|
Nu komt het er op aan. Onze Nederlandse taal is in beweging. Regelmatig merk je dat de jongere generatie bepaalde woorden niet meer gebruikt en zelfs ook niet meer begrijpt. Uitdrukkingen worden ook veel minder gebruikt en ook dat geldt vaak voor jongeren. Maar het is diezelfde jongere generatie die er voor zorgt dat er af en toe nieuwe woorden aan onze taal worden toegevoegd. Soms worden de nieuwe woorden officieel toegevoegd aan het grote woordenboek der Nederlandse taal; de "Dikke Van Dale". Soms komt het zelfs op het nieuws dat er weer een paar worden zijn toegevoegd aan de Nederlandse woordenschat. De één vindt dat dan een verrijking, de ander pure taalverloedering en nummer drie kan het helemaal niks schelen. Misschien moet ik in dit verband zeggen: "geen moer schelen", of beter nog: "geen ruk schelen". Ik weet nog uit mijn jeugd, toen ik een jaar of tien was, dat het woord hartstikke ineens zijn intrede deed. Veel ouderen vonden het maar niks, dat gekke woord. Het betekende eigenlijk niets, maar het moest er voor zorgen dat het woord dat erachter kwam door deze superlatief meer lading kreeg. Toch raakte het woord steeds meer ingeburgerd en na verloop van tijd gebeurde het, dat ik een keer aan mijn eigen moeder vroeg, of ze van het concert had genoten. Het antwoord was: "O ja, ik vond 't hartstikke mooi!". Maar inmiddels is hartstikke alweer hartstikke ouderwets. Wanneer je wilt zeggen dat het erg mooi was, zeg je tegenwoordig dat het "vet" was en wanneer je vet cool populair wilt zijn, zeg dan: "Het was sick". Het uitvinden van een compleet nieuw woord is eigenlijk nog niet zo erg. Het toekennen van een nieuwe betekenis aan een woord dat allang bestaat is gecompliceerder. Wanneer je hoort dat Truus voor haar verjaardag een hele vette fiets heeft gekregen, zou je toch denken, dat ze die eerst wel eens schoon hadden kunnen maken, voordat ze hem als cadeautje weggaven... Maar nog erger is, wanneer bestaande woorden worden verbogen en dan op een manier die een beetje kinderachtig klinkt. Zo zou een leerling van mij eens meedoen aan een concert. Hij had al enkele keren meegedaan aan de repetities vooraf en op de dag van het concert werd hij door zijn moeder naar de muziekschool gebracht. Vlak voordat zij hem achter liet, zei ze dat hij goed zijn best moest doen, ja, "want nu gaat het voor het èchie". Dat moet ik even uitleggen: moeder bedoelde dus dat het nu geen oefensessie was maar dat het nu echt ging gebeuren en dat vroeg om een grotere inzet van haar kind. Het woord echie is natuurlijk geen hoogdravend Nederlands maar wordt meestal wel begrepen, maar het klinkt zo afschuwelijk. Het had beter kunnen worden vervangen door: "Nu komt het er op aan"... Maar... "nu komt het er op aan", wat betekent dat nou eigenlijk echt? Is dat dan wel goed Nederlands? "Het komt er op aan"; wat is "het", dat wordt er niet bij gezegd. Blijkbaar is "het" niet mannelijk en niet vrouwelijk, maar onzijdig, maar wat het precies is, wordt niet vermeld. En "het komt"; hoe komt "het"? lopend of op de fiets? Dat zeggen ze ook al niet. Komt "het" meteen of duurt het een tijdje? Geen idee. En komt het er "op" of komt het er "aan"? Dat kun je uit de context ook niet opmaken. En waar komt het op of aan? Kortom, eigenlijk een uitdrukking van niks. Vergeet dit laatste stuk en zeg dan misschien maar tegen zo'n jongetje, wanneer hij moet optreden: "Nu moet je ervoor gaan!" Maar het arme kind is net gekomen, moet ie dan nu alweer gaan? Dan kan hij helemaal niet meedoen. Het blijft ook moeilijk he? Je zou ook nog kunnen zeggen: "Nu moet je je best doen". Maar dan denkt hij dat ie dat alleen nu moet doen en de rest van de tijd kan gaan lopen lanterfanten. Even tussendoor: wat betekent lanterfanten eigenlijk? Volgens het steeds populairder wordende AI is het een woord dat al sinds de 16e eeuw behoort tot de Nederlanse taal. Vroeger had het een negatieve betekenis, want niks doen was niet echt gewenst, de handen moesten uit de mouwen worden gestoken. Maar tegenwoordig noemen ze lanterfanten in één adem met onthaasten. Dat is trouwens ook zo'n woord van de laatste jaren. Iedereen heeft haast en dat moet ook, want je moet van je werkgever steeds meer doen voor hetzelfde salaris. Dat heeft tot gevolg dat iedereen tot over zijn oren in het werk zit. De helft van werkend Nederland zit in de ziektewet vanwege een burnout of is gewoon ouderwets overspannen. Daarom is het tegenwoordig steeds meer in trek om te "onthaasten". Als synoniemen van lanterfanten weet AI te noemen: niksen, luieren, lummelen, duimendraaien en flierefluiten. Om nog even terug te komen op het concert en de boodschap voor een jong knulletje dat gaat optreden voor het èchie. Je moet dus erg oppassen hoe je zo'n kind instructies geeft in duidelijk Nederlands. Het één klinkt kinderachtig, het ander kan verwarring veroorzaken. Vroeger zeiden ze gerust tegen zo'n kereltje: "Wanneer je één fout maakt, ga je de hele week om 7 uur naar bed!" Dat was duidelijke taal, voor ieder schepsel dat enigzins Nederlands spreekt en verstaat. Maar opvoedkundig vinden we dat tegenwoordig niet meer verantwoord. Misschien is dan de volgende boodschap voor het muzikantje in de dop het beste: "Jochie, nu komt het er op aan, doe maar goed je best en ga ervoor, want nu gaat het voor het echie". |