeste gevallen ook geregistreerde merknamen en zijn daarom ook wettelijk beschermd.

© 1990-1996	Klaus Kleinbrahm, Auteur van "Score Perfect Professional".

© 1996	Klaus Recke, Auteur van deze handleiding.

© 1997	Hans van IJzendoorn voor Nederlandse vertaling

Vertegenwoordiging voor de BeNeLux:

Music Soft & Hardware House

Hans van IJzendoorn

Ridderspoor 50

NL-6542 HE Nijmegen

Tel +31-(0)24-3790399

Fax +31-(0)24-3790257

Website: http//www.music-soft.com

E-mail: servicedesk@music-soft.com

Hotline:

Geregistreerde klanten kunnen de programma-auteur iedere vrijdag

tussen 20.00 en 22.00 uur telefonisch via nummer 024-3790257 bereiken.